Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu - perła architektury łemkowskiej
Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu znajduje się w Beskidzie Niskim, na terenie dawnej Łemkowszczyzny. Jest jedną z najlepiej zachowanych drewnianych cerkwi łemkowskich w Polsce. Świątynia została wzniesiona w drugiej połowie XVII wieku, a za najbardziej prawdopodobną datę jej budowy uznaje się około 1700 roku.
Po wysiedleniach ludności łemkowskiej w ramach Akcji „Wisła” w 1947 roku cerkiew przeszła pod opiekę Kościoła rzymskokatolickiego i do dziś pełni funkcję świątyni filialnej parafii w Uściu Gorlickim.
W 2013 roku obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część zespołu „Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat”.
Najpiękniejsza cerkiew Łemkowszczyzny
Cerkiew w Kwiatoniu jest uznawana za wzorcowy przykład architektury łemkowskiej typu północno-zachodniego. Dzięki wyjątkowym proporcjom i smukłej sylwetce wielu historyków sztuki uważa ją za najpiękniejszą cerkiew łemkowską w Polsce.
Budowla składa się z trzech części:
- prezbiterium,
- nawy,
- babińca z wysoką wieżą.
Całość pokryta jest drewnianym gontem, a charakterystyczna wieża nadaje świątyni niezwykle elegancki wygląd. Wieża datowana jest na 1743 rok i należy do najstarszych pewnie datowanych wież cerkiewnych na Łemkowszczyźnie.
Wnętrze pełne zabytków
Wnętrze cerkwi zachowało niemal kompletne historyczne wyposażenie. Szczególną uwagę zwracają:
- polichromia figuralno-ornamentalna z 1811 roku,
- ikonostas wykonany przez Michała Bogdańskiego w 1904 roku,
- XIX-wieczny ołtarz główny,
- zabytkowe ikony i elementy snycerskie.
Bogactwo wyposażenia sprawia, że świątynia jest jednym z najcenniejszych zabytków sakralnych Beskidu Niskiego.
Kultura Łemków
Przez stulecia cerkiew była centrum życia religijnego miejscowej społeczności łemkowskiej. Dziś przypomina o kulturze i tradycjach Łemków, którzy przez wieki zamieszkiwali Beskid Niski.
Świątynia jest ważnym punktem Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej i jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji regionu.
Legendy związane z cerkwią
Święta Paraskewa - opiekunka mieszkańców
Według miejscowych opowieści patronka świątyni, św. Paraskewa, miała chronić mieszkańców Kwiatonia przed epidemiami i nieszczęściami. Wierni modlili się do niej szczególnie w czasach chorób i klęsk żywiołowych.
Dzwony ostrzegające przed niebezpieczeństwem
Legenda głosi, że podczas dawnych najazdów dzwony cerkiewne miały same bić na alarm, ostrzegając mieszkańców przed zbliżającym się zagrożeniem.
Złoty blask nad wieżą
Starsze przekazy mówią, że podczas wyjątkowo pogodnych świtów nad cerkiewną wieżą pojawiał się złoty blask, który mieszkańcy uznawali za znak szczególnej opieki nad świątynią.
Warto wiedzieć - informacje dla turysty
Lokalizacja
Cerkiew znajduje się w miejscowości Kwiatoń, w gminie Uście Gorlickie, niedaleko Wysowej-Zdroju, w województwie małopolskim.
Największe atrakcje
- obiekt wpisany na Listę UNESCO,
- wyjątkowa architektura łemkowska,
- najwyższa i najbardziej smukła wieża cerkiewna regionu,
- historyczny ikonostas,
- polichromia z 1811 roku,
- otoczenie Beskidu Niskiego.
Zwiedzanie
- świątynia jest udostępniana turystom sezonowo,
- odbywają się w niej nabożeństwa rzymskokatolickie,
- warto sprawdzić godziny otwarcia przed przyjazdem,
- przy cerkwi znajduje się zabytkowy cmentarz.
Co warto zobaczyć w pobliżu?
W okolicy warto odwiedzić:
- Cerkiew św. Kosmy i Damiana w Skwirtnem,
- Cerkiew Opieki Matki Bożej w Owczarach,
- Magurski Park Narodowy,
- Wysowa-Zdrój,
- Cmentarze wojenne z I wojny światowej.
Ile czasu przeznaczyć?
Na zwiedzanie cerkwi oraz jej otoczenia warto przeznaczyć od 45 minut do 1,5 godziny. Osoby zainteresowane architekturą drewnianą mogą połączyć wizytę z wycieczką po innych cerkwiach UNESCO Beskidu Niskiego.
Dlaczego warto odwiedzić cerkiew w Kwiatoniu?
Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu to prawdziwa perła drewnianej architektury sakralnej. Zachwyca harmonijnymi proporcjami, doskonale zachowanym wnętrzem i niezwykłą historią Łemków. Wpis na Listę UNESCO oraz uznanie jej za jeden z najpiękniejszych zabytków tego typu w Europie sprawiają, że jest to miejsce obowiązkowe dla miłośników historii, sztuki i kultury Karpat.
