Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach

Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach

Dawny Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury rezydencjonalnej w Polsce. Ufundowany w XVII wieku przez biskupa krakowskiego i kanclerza wielkiego koronnego Jakuba Zadzika, należy do najlepiej zachowanych rezydencji z czasów dynastii Wazów. W budowli przetrwały nie tylko historyczna bryła i układ pomieszczeń, lecz także znaczna część oryginalnej dekoracji architektonicznej oraz malarskiej.

Pałac był reprezentacyjną siedzibą biskupów krakowskich, którzy przez kilka stuleci posiadali rozległe dobra w rejonie Kielc. Po przejęciu majątku przez państwo w 1789 roku budynek pełnił funkcje wojskowe, administracyjne i edukacyjne. Mieściły się w nim między innymi urzędy gubernialne, Szkoła Akademiczno-Górnicza, kwatera Józefa Piłsudskiego, urząd wojewódzki oraz powojenne władze regionu. Od 1971 roku pałac jest główną siedzibą muzeum, które od 1975 roku nosi nazwę Muzeum Narodowego w Kielcach.

Obecnie można tu zwiedzać zabytkowe wnętrza z XVII i XVIII wieku, Galerię Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej, Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego, Gabinet Numizmatyczny oraz wystawy czasowe. Za pałacem znajduje się odtworzony ogród włoski, którego geometryczny układ nawiązuje do opisów zawartych w dawnych inwentarzach rezydencji.

Pałac wraz z pobliską katedrą tworzy zespół uznany za Pomnik Historii. Wyróżnienie podkreśla wyjątkowe znaczenie tego miejsca dla dziejów architektury, Kościoła, administracji państwowej i polskiej kultury.

Fundator pałacu - Jakub Zadzik

Jakub Zadzik żył w latach 1582-1642. Był biskupem chełmińskim, podkanclerzym koronnym, kanclerzem wielkim koronnym, a od 1635 roku biskupem krakowskim. Należał więc jednocześnie do najwyższych dostojników kościelnych i państwowych Rzeczypospolitej.

Jako kanclerz uczestniczył w najważniejszych wydarzeniach politycznych pierwszej połowy XVII wieku. Brał udział w rokowaniach ze Szwecją i państwem moskiewskim, a jego działalność dyplomatyczna została później przedstawiona w dekoracji malarskiej pałacowych stropów oraz w programie rzeźbiarskim fasady. Rezydencja miała przypominać nie tylko o kościelnej godności fundatora, lecz także o jego służbie dla państwa.

Budowa okazałego pałacu w Kielcach podkreślała pozycję miasta jako centrum należących do biskupów krakowskich dóbr. Rezydencja miała zapewniać odpowiednie warunki do odpoczynku, prowadzenia administracji, przyjmowania senatorów, duchownych, dyplomatów i innych znamienitych gości.

Budowa pałacu

Budowę rozpoczęto w 1637 roku. Główny korpus był prawdopodobnie ukończony w 1641 roku, natomiast prace wykończeniowe prowadzono do 1644 roku. Po śmierci Jakuba Zadzika przedsięwzięcie kontynuował jego następca na stolicy biskupiej, Piotr Gembicki.

Pracami kierowali starosta Stanisław Czechowski oraz budowniczy Jan Herbek. Autorstwo projektu nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte. Dawniej pałac przypisywano Giovanniemu Trevano, późniejsze badania wskazywały między innymi na krąg Constantina Tencalli lub działalność Tomasza Poncina.

Powstał piętrowy budynek na planie zbliżonym do kwadratu, z czterema narożnymi wieżami i aneksami od strony ogrodu. Pałac nakryto wysokimi dachami, a jego fasadę wzbogacono loggią, kamiennymi portalami, dekoracją sgraffitową, obeliskami i figurami odnoszącymi się do działalności politycznej fundatora.

Rezydencja z czasów Wazów

Pałac powstał w okresie panowania Władysława IV Wazy. Jego forma odwoływała się do reprezentacyjnej architektury dworskiej pierwszej połowy XVII wieku, ale zawierała również elementy kojarzone ze starszymi siedzibami obronnymi.

Cztery narożne wieże, wysokie dachy, kamienne obramienia oraz mur otaczający zespół nadawały budowli wygląd łączący wygodną rezydencję z tradycją zamku możnowładczego. Mur obwodowy miał około 600 metrów długości i otaczał teren o powierzchni ponad dwóch hektarów.

Rezydencję podzielono na dwie zasadnicze części. Od wschodu znajdował się reprezentacyjny dziedziniec oraz zaplecze gospodarcze, natomiast od zachodu urządzono ogród. W skład kompleksu wchodziły pierwotnie również kuchnia, dom starosty, dom gościnny, wartownia, stajnie, wozownie i inne drewniane zabudowania.

Cztery narożne wieże

Każdy narożnik głównego korpusu zaakcentowano sześcioboczną, trzykondygnacyjną wieżą. Wieże pełniły funkcję reprezentacyjną, komunikacyjną i mieszkalną.

W części pomieszczeń znajdowały się klatki schodowe, biblioteka, niewielkie gabinety oraz miejsca przeznaczone do prywatnego użytku biskupów. Z wieży południowo-zachodniej prowadziło między innymi osobne zejście do ogrodu.

Hełmy wież zostały usunięte podczas dziewiętnastowiecznej przebudowy pałacu na siedzibę władz gubernialnych. Odtworzono je w okresie międzywojennym według projektów Adolfa Szyszko-Bohusza, przywracając rezydencji charakterystyczną sylwetkę znaną ze starszych przedstawień.

Fasada wschodnia

Główna fasada zwrócona jest w stronę reprezentacyjnego dziedzińca. Jej środkową część poprzedza loggia, z której prowadzi wejście do pałacu.

Na fasadzie zachowały się kamienne portale, dekoracje wykonane w technice sgraffita, herby i elementy odnoszące się do osoby fundatora. Program artystyczny miał przypominać o godności biskupiej Jakuba Zadzika oraz jego działalności jako kanclerza wielkiego koronnego.

Pierwotnie na murkach parawanowych ustawione były figury posłów szwedzkich i moskiewskich. Towarzyszyły im obeliski symbolicznie odnoszące się do układów politycznych zawartych przy udziale Zadzika. Rzeźby usunięto w XIX wieku podczas przebudowy obiektu na urząd gubernialny.

Reprezentacyjne piętro

Najważniejsze pomieszczenia mieściły się na pierwszym piętrze, określanym jako piano nobile. Parter przeznaczony był przede wszystkim dla dworzan, administracji i służby, natomiast piętro pełniło funkcje reprezentacyjne i mieszkalne.

Znajdowały się tutaj dwie duże sale recepcyjne - Sień Górna i Izba Stołowa Górna - a także apartament biskupi, pokoje prałatów, pokoje senatorskie, pomieszczenia gościnne, kaplica oraz zaplecze służące mieszkańcom rezydencji.

Układ pomieszczeń nawiązywał do reprezentacyjnych rezydencji magnackich. Kolejne sale miały określoną rangę, a możliwość wejścia do bardziej prywatnych części apartamentu zależała od pozycji i znaczenia gościa.

Sień Górna

Sień Górna była głównym pomieszczeniem komunikacyjnym reprezentacyjnego piętra. Przyjmowano w niej osoby oczekujące na audiencję i kierowano gości do kolejnych sal pałacowych.

Wnętrze zachowało dekorowany strop belkowy oraz elementy architektonicznego wystroju. Podczas prac prowadzonych w okresie międzywojennym strop został odsłonięty i zabezpieczony, a cała sala odzyskała bardziej historyczny charakter.

Izba Stołowa Górna

Izba Stołowa Górna była oficjalną jadalnią oraz jedną z największych sal pałacu. Organizowano tu uczty, spotkania, przyjęcia i uroczystości związane z pobytem biskupa oraz jego znamienitych gości.

W sali zachował się polichromowany strop belkowy oraz fryz z portretami biskupów krakowskich. Górny rząd przedstawień obejmuje dawnych hierarchów, natomiast później dodany dolny rząd ukazuje następców Jakuba Zadzika.

Strop i fryz były odnawiane w XIX wieku przez Aleksandra Rycerskiego, a następnie ponownie odsłaniane i konserwowane w okresie międzywojennym oraz podczas późniejszych prac muzealnych.

Apartament biskupi

Apartament biskupi składał się z kilku pomieszczeń o stopniowo rosnącym stopniu prywatności. Znajdowały się w nim pokoje przeznaczone do oficjalnych spotkań, pracy, odpoczynku i modlitwy.

Funkcje poszczególnych sal zmieniały się w kolejnych stuleciach. Przenoszono sypialnię, urządzano nowe kaplice, garderoby i gabinety, zakrywano lub ponownie odsłaniano dawne stropy, a ściany dekorowano tkaninami.

Obecna ekspozycja nie jest rekonstrukcją wyposażenia jednego konkretnego biskupa. Pokazuje sposób urządzania reprezentacyjnej rezydencji duchownego i senatora Rzeczypospolitej w XVII i XVIII wieku.

Stropy ramowe

Do najcenniejszych elementów pałacu należą stropy ramowe z obrazami wykonanymi w warsztacie Tomasza Dolabelli, nadwornego malarza królów z dynastii Wazów.

Malowidła wypełniają pola otoczone bogato profilowanymi drewnianymi ramami. Ich tematy nawiązują do działalności politycznej Jakuba Zadzika, wydarzeń historycznych, scen alegorycznych oraz porządku świata przedstawianego za pomocą personifikacji.

Jeden z dawnych stropów został usunięty w XIX wieku, natomiast pozostałe poddawano wielokrotnym konserwacjom. Zachowany zespół należy do najbardziej wartościowych przykładów świeckiego malarstwa dekoracyjnego z czasów Wazów.

Sąd nad arianami

Jedno z najbardziej znanych przedstawień stropowych określane jest jako „Sąd nad arianami”. Kompozycja wiąże się z działalnością religijną i polityczną Jakuba Zadzika oraz sytuacją wyznaniową siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej.

Fragment obrazu został w XVIII wieku przesłonięty podczas przekształcania jednego z pokojów w kaplicę. W późniejszych okresach dekorację ponownie odsłonięto i poddano konserwacji.

Marmurowe portale i kominki

W pałacowych wnętrzach zachowały się kamienne portale, oprawy kominków i elementy posadzek. Wiele z nich ozdobiono herbami kolejnych biskupów krakowskich.

Portale nie były jedynie dekoracyjnymi obramieniami drzwi. Podkreślały hierarchię wnętrz, kierowały ruchem gości oraz oddzielały oficjalne sale od bardziej prywatnych apartamentów.

Kominki pełniły funkcję grzewczą, ale ich reprezentacyjne oprawy stanowiły również ważny element wystroju. W części pomieszczeń zachowały się dekoracje związane między innymi z biskupami Andrzejem Trzebickim i kolejnymi gospodarzami rezydencji.

Rozbudowa w XVIII wieku

W pierwszej połowie XVIII wieku rezydencję rozbudowano o dwa długie skrzydła boczne. Inicjatorem prac był biskup Konstanty Felicjan Szaniawski.

Skrzydło południowe powstawało w latach 1724-1727, a jego projekt wiązany jest z Kacprem Bażanką. Budowę skrzydła północnego przeprowadzono w latach 1733-1745 za biskupa Jana Aleksandra Lipskiego.

Nowe skrzydła zwiększyły powierzchnię mieszkalną i użytkową pałacu. Połączono je z głównym korpusem za pomocą budynków z arkadowymi podcieniami otwartymi na dziedziniec.

Rozbudowa nadała całemu kompleksowi układ zbliżony do francuskich rezydencji typu „między dziedzińcem a ogrodem”. Od frontu znajdował się reprezentacyjny dziedziniec, za głównym korpusem zaś regularny ogród.

Połączenie z kolegiatą

Od strony skrzydła południowego istniał niegdyś kryty ganek umożliwiający przejście z pałacu do pobliskiej kolegiaty. Dalej komunikacja prowadziła przez zabudowę Bramy Krakowskiej w kierunku szkoły i seminarium.

Rozwiązanie pozwalało biskupowi oraz jego dworowi przechodzić pomiędzy rezydencją a świątynią bez konieczności wychodzenia na ogólnodostępną przestrzeń. Ganek nie zachował się do współczesności.

Przejęcie przez państwo

26 sierpnia 1789 roku Sejm Czteroletni zdecydował o przejęciu dóbr biskupów krakowskich przez Skarb Państwa. Pałac utracił wówczas funkcję stałej rezydencji biskupiej.

Od tego momentu budynek był wykorzystywany przede wszystkim do celów administracyjnych i wojskowych. Mieściły się tu między innymi magazyny, lazaret, kwatery wojskowe, biura władz wojewódzkich, urząd skarbowy oraz instytucje związane z zarządzaniem górnictwem.

Zmiana użytkowników doprowadziła do przekształceń wnętrz i stopniowej utraty części historycznego wyposażenia. Ogród zaczął tracić swój geometryczny układ, a pomieszczenia dostosowywano do pracy urzędników.

Szkoła Akademiczno-Górnicza

W latach 1816-1826 w północnym skrzydle pałacu działała Szkoła Akademiczno-Górnicza, założona z inicjatywy Stanisława Staszica.

Była pierwszą polską uczelnią techniczną. Kształciła specjalistów potrzebnych do rozwoju górnictwa i hutnictwa w Królestwie Polskim, a jej lokalizacja w Kielcach wynikała ze znaczenia regionu świętokrzyskiego jako ośrodka wydobycia oraz przetwarzania surowców.

Historia szkoły jest jednym z najważniejszych przykładów naukowego i edukacyjnego wykorzystania pałacu po utracie przez niego funkcji biskupiej.

Urząd gubernialny

W latach 1867-1872 pałac przebudowano na siedzibę rosyjskiego Urzędu Gubernialnego. Projekt przygotował Franciszek Ksawery Kowalski.

Podczas prac obniżono dachy bocznych skrzydeł, usunięto wysokie hełmy wież oraz figury posłów stojące na murkach przed fasadą. Rozebrano także część historycznych zabudowań, w tym kordegardę i oranżerię.

Zmiany podporządkowano potrzebom administracji, nie zawsze respektując pierwotny charakter rezydencji. Pałac zachował jednak główną bryłę, znaczną część dekoracji wnętrz i podstawowy układ pomieszczeń.

Józef Piłsudski w pałacu

W sierpniu 1914 roku pałac stał się kwaterą główną Józefa Piłsudskiego oraz sztabu formujących się Legionów Polskich.

Kielce były jednym z pierwszych większych miast zajętych przez oddziały strzeleckie wkraczające z Galicji na teren zaboru rosyjskiego. Pobyt Piłsudskiego nadał pałacowi szczególne znaczenie dla historii polskiego ruchu niepodległościowego.

W okresie międzywojennym budynek był siedzibą Urzędu Wojewódzkiego. Po śmierci marszałka postanowiono upamiętnić znajdującą się tu w 1914 roku kwaterę komendanta i jego sztabu.

Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego

Sanktuarium otwarto 2 października 1938 roku. Pomysłodawcą przedsięwzięcia był wojewoda kielecki i były legionista Władysław Dziadosz.

Ekspozycja nie stanowiła wiernej rekonstrukcji kwatery z 1914 roku. Była symbolicznym miejscem pamięci, którego program architektoniczny i artystyczny nawiązywał do walki o niepodległość, Legionów Polskich i osoby marszałka.

W czasie II wojny światowej oraz w pierwszych powojennych dziesięcioleciach Sanktuarium zostało zdewastowane. Muzeum rozpoczęło rekonstrukcję w 1989 roku, a odtworzoną ekspozycję otwarto 5 grudnia 1990 roku.

Sala Sztandarów

Pierwszym pomieszczeniem Sanktuarium jest Sala Sztandarów. Pierwotnie planowano urządzić w niej Muzeum Czynu Legionowego.

Zachowała się marmurowa posadzka ułożona w szachownicę oraz dwa kamienne portale. W sali prezentowane są pamiątki, sztandary, obrazy i przedmioty odnoszące się do tradycji legionowej.

Kaplica Sanktuarium

W jednej z pałacowych wież urządzono niewielką kaplicę. Jej projekt przygotowali Stanisław Rzecki i Andrzej Oleś.

We wnęce umieszczono kopię obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, szczególnie bliskiej Józefowi Piłsudskiemu i środowisku legionowemu. W pomieszczeniu zachowała się kamienna posadzka oraz elementy przedwojennej dekoracji.

Sala Marmurowa

Centralnym pomieszczeniem Sanktuarium jest Sala Marmurowa, znajdująca się w miejscu osobistego pokoju Józefa Piłsudskiego z 1914 roku.

Ściany i portale otrzymały marmurowe okładziny, natomiast w posadzce umieszczono motywy wężyka generalskiego i Krzyża Legionów. W sali znajduje się postument z kopią maski pośmiertnej marszałka.

Restauracja w okresie międzywojennym

Po odzyskaniu niepodległości rozpoczęto przywracanie pałacowi historycznej formy. W latach 1923-1927 zrekonstruowano hełmy wież od strony dziedzińca, natomiast w latach 1937-1938 odtworzono zwieńczenia wież ogrodowych.

W latach 1933-1935 prowadzono konserwację zabytkowych wnętrz. Odsłonięto stropy belkowe i fryzy podstropowe w kilku najważniejszych salach oraz zabezpieczono konstrukcję stropów w Sieni Górnej i Izbie Stołowej.

Prace te w znacznej mierze ukształtowały wygląd rezydencji, który można oglądać obecnie.

II wojna światowa i okres powojenny

W latach 1939-1945 w pałacu działały niemieckie władze okupacyjne. W tym czasie przeprowadzono część prac remontowych, odsłonięto i pomalowano strop w Sieni Górnej oraz wprowadzono nowe kamienne portale.

Po wojnie budynek zajęły władze wojewódzkie. Biura Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej funkcjonowały tu do 1970 roku.

W 1971 roku pałac przekazano Muzeum Świętokrzyskiemu. Cztery lata później placówka uzyskała rangę Muzeum Narodowego. Rozpoczęto wieloletnie badania, remonty, konserwację wystroju i przystosowywanie pomieszczeń do prezentowania zbiorów.

Wnętrza zabytkowe XVII-XVIII wieku

Stała ekspozycja zajmuje reprezentacyjne pierwsze piętro głównego korpusu. Prezentowane są tutaj meble, tkaniny, obrazy, rzeźby i przedmioty rzemiosła artystycznego z XVII i XVIII wieku.

Najważniejszą wartością wystawy nie są jednak wyłącznie umieszczone w salach eksponaty. Równie istotne są oryginalne stropy ramowe i belkowe, fryzy, portale, kominki, posadzki oraz zachowany układ apartamentów.

Aranżacja pomaga wyobrazić sobie sposób funkcjonowania reprezentacyjnej rezydencji biskupiej. Poszczególne pomieszczenia różnią się rangą i przeznaczeniem, a przechodzenie przez nie pokazuje dawny ceremoniał przyjmowania gości.

Galeria Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej

Galeria mieści się w osiemnastowiecznym skrzydle północnym. Ekspozycja łączy malarstwo z meblami, ceramiką, szkłem, porcelaną i innymi dziełami rzemiosła artystycznego.

Można tu zobaczyć portrety, pejzaże, martwe natury, weduty, sceny batalistyczne, rodzajowe, alegoryczne i symboliczne. Kolekcja przedstawia rozwój polskiej sztuki od XVII wieku po malarstwo nowoczesne XX stulecia.

Wśród prezentowanych artystów znajdują się między innymi Piotr Michałowski, Józef Szermentowski, Józef Brandt, Maurycy Gottlieb, Aleksander Gierymski, Olga Boznańska, Józef Pankiewicz, Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Leon Wyczółkowski, Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski i Władysław Strzemiński.

Malarstwo młodopolskie

Jedną z najcenniejszych części galerii jest kolekcja malarstwa Młodej Polski. Prezentowane są dzieła najważniejszych twórców przełomu XIX i XX wieku.

Obrazy Olgi Boznańskiej, Jacka Malczewskiego, Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Pankiewicza pokazują różnorodność epoki - od intymnego portretu przez symbolizm po nowoczesne poszukiwania kolorystyczne.

Europejska sztuka zdobnicza

Obok obrazów prezentowana jest porcelana, ceramika, szkło, zegary i meble. Na szczególną uwagę zasługują dalekowschodnie naczynia pochodzące z drezdeńskiej kolekcji Augusta II Mocnego oraz wyroby europejskich manufaktur w Miśni, Wiedniu i Berlinie.

Galeria posiada również zabytki z polskich wytwórni w Korcu i Baranówce, ceramikę ćmielowską, szkła czeskie, śląskie, niemieckie i polskie oraz przykłady wzornictwa z okresu międzywojennego.

Ceramika ćmielowska

Oddzielna część wystawy poświęcona jest ceramice produkowanej w Ćmielowie. Kolekcja obejmuje wyroby od końca XIX wieku przez dwudziestolecie międzywojenne po wzornictwo drugiej połowy XX wieku.

Można zobaczyć między innymi znane serwisy „Kula”, „Kaprys”, „Płaski” i „Bałtyk” oraz porcelanowe figurki projektowane przez artystów związanych z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego.

Gabinet Numizmatyczny

Gabinet Numizmatyczny otwarto w 2015 roku jako pierwszą stałą ekspozycję muzeum poświęconą monetom i pieniądzom papierowym. Zajmuje dwie sale i opiera się wyłącznie na kolekcji Muzeum Narodowego w Kielcach.

W pierwszej części prezentowane są monety rzymskie, piastowskie, jagiellońskie i wazowskie oraz bilety skarbowe z okresu insurekcji kościuszkowskiej, uznawane za pierwsze polskie pieniądze papierowe.

Druga sala przedstawia środki płatnicze z czasów Księstwa Warszawskiego, Królestwa Polskiego, powstania listopadowego, I wojny światowej, II Rzeczypospolitej, okupacji niemieckiej oraz Polski powojennej. Ekspozycję uzupełniono również o współczesne monety kolekcjonerskie.

Ogród włoski

Ogród rozciąga się po zachodniej stronie pałacu. Od początku łączył funkcję dekoracyjną z użytkową.

Centralną część tworzył regularny taras z geometrycznymi kwaterami, w których uprawiano kwiaty i zioła. Wokół rosły drzewa owocowe, a do ogrodu można było zejść z loggii lub bezpośrednio z apartamentu biskupiego przez wieżową klatkę schodową.

W XVIII wieku pojawiły się grabowe i lipowe aleje, altany, inspekty, lodownia oraz ogrzewane oranżerie, w których hodowano między innymi drzewa pomarańczowe, cytrynowe i figowe.

Po 1789 roku ogród stopniowo tracił dawny układ. Rekonstrukcję na podstawie siedemnastowiecznych i osiemnastowiecznych inwentarzy przeprowadzono w latach 2002-2003. Obecnie geometryczną część otaczają jabłonie oraz aleje grabowe i lipowe.

Zwiedzanie z dziećmi

Pałac może zainteresować dzieci dzięki wieżom, tajemniczym przejściom, dekorowanym stropom, herbom, dawnym monetom, porcelanowym figurkom i opowieściom o mieszkańcach rezydencji.

Podczas zwiedzania można wspólnie poszukać:

• herbów biskupów,
• symboli związanych z Jakubem Zadzikiem,
• scen przedstawionych na stropach,
• portretów dawnych mieszkańców,
• motywów zwierzęcych na obrazach i przedmiotach,
• najstarszych monet,
• porcelanowych figurek,
• symboli legionowych w Sanktuarium Józefa Piłsudskiego.

Muzeum prowadzi lekcje, warsztaty, zajęcia rodzinne i programy wykorzystujące karty pracy. Jedne z zajęć poświęcone są między innymi dekoracji Izby Stołowej Górnej i znaczeniom przedstawień ukrytych na jej stropie.

Dzieci mogą wchodzić na ekspozycje w wózkach. W przestrzeniach muzealnych powinny jednak pozostawać pod opieką dorosłych, nie dotykać dzieł sztuki i nie biegać pomiędzy gablotami.

Warto wiedzieć

Charakter obiektu

Pałac jest główną siedzibą Muzeum Narodowego w Kielcach. Nie obowiązuje jedna wspólna trasa obejmująca automatycznie wszystkie ekspozycje.

Zwiedzający mogą wybrać osobny bilet do zabytkowych wnętrz, galerii malarstwa, Sanktuarium Józefa Piłsudskiego, Gabinetu Numizmatycznego lub bilet obejmujący wszystkie wystawy stałe.

Muzeum może czasowo wyłączyć część ekspozycji z powodu prac konserwatorskich, remontu, wynajmu pomieszczeń lub organizacji wydarzenia.

Godziny otwarcia od maja do sierpnia

W sezonie od maja do sierpnia pałac jest czynny:

Poniedziałek: nieczynne
Wtorek: 11:00-19:00
Środa: 10:00-18:00
Czwartek: 10:00-18:00
Piątek: 11:00-19:00
Sobota: 10:00-18:00
Niedziela: 10:00-18:00.

Ostatnie wejście jest możliwe na godzinę przed zamknięciem ekspozycji.

Godziny otwarcia od września do kwietnia

Od września do kwietnia obowiązuje harmonogram:

Poniedziałek: nieczynne
Wtorek: 11:00-19:00
Środa: 9:00-17:00
Czwartek: 9:00-17:00
Piątek: 11:00-19:00
Sobota: 9:00-17:00
Niedziela: 9:00-17:00.

Dni świąteczne w 2026 roku

Muzeum jest nieczynne między innymi w Święto Trzech Króli, podczas Wielkanocy, w Boże Ciało, Wszystkich Świętych, w dniach 24-26 grudnia oraz na przełomie roku.

W 2026 roku pałac pozostaje natomiast otwarty podczas majówki, w Zielone Świątki, 15 sierpnia oraz 11 listopada. W dni świąteczne mogą obowiązywać specjalne godziny, dlatego przed wizytą należy sprawdzić aktualny komunikat.

Ceny biletów do wszystkich ekspozycji stałych

Aktualny bilet indywidualny obejmujący wszystkie wystawy stałe kosztuje:

Bilet normalny: 40 zł
Bilet ulgowy: 24 zł
Bilet rodzinny: 24 zł dla uprawnionego rodzica lub opiekuna
Dzieci i młodzież od 7 do 26 lat w programie „Muzeum za złotówkę”: 1 zł
Dzieci do 7. roku życia: wstęp bezpłatny.

Ceny biletów na poszczególne ekspozycje

Wnętrza zabytkowe XVII-XVIII wieku:

• bilet normalny - 20 zł,
• bilet ulgowy - 12 zł.

Galeria Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej:

• bilet normalny - 20 zł,
• bilet ulgowy - 12 zł.

Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego:

• bilet normalny - 5 zł,
• bilet ulgowy - 4 zł.

Gabinet Numizmatyczny:

• bilet normalny - 5 zł,
• bilet ulgowy - 4 zł.

Wystawy czasowe mogą mieć osobny cennik, zależny od aktualnie prezentowanej ekspozycji.

Dzień bezpłatnego zwiedzania

Wtorek jest dniem bezpłatnego wstępu na ekspozycje stałe. Bezpłatny wstęp nie musi obejmować wystaw czasowych, warsztatów, wydarzeń ani usługi przewodnickiej.

Ze względu na popularność darmowego dnia należy liczyć się z większą liczbą zwiedzających.

Zakup biletów

Turyści indywidualni mogą kupić bilety w kasie muzeum i nie muszą wcześniej rezerwować wizyty.

Grupy zorganizowane powinny wcześniej ustalić termin oraz godzinę wejścia. Maksymalna liczba uczestników jednej grupy w pałacu wynosi 25 osób, łącznie z opiekunami.

Zwiedzanie z przewodnikiem

Opłata za przewodnika po wystawie stałej wynosi:

W języku polskim: 50 zł za grupę
W języku angielskim, niemieckim, francuskim lub rosyjskim: 70 zł za grupę.

Do ceny usługi należy doliczyć bilety dla uczestników. Przewodnika obcojęzycznego trzeba wcześniej zarezerwować.

Grupy liczące co najmniej 15 osób mają obowiązek wykupienia usługi przewodnickiej.

Audioprzewodnik

Do zabytkowych wnętrz oraz galerii malarstwa dostępny jest audioprzewodnik działający za pomocą bezpłatnej aplikacji na smartfonie.

Należy zabrać własne słuchawki i telefon z odpowiednim poziomem naładowania baterii.

Czas zwiedzania

Na dokładne poznanie samych zabytkowych wnętrz warto przeznaczyć około 60-90 minut.

Galeria Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej może zająć kolejne 1,5-2 godziny. Sanktuarium Józefa Piłsudskiego oraz Gabinet Numizmatyczny wymagają łącznie około 45-60 minut.

Pełne zwiedzanie wszystkich wystaw, ogrodu i dziedzińca może zająć około 3-4 godzin. Osoby szczególnie zainteresowane malarstwem i architekturą mogą spędzić w kompleksie większą część dnia.

Ogród włoski

Ogród jest czynny codziennie od 10:00 do 20:00. W okresie jesienno-zimowym oraz wczesną wiosną zamykany jest o zmierzchu.

Wstęp do ogrodu jest bezpłatny.

Podczas burzy, silnego wiatru, oblodzenia lub zabiegów pielęgnacyjnych teren może zostać czasowo zamknięty.

Zasady korzystania z ogrodu

Po ogrodzie można poruszać się wyłącznie wyznaczonymi alejkami. Nie wolno wchodzić na kwatery roślinne, zrywać kwiatów, przesypywać żwiru ani przekraczać zabezpieczeń.

Obowiązuje zakaz jazdy rowerem, hulajnogą i deskorolką. Wyjątek stanowią wózki osób z niepełnosprawnościami.

Do ogrodu można wejść z psem. Zwierzę musi być prowadzone na smyczy, a duży lub agresywny pies powinien mieć również kaganiec. Opiekun ma obowiązek posprzątać po zwierzęciu.

Dostępność

Na północnym dziedzińcu znajduje się miejsce parkingowe przeznaczone dla osoby z niepełnosprawnością. Zainstalowano również system przywoływania obsługi oraz windę umożliwiającą dotarcie na taras przed pałacem.

Rampa przy głównym wejściu umożliwia dotarcie na parter. W budynku działają windy prowadzące na piętro zabytkowych wnętrz, do Galerii Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej oraz Gabinetu Numizmatycznego.

Większość ekspozycji została dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Trzy sale na parterze galerii pozostają jednak niedostępne z powodu historycznego układu budynku.

Na miejscu dostępne są przystosowane toalety, miejsca odpoczynku, tablica tyflograficzna z opisami w alfabecie Braille’a oraz audioprzewodnik.

Wózek dziecięcy

Wózki dziecięce mogą być wprowadzane na sale ekspozycyjne. Windy i szerokie korytarze ułatwiają poruszanie się pomiędzy poziomami.

W zatłoczony dzień lub podczas wizyty z grupą wygodniejszy może być niewielki, łatwy do prowadzenia wózek.

Szatnia i bagaż

Okrycia wierzchnie, duże torby, plecaki i pakunki należy pozostawić w szatni albo miejscu wskazanym przez obsługę.

Na wystawy najlepiej zabrać jedynie niewielką torbę oraz przedmioty osobiste, aby nie zahaczyć bagażem o gabloty, meble i zabytkowe elementy wnętrz.

Fotografowanie

Fotografowanie i filmowanie nie może przeszkadzać innym osobom ani utrudniać ruchu na ekspozycji.

Należy zwracać uwagę na oznaczenia w poszczególnych salach. Używanie lampy błyskowej, statywu i dodatkowego oświetlenia może być ograniczone ze względu na ochronę obrazów, tkanin i polichromii.

Zdjęcia i filmy wykonywane w celach komercyjnych wymagają zgody muzeum. W ogrodzie zakazane jest również używanie dronów bez odpowiedniego pozwolenia.

Parking

Pałac znajduje się w centralnej części Kielc i nie posiada dużego, ogólnodostępnego parkingu bezpośrednio przy wejściu.

Publiczne miejsca dla samochodów znajdują się w pobliżu zespołu, natomiast parkingi dla autokarów położone są w niewielkiej odległości od pałacu. Osoba z niepełnosprawnością może skorzystać ze specjalnego miejsca na północnym dziedzińcu po zgłoszeniu się do ochrony.

W dni dużych wydarzeń i podczas wakacyjnych weekendów wygodniejsze może być skorzystanie z komunikacji miejskiej albo pozostawienie samochodu nieco dalej i dojście pieszo.

Najlepsza pora na wizytę

Najspokojniejsze warunki panują zazwyczaj rano w środku tygodnia. We wtorki należy uwzględnić większą liczbę odwiedzających korzystających z bezpłatnego wstępu.

Od późnej wiosny do wczesnej jesieni warto połączyć zwiedzanie pałacu ze spacerem po ogrodzie włoskim. W piątki muzeum jest otwarte do 19:00, dzięki czemu łatwiej zaplanować wizytę w godzinach popołudniowych.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę w pałacu można połączyć z odwiedzeniem:

• bazyliki katedralnej,
• placu katedralnego,
• ulicy prowadzącej przez historyczne centrum Kielc,
• rynku,
• Muzeum Dialogu Kultur,
• Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego,
• Parku Miejskiego,
• wzgórza Karczówka,
• rezerwatu Kadzielnia,
• Ogrodu Botanicznego,
• Centrum Geoedukacji.

Najbardziej naturalne połączenie tworzą pałac i sąsiadująca z nim katedra. Oba zabytki przez stulecia pozostawały pod opieką biskupów krakowskich i wspólnie tworzą historyczne centrum dawnego Wzgórza Zamkowego.

Dlaczego warto odwiedzić?

Pałac Biskupów Krakowskich jest wyjątkowym miejscem, ponieważ zachował nie tylko historyczną bryłę, lecz także znaczną część siedemnastowiecznego układu oraz oryginalnego wystroju. Stropy z warsztatu Tomasza Dolabelli, polichromowane belki, fryzy, marmurowe portale, kominki i posadzki pozwalają zobaczyć autentyczną rezydencję z czasów Wazów.

Historia budynku obejmuje kilka zupełnie różnych epok. Pałac był siedzibą biskupów i senatorów, urzędem państwowym, szkołą techniczną, kwaterą Józefa Piłsudskiego, siedzibą władz okupacyjnych i wojewódzkich, a następnie muzeum.

Dużym atutem jest różnorodność wystaw. Podczas jednej wizyty można obejrzeć barokowe wnętrza, jedną z najważniejszych galerii polskiego malarstwa, europejskie rzemiosło artystyczne, kolekcję monet oraz ekspozycję poświęconą Piłsudskiemu i Legionom.

Odtworzony ogród włoski pozwala zobaczyć pałac jako element większej kompozycji rezydencjonalnej. Regularne kwatery, jabłonie oraz grabowe i lipowe aleje przypominają, że ogród służył niegdyś jednocześnie wypoczynkowi, reprezentacji i uprawie roślin.

Pałac jest więc dobrym celem zarówno dla miłośników architektury i historii, jak i osób zainteresowanych malarstwem, wzornictwem, numizmatyką oraz dziejami polskiej niepodległości.