Elektrownia Wodna Żarnowiec - największa elektrownia szczytowo-pompowa w Polsce
Elektrownia Wodna Żarnowiec to jeden z najbardziej imponujących obiektów hydrotechnicznych w Polsce. Znajduje się w Czymanowie, w gminie Gniewino, nad Jeziorem Żarnowieckim. Jej najbardziej charakterystycznymi elementami są ogromny zbiornik zbudowany na pobliskim płaskowyżu oraz cztery stalowe rurociągi biegnące po zboczu w kierunku jeziora.
Obiekt uruchomiono w 1983 roku po około dziesięciu latach budowy. Elektrownia osiąga moc 716 MW, dzięki czemu pozostaje największą instalacją szczytowo-pompową w kraju. Należy do PGE Energia Odnawialna i odgrywa ważną rolę w stabilizowaniu polskiego systemu elektroenergetycznego.
Jak działa elektrownia szczytowo-pompowa?
Elektrownia Żarnowiec nie wykorzystuje stałego przepływu rzeki. Działa jak ogromny magazyn energii oparty na dwóch zbiornikach położonych na różnych wysokościach.
Zbiornikiem dolnym jest naturalne Jezioro Żarnowieckie, natomiast zbiornik górny został sztucznie utworzony na pobliskim wzniesieniu. Gdy w systemie elektroenergetycznym występuje nadmiar energii, elektrownia wykorzystuje ją do pompowania wody z jeziora do zbiornika górnego.
W okresach większego zapotrzebowania woda jest spuszczana w dół. Przepływa przez turbiny, wprawiając je w ruch i umożliwiając szybkie wytwarzanie energii elektrycznej. Elektrownie tego typu można porównać do wielkich akumulatorów, które gromadzą energię w postaci energii potencjalnej wody.
Zbiornik górny elektrowni
Sztuczny zbiornik górny jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów całego obiektu. Jego powierzchnia wynosi około 135 hektarów, a pojemność sięga blisko 13,8 miliona metrów sześciennych.
Zbiornik otaczają ziemne wały o długości kilku kilometrów. Ze względu na położenie na płaskowyżu jest dobrze widoczny z powietrza i przypomina ogromne, regularnie ukształtowane jezioro otoczone zielonymi skarpami.
Potężne rurociągi na zboczu
Zbiornik górny połączono z elektrownią czterema stalowymi rurociągami ciśnieniowymi. Każdy z nich ma około 1100 metrów długości, a jego średnica zmniejsza się od około 7,1 do 5,4 metra.
Rurociągi biegną równolegle po stromym, zalesionym zboczu i należą do najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu okolic Jeziora Żarnowieckiego. Ich rozmiary najlepiej pokazują skalę całej inwestycji - wewnątrz największej części przewodu zmieściłby się duży pojazd.
Turbiny o łącznej mocy 716 MW
W elektrowni pracują cztery odwracalne hydrozespoły z turbinami Francisa. Każdy osiąga moc 179 MW podczas produkowania energii, co daje łącznie 716 MW.
Te same urządzenia mogą działać w odwrotnym kierunku jako pompy. W tym trybie pobór mocy całej instalacji może wynosić około 800 MW. Zmiana sposobu pracy pozwala wykorzystywać elektrownię zarówno do magazynowania energii, jak i jej szybkiego oddawania do sieci.
Znaczenie elektrowni dla systemu energetycznego
Najważniejszą zaletą Elektrowni Wodnej Żarnowiec jest możliwość szybkiego reagowania na zmiany zapotrzebowania na energię. Hydrozespoły mogą zostać uruchomione znacznie szybciej niż wiele tradycyjnych bloków energetycznych.
Instalacja pomaga wyrównywać różnice między produkcją a zużyciem energii, wspiera pracę sieci w godzinach szczytu i może być wykorzystywana podczas zakłóceń w krajowym systemie elektroenergetycznym. Znaczenie takich magazynów rośnie wraz ze zwiększaniem udziału energetyki wiatrowej i słonecznej, której produkcja zależy od warunków pogodowych.
Elektrownia wodna a niedokończona elektrownia jądrowa
Elektrownia Wodna Żarnowiec jest czasami mylona z niedokończoną Elektrownią Jądrową Żarnowiec. Są to jednak dwa różne obiekty.
Elektrownia szczytowo-pompowa została ukończona i działa od 1983 roku. Budowę pobliskiej elektrowni jądrowej rozpoczęto później, lecz inwestycję przerwano i nigdy nie uruchomiono żadnego reaktora. Oba przedsięwzięcia stanowiły część szerokich planów stworzenia dużego ośrodka energetycznego nad Jeziorem Żarnowieckim.
Czy Elektrownię Wodną Żarnowiec można zwiedzać?
Elektrownia pozostaje czynnym, strategicznym obiektem przemysłowym, dlatego nie można swobodnie wchodzić na jej teren. Zwiedzanie wnętrz bywa organizowane dla zgłoszonych grup, między innymi uczniów i uczestników wyjazdów edukacyjnych, zgodnie z obowiązującym regulaminem oraz po wcześniejszym uzgodnieniu z zarządcą. Dostępność takich wizyt może zależeć od aktualnych wymogów bezpieczeństwa.
Elementy kompleksu można natomiast oglądać z ogólnodostępnych miejsc. Dobry widok na elektrownię, Jezioro Żarnowieckie i okoliczny krajobraz rozciąga się z wieży widokowej Kaszubskie Oko w Gniewinie. W okolicy przebiegają również trasy rowerowe pozwalające zobaczyć zbiornik oraz charakterystyczne rurociągi z różnych perspektyw.
Warto wiedzieć
- Elektrownia znajduje się w Czymanowie, a nie w miejscowości Żarnowiec.
- Obiekt uruchomiono w 1983 roku.
- Jest największą elektrownią szczytowo-pompową w Polsce.
- Jej moc w trybie turbinowym wynosi 716 MW.
- Zbiornikiem dolnym jest Jezioro Żarnowieckie.
- Sztuczny zbiornik górny ma powierzchnię około 135 hektarów.
- Woda przepływa pomiędzy zbiornikami czterema potężnymi rurociągami.
- Teren techniczny elektrowni nie jest dostępny do samodzielnego zwiedzania.
- Aktualne możliwości organizacji wycieczki należy potwierdzić bezpośrednio u operatora.
Co zobaczyć w pobliżu?
Wizytę w okolicy elektrowni warto połączyć z wejściem na wieżę widokową Kaszubskie Oko w Gniewinie. Z platformy można oglądać Jezioro Żarnowieckie, zbiornik górny, rurociągi oraz rozległy krajobraz północnych Kaszub.
W pobliżu znajdują się również skansen w Nadolu, przystań nad Jeziorem Żarnowieckim oraz pozostałości niedokończonej elektrowni jądrowej w rejonie Kartoszyna. Teren dawnej inwestycji przemysłowej jest częściowo wykorzystywany gospodarczo, dlatego należy poruszać się wyłącznie po ogólnodostępnych drogach i nie wchodzić na zamknięte posesje.
Dlaczego warto zobaczyć Elektrownię Wodną Żarnowiec?
Elektrownia Wodna Żarnowiec pokazuje, jak ogromne ilości energii można magazynować dzięki wykorzystaniu różnicy wysokości i siły wody. Monumentalne rurociągi, sztuczny zbiornik na płaskowyżu oraz rozległe Jezioro Żarnowieckie tworzą jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów przemysłowych na Pomorzu.
To interesujące miejsce dla miłośników techniki, energetyki i monumentalnych konstrukcji inżynieryjnych, a jednocześnie ważny element współczesnej infrastruktury energetycznej Polski.
