Pieniński Park Narodowy - wapienne szczyty i przełom Dunajca
Pieniński Park Narodowy chroni jeden z najbardziej malowniczych fragmentów polskich Karpat. Choć zajmuje zaledwie około 2346 hektarów, na jego terenie znajdują się skaliste szczyty, strome urwiska, kwietne łąki, lasy oraz słynny przełom Dunajca. Najbardziej rozpoznawalnymi miejscami parku są Trzy Korony, Sokolica, ruiny Zamku Pieniny i zamek w Czorsztynie.
Siedziba dyrekcji parku mieści się w Krościenku nad Dunajcem. Obszar chroniony obejmuje najcenniejsze fragmenty Pienin Właściwych, w tym masyw Trzech Koron, Pieniny Czorsztyńskie, Pieninki i przełom Dunajca, a także Zielone Skałki zaliczane do Pienin Spiskich.
Najstarszy park narodowy w Polsce
Pieniński Park Narodowy jest uznawany za najstarszy park narodowy w Polsce. Pierwsze oficjalne postulaty ochrony Pienin przedstawił w 1921 roku profesor Władysław Szafer. W kolejnych latach Skarb Państwa wykupywał najcenniejsze tereny w masywie Trzech Koron i na grzbiecie Sokolicy.
„Park Narodowy w Pieninach” utworzono 1 czerwca 1932 roku. Kilka tygodni później powstał sąsiadujący z nim słowacki rezerwat przyrodniczy, dzięki czemu Pieniny stały się jednym z pierwszych w Europie transgranicznych obszarów ochrony przyrody. Po II wojnie światowej park odtworzono rozporządzeniem z 30 października 1954 roku, a w 1996 roku jego granice powiększono między innymi o rezerwaty Zamek Czorsztyn i Zielone Skałki.
Wapienny krajobraz Pienin
Pieniny są częścią długiego pienińskiego pasa skałkowego oddzielającego zewnętrzne Karpaty fliszowe od Karpat wewnętrznych. Charakterystyczny krajobraz tworzą odporne na niszczenie skały wapienne, pomiędzy którymi występują łagodniejsze obniżenia, doliny i przełęcze.
Pasmo dzieli się na Pieniny Spiskie, Pieniny Właściwe i Małe Pieniny. Najwyższym punktem Pienin Właściwych jest Okrąglica w masywie Trzech Koron, osiągająca 982 m n.p.m. Mimo niewielkiej wysokości względnej skaliste ściany, urwiska i głębokie doliny nadają górom wyrazisty, miejscami niemal wysokogórski charakter.
Trzy Korony - najsłynniejszy szczyt Pienin
Trzy Korony nie są pojedynczym wierzchołkiem, lecz masywem złożonym z kilku skalnych turni. Najwyższą z nich jest Okrąglica, na której znajduje się metalowa galeria widokowa.
Z platformy można zobaczyć przełom Dunajca, Sromowce Niżne, Czerwony Klasztor, Pieniny Spiskie, Beskid Sądecki, Gorce oraz Tatry. Wejście na galerię odbywa się wąskimi schodami, a ze względu na ograniczoną powierzchnię platformy w okresach największego ruchu mogą tworzyć się kolejki.
Jedna z najpopularniejszych tras rozpoczyna się w Sromowcach Niżnych i prowadzi przez Wąwóz Szopczański. Według informacji parku podejście zajmuje przeciętnie około godziny i 40 minut, a zejście około godziny. Dłuższy wariant prowadzi z Krościenka nad Dunajcem przez Przełęcz Szopka.
Wąwóz Szopczański
Wąwóz Szopczański jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc na szlaku ze Sromowiec Niżnych na Trzy Korony. Trasa prowadzi pomiędzy stromymi, zalesionymi zboczami i wapiennymi ścianami, stopniowo wznosząc się w stronę Przełęczy Szopka.
Wąwóz bywa nazywany Sobczańskim i jest związany z miejscowymi podaniami. Według jednej z tradycji właśnie tędy mieli uciekać mieszkańcy przed najazdami tatarskimi. Opowieści te należą do regionalnego folkloru i nie powinny być traktowane jako w pełni potwierdzone wydarzenia historyczne.
Sokolica i słynna sosna
Sokolica należy do najbardziej rozpoznawalnych punktów widokowych w Pieninach. Jej skaliste zbocze wznosi się stromo ponad przełomem Dunajca, dzięki czemu ze szczytu można obserwować rzekę wijącą się kilkaset metrów niżej pomiędzy zalesionymi stokami.
Symbolem Sokolicy stała się reliktowa sosna rosnąca na skraju urwiska. We wrześniu 2018 roku podczas akcji ratowniczej została przypadkowo uszkodzona przez podmuch wywołany śmigłowcem. Mimo utraty części korony drzewo przetrwało i pozostaje jednym z najbardziej znanych motywów krajobrazowych Pienin.
Na Sokolicę można dotrzeć z Krościenka przez Pieninki albo ze Szczawnicy po przeprawieniu się łodzią przez Dunajec. Dostępność sezonowej przeprawy należy sprawdzić przed rozpoczęciem wycieczki. Oficjalna trasa tworząca pętlę z Krościenka wymaga około półtorej godziny podejścia i prawie dwóch godzin zejścia.
Przełom Dunajca
Przełom Dunajca jest najważniejszym elementem krajobrazu Pienińskiego Parku Narodowego. Rzeka tworzy liczne zakola i przepływa pomiędzy stromymi ścianami masywu Trzech Koron oraz Pieninek.
W niektórych miejscach Dunajec sprawia wrażenie, jakby zawracał i płynął w przeciwnym kierunku. Z poziomu rzeki można podziwiać skalne ściany, lasy porastające strome zbocza oraz szczyty widoczne wysoko ponad wodą. Park uznaje spływ przełomem za atrakcję o randze europejskiej.
Przełom można poznawać również z Drogi Pienińskiej biegnącej ze Szczawnicy w stronę Czerwonego Klasztoru na Słowacji. Trasa prowadzi wzdłuż brzegu Dunajca i jest dostępna zarówno dla pieszych, jak i rowerzystów.
Tradycyjny spływ Dunajcem
Najbardziej znanym sposobem zwiedzania przełomu jest spływ drewnianymi łodziami kierowanymi przez pienińskich flisaków. Podczas rejsu flisacy opowiadają o przyrodzie, historii, szczytach i legendach regionu.
Spływy rozpoczynają się w Sromowcach Wyżnych-Kątach lub w Sromowcach Niżnych. Podstawowa trasa do Szczawnicy ma około 18 km i trwa około 2 godzin i 15 minut. Dłuższy wariant do Krościenka liczy około 23 km, a jego pokonanie zajmuje w przybliżeniu 2 godziny i 45 minut.
Sezon flisacki trwa standardowo od 1 kwietnia do 31 października. Spływy odbywają się codziennie z wyjątkiem pierwszego dnia Wielkanocy i święta Bożego Ciała, o ile pozwalają na to warunki pogodowe i stan wody. Ceny oraz godziny odpłynięć należy sprawdzić przed przyjazdem.
Po Dunajcu organizowane są także spływy kajakowe i pontonowe. Powinny odbywać się wyłącznie za pośrednictwem uprawnionych operatorów oraz zgodnie z zasadami ustalonymi przez park.
Droga Pienińska
Droga Pienińska biegnie wzdłuż Dunajca pomiędzy Szczawnicą a słowackim Czerwonym Klasztorem. Odcinek udostępniony rowerzystom ma około 10,5 km i należy do najłatwiejszych tras pozwalających poznać przełom bez wchodzenia na górskie szczyty.
Trasa jest prawie pozbawiona stromych podjazdów, jednak w sezonie korzysta z niej wielu spacerowiczów i rowerzystów. Należy poruszać się ostrożnie, zwłaszcza na węższych fragmentach drogi i w pobliżu grup turystycznych.
Ruiny Zamku Pieniny
Pod szczytem Góry Zamkowej w masywie Trzech Koron znajdują się ruiny Zamku Pieniny. Budowla powstała prawdopodobnie w XIII wieku i mogła pełnić funkcję schronienia dla księżnej Kingi oraz klarysek ze Starego Sącza podczas najazdu mongolskiego w 1287 roku.
Zamek wzniesiono z miejscowego wapienia. Jego najważniejszym elementem był mur tarczowy o długości około 90 metrów, łączący dwie granie skalne. Położenie ponad urwistymi ścianami zapewniało naturalną ochronę. Budowla utraciła znaczenie prawdopodobnie już w XIV wieku, a w następnym stuleciu została opuszczona.
Dostępność ruin może być ograniczana ze względu na prace konserwatorskie i ochronę stanowiska. Aktualną sytuację należy sprawdzić w komunikacie turystycznym parku.
Zamek w Czorsztynie
W granicach parku znajdują się również ruiny zamku w Czorsztynie, położone na skalistym wzgórzu nad Jeziorem Czorsztyńskim. Warownia przez stulecia strzegła ważnego szlaku prowadzącego na Węgry.
Z tarasów zamkowych można oglądać Jezioro Czorsztyńskie, zamek Dunajec w Niedzicy, Pieniny Spiskie oraz Tatry. Obiekt jest biletowany oddzielnie. Według aktualnego cennika bilet normalny kosztuje 12 zł, a ulgowy 6 zł. Od maja do września zamek jest udostępniany codziennie, natomiast poza sezonem obowiązują krótsze godziny i dzień zamknięcia.
Kwietne łąki i murawy naskalne
Wyjątkowa różnorodność pienińskiej roślinności jest efektem budowy geologicznej, urozmaiconej rzeźby terenu, lokalnego klimatu oraz wielowiekowej działalności człowieka.
Szczególną wartość mają kwietne łąki, które powstały w miejscach dawnych lasów i przez stulecia były regularnie koszone. Zaprzestanie użytkowania prowadziłoby do ich stopniowego zarastania, dlatego pracownicy parku prowadzą czynną ochronę polegającą między innymi na koszeniu i usuwaniu krzewów.
Na stromych wapiennych ścianach rozwinęły się murawy naskalne z roślinami przystosowanymi do niedoboru wody, silnego nasłonecznienia i niewielkiej ilości gleby. To właśnie mozaika lasów, łąk, polan i skał decyduje o niezwykłym bogactwie przyrodniczym Pienin.
Niepylak apollo
Jednym z najcenniejszych mieszkańców parku jest niepylak apollo - duży, jasny motyl związany z nasłonecznionymi murawami i wapiennymi zboczami. Pienińska populacja znalazła się w przeszłości na granicy wyginięcia.
Park prowadził hodowlę oraz program odbudowy populacji tego gatunku. Ochrona niepylaka wymaga nie tylko opieki nad samymi motylami, lecz przede wszystkim zachowania otwartych muraw, na których rosną rośliny niezbędne do rozwoju jego gąsienic. Niepylak apollo stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przyrodniczych symboli Pienin.
Zwierzęta Pienińskiego Parku Narodowego
W lasach parku żyją jelenie, sarny, dziki, borsuki, lisy i kuny. Pieniny są także częścią obszaru występowania wilka, rysia i żbika, jednak spotkanie dużych drapieżników podczas turystycznej wędrówki zdarza się bardzo rzadko.
Wśród ptaków szczególnie cenne są gatunki związane ze starymi lasami i skalnymi ścianami. Po prowadzonej przez park reintrodukcji w Pieninach ponownie zaczęły gniazdować sokoły wędrowne. Nad Dunajcem można natomiast obserwować między innymi zimorodki i pluszcze.
Wystawa przyrodnicza w Krościenku
Przy dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego w Krościenku działa wystawa przyrodnicza zatytułowana „Jak powstał współczesny krajobraz Pienin, dlaczego i jak go chronimy”.
Ekspozycja przedstawia geologię, przyrodę, tradycyjną architekturę, etnografię i historię ochrony pasma. Jej ważnym elementem jest makieta Pienin, ułatwiająca zaplanowanie dalszej wycieczki.
W sezonie od kwietnia do końca października wystawa jest czynna od poniedziałku do piątku oraz w soboty, a poza sezonem od poniedziałku do piątku. Aktualna cena biletu wynosi 3 zł.
Zasady zwiedzania Pienińskiego Parku Narodowego
Po parku można poruszać się wyłącznie znakowanymi szlakami. Nie wolno skracać zakrętów, wychodzić za barierki, wchodzić na skały poza udostępnionymi trasami ani wchodzić na chronione łąki.
Park można odwiedzać w porze dziennej - od godziny przed wschodem słońca do godziny po jego zachodzie. Zabronione jest zbieranie roślin i grzybów, płoszenie zwierząt, puszczanie głośnej muzyki, biwakowanie oraz wykonywanie lotów dronem bez odpowiedniego zezwolenia.
Na szlaki Pienińskiego Parku Narodowego nie wolno wprowadzać psów. Zakaz wynika z konieczności ochrony dzikich zwierząt przed niepokojeniem i płoszeniem.
Rowerem można poruszać się jedynie na wyznaczonych odcinkach. Park udostępnia przede wszystkim Drogę Pienińską oraz fragment zielonego szlaku z Krościenka w stronę Krasu. Pozostałe trasy są przeznaczone dla ruchu pieszego.
Bilety w Pienińskim Parku Narodowym
Pieniński Park Narodowy nie pobiera ogólnej opłaty za wejście na szlaki. Biletowane są jednak niektóre obiekty, w tym galerie widokowe na Trzech Koronach i Sokolicy, zamek w Czorsztynie oraz wystawa przyrodnicza.
Według aktualnego cennika wejście na galerie widokowe kosztuje 10 zł za bilet normalny i 5 zł za ulgowy. Opłaty są pobierane od 1 kwietnia do 15 listopada. Bilet kupiony na Trzech Koronach jest tego samego dnia ważny również na Sokolicy i odwrotnie, ale nie zapewnia pierwszeństwa wejścia ani możliwości ominięcia kolejki.
Warto wiedzieć
- Pieniński Park Narodowy utworzono 1 czerwca 1932 roku.
- Park zajmuje około 2346 hektarów i należy do najmniejszych parków narodowych w Polsce.
- Jego siedziba znajduje się przy ulicy Jagiellońskiej 107B w Krościenku nad Dunajcem.
- Najwyższym punktem parku jest Okrąglica w masywie Trzech Koron - 982 m n.p.m.
- Wstęp na zwykłe szlaki jest bezpłatny.
- Opłaty obowiązują między innymi na galeriach widokowych Trzech Koron i Sokolicy.
- Jeden bilet na galerie jest ważny tego samego dnia na obu szczytach.
- Na teren parku nie wolno wprowadzać psów.
- Rowerem można poruszać się tylko po dwóch wyznaczonych trasach.
- Przed wycieczką należy sprawdzić komunikat turystyczny, ponieważ szlaki nie są odśnieżane ani posypywane.
Kiedy najlepiej odwiedzić Pieniny?
Pieniński Park Narodowy można odwiedzać przez cały rok, jednak każda pora ma inny charakter. Wiosną na łąkach pojawiają się liczne kwiaty, a od kwietnia rozpoczyna się sezon flisacki. Latem dostępne są wszystkie główne atrakcje, ale na Trzech Koronach i Sokolicy występuje największy ruch.
Jesień przynosi wyjątkowo barwne widoki, szczególnie z galerii na Trzech Koronach, Sokolicy i z zamku w Czorsztynie. Zimą szlaki są znacznie spokojniejsze, lecz śnieg, lód i błoto mogą utrudniać poruszanie się. Park nie odśnieża ani nie posypuje tras, dlatego konieczne są odpowiednie buty, a w trudniejszych warunkach również raczki.
Co zobaczyć w okolicy?
W sąsiedztwie parku znajdują się Szczawnica, Krościenko nad Dunajcem, Sromowce Niżne i Sromowce Wyżne. Warto odwiedzić również zamek Dunajec w Niedzicy, zaporę na Jeziorze Czorsztyńskim oraz słowacki Czerwony Klasztor.
Miłośnicy pieszych wędrówek mogą wybrać się w Małe Pieniny, do rezerwatu Wąwóz Homole lub na Wysoką. Obszary te nie leżą jednak w granicach Pienińskiego Parku Narodowego.
Dlaczego warto odwiedzić Pieniński Park Narodowy?
Pieniński Park Narodowy wyróżnia się niezwykłym nagromadzeniem atrakcji na niewielkim obszarze. Jednego dnia można wejść na skalisty szczyt, zobaczyć ruiny średniowiecznego zamku, przepłynąć tratwą przez przełom Dunajca i przespacerować się wśród kwietnych łąk.
Największą wartością parku jest połączenie przyrody z historią i kulturą regionu. Trzy Korony, Sokolica, tradycje flisackie, ruiny Zamku Pieniny oraz zabytki Czorsztyna tworzą krajobraz, który od dziesięcioleci pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskich gór.
