Historia i założyciel Muzeum-Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie jest dziełem życia Adama Chętnika - wybitnego etnografa i miłośnika ziemi kurpiowskiej. Otwarty dla publiczności w 1927 roku, stał się drugim (po skansenie we Wdzydzach Kiszewskich) tego typu obiektem w Polsce. Choć podczas II wojny światowej muzeum zostało niemal doszczętnie zniszczone, dzięki determinacji założyciela i jego żony Jadwigi, po 1945 roku przystąpiono do jego odbudowy i ponownego gromadzenia eksponatów.
Architektura i zbiory Skansen zajmuje powierzchnię około 3,5 hektara i jest położony na wysokim brzegu rzeki Narwi, u ujścia Pisy, co zapewnia mu wyjątkowe walory widokowe. Na terenie muzeum zgromadzono ponad 30 obiektów architektury drewnianej, w tym:
-
Zagrody kurpiowskie: Kompletne gospodarstwa z chałupami, stodołami, oborami i spichlerzami, bogato zdobione charakterystycznymi dla regionu „śmigami” i „pazdurami”.
-
Obiekty przemysłowe: Zabytkowy młyn wodny, wiatraki, kuźnia oraz olejarnia.
-
Mała architektura: Kapliczki słupowe, ule kłodowe (kurpiowska tradycja bartnicza) oraz studnie z żurawiem.
Wnętrza budynków są w pełni wyposażone w autentyczne sprzęty domowe, narzędzia rolnicze oraz wyroby rzemiosła artystycznego, takie jak słynne wycinanki kurpiowskie, bursztynowe naszyjniki czy tradycyjne stroje.
Tradycje bartnicze Nowogrodzki skansen posiada jedną z najciekawszych w Polsce kolekcji związanych z bartnictwem. Można tu zobaczyć unikatowe ule kłodowe (stojące i leżące), narzędzia bartne oraz dowiedzieć się, jak dawni Kurpie wybierali miód z dziupli drzew leśnych. To hołd dla tradycji, z której region ten słynął przez wieki.
Wydarzenia i edukacja Skansen to miejsce żywe, w którym odbywają się liczne imprezy cykliczne, m.in. „Niedziela na św. Rocha” oraz warsztaty ginących zawodów. Zwiedzający mogą podziwiać pracę twórców ludowych, spróbować tradycyjnych potraw czy posłuchać autentycznej kurpiowskiej gwary. Obiekt stanowi obecnie oddział Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży i jest obowiązkowym punktem dla każdego, kto chce zrozumieć duszę regionu.
