Kościół Pokoju w Jaworze (województwo dolnośląskie) to fascynujący przykład architektury, która zrodziła się z politycznego kompromisu i religijnej dyskryminacji, stając się ostatecznie arcydziełem sztuki barokowej.
Historia powstania i restrykcje
Podobnie jak w Świdnicy, budowa kościoła w Jaworze była obwarowana surowymi warunkami cesarza Ferdynanda III Habsburga. Świątynia musiała powstać:
-
Z materiałów nietrwałych (drewno, słoma, glina).
-
Poza murami obronnymi miasta.
-
Bez wieży i dzwonów.
-
W ciągu zaledwie jednego roku (budowę rozpoczęto w kwietniu 1654, a zakończono we wrześniu 1655 r.).
Projektantem był wrocławski architekt Albrecht von Säbisch. Choć warunki miały skazać budowlę na szybkie zniszczenie, genialna konstrukcja szkieletowa pozwoliła jej przetrwać wieki.
Architektura i konstrukcja szachulcowa
Kościół w Jaworze imponuje swoimi wymiarami: ma 43,5 m długości, 14 m szerokości i 15,7 m wysokości. Może pomieścić około 6000 osób.
Konstrukcja opiera się na drewnianym szkielecie wypełnionym szachulcem (glina zmieszana ze słomą naniesiona na drewniane szczapy). Brak fundamentów w klasycznym tego słowa znaczeniu oraz elastyczność drewna sprawiły, że budowla oparła się pożarom, wojnom i upływowi czasu.
Wnętrze - Galeria Sztuki Baroku
O ile z zewnątrz kościół przypomina ogromną stodołę, jego wnętrze to prawdziwa eksplozja barokowego przepychu:
-
Empory (Galerie): Wnętrze wypełniają cztery kondygnacje empor, które niemal całkowicie zasłaniają ściany zewnętrzne. Są one bogato zdobione obrazami biblijnymi (ponad 140 scen ze Starego i Nowego Testamentu).
-
Polichromie: Malowidła na stropach i balustradach przedstawiają nie tylko sceny religijne, ale także herby fundatorów i tarcze cechowe jaworskich rzemieślników.
-
Ołtarz i Ambona: Centralny punkt stanowi bogato rzeźbiony ołtarz z 1672 roku oraz ambona wsparta na figurze anioła.
-
Organy: Instrument z połowy XIX wieku słynie z doskonałej akustyki, co sprawia, że Jawor jest miejscem prestiżowych koncertów, m.in. Jaworskich Koncertów Pokoju.
Plac Kościelny i dzwonnica
Po układzie altranstadzkim (1707 r.), luteranie zyskali prawo do dobudowania dzwonnicy. Jaworska dzwonnica stoi obok kościoła i jest połączona z nim krytym przejściem. Na terenie wokół świątyni znajduje się dawny cmentarz ewangelicki oraz zabytkowa plebania.
UNESCO i znaczenie turystyczne
W 2001 roku Kościół Pokoju w Jaworze został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Obiekt jest udostępniony do zwiedzania i stanowi jeden z najważniejszych punktów na mapie turystycznej Dolnego Śląska. W przeciwieństwie do kościoła w Świdnicy, jaworska świątynia jest nieco smuklejsza i posiada inny układ polichromii, co czyni ją równie wartą odwiedzenia.
