Zamek w Uniejowie - gotycka rezydencja arcybiskupów nad Wartą
Zamek w Uniejowie jest jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych zamków w centralnej Polsce. Monumentalna budowla wznosi się na lewym brzegu Warty, naprzeciwko historycznego centrum miasta, w otoczeniu rozległego parku krajobrazowego. Jej charakterystycznym elementem jest wysoka, cylindryczna wieża, z której można oglądać panoramę Uniejowa, dolinę rzeki oraz zabudowania współczesnego kompleksu termalnego.
Warownia powstała w XIV wieku jako siedziba arcybiskupów gnieźnieńskich. Przechowywano w niej kościelne dokumenty, kosztowności i księgi, organizowano synody oraz przyjmowano duchownych i świeckich dostojników. W kolejnych stuleciach zamek przekształcono z gotyckiej twierdzy w wygodną rezydencję renesansową, a następnie w romantyczną siedzibę rodziny Tollów. Obecnie w jego wnętrzach działają hotel, restauracja i centrum konferencyjne.
Zamek Arcybiskupów Gnieźnieńskich
Pełna historyczna nazwa obiektu brzmi Zamek Arcybiskupów Gnieźnieńskich w Uniejowie. Przez kilka stuleci warownia należała do rozległego zespołu dóbr archidiecezji gnieźnieńskiej i była jedną z najważniejszych rezydencji arcybiskupich poza Gnieznem.
Zamek nie był prywatną siedzibą rycerskiego rodu ani królewską twierdzą. Łączył funkcje obronne, mieszkalne, administracyjne i kościelne. Zapewniał bezpieczny pobyt arcybiskupom podróżującym po rozległej metropolii, a w razie wojny umożliwiał ukrycie archiwum, skarbca oraz innych cennych przedmiotów należących do kapituły gnieźnieńskiej.
Uniejów przed budową murowanego zamku
Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości określanej jako Unieievo pochodzi z bulli papieża Innocentego II z 1136 roku. Uniejów był wówczas osadą położoną w pobliżu ważnego grodu kasztelańskiego w Spycimierzu i należał do arcybiskupów gnieźnieńskich.
Znaczenie miejscowości stopniowo rosło. Przed 1290 rokiem Uniejów otrzymał przywilej lokacyjny, a rozwijający się ośrodek handlowy korzystał z położenia przy przeprawie przez Wartę. Z miastem związany był między innymi Bogumił, późniejszy arcybiskup gnieźnieński i patron Uniejowa.
W 1331 roku miasto zostało zniszczone podczas najazdu krzyżackiego. Spalono zabudowę oraz istniejące wówczas świątynie. Odbudowa Uniejowa w drugiej połowie XIV wieku wiązała się z działalnością arcybiskupa Jarosława Bogorii ze Skotnik, któremu miasto zawdzięcza zarówno gotycką kolegiatę, jak i murowany zamek.
Jarosław Bogoria Skotnicki - fundator zamku
Jarosław Bogoria Skotnicki należał do najważniejszych polskich duchownych XIV wieku. Był arcybiskupem gnieźnieńskim, kanclerzem Kazimierza Wielkiego i uczestnikiem wielu działań dyplomatycznych monarchy.
Z jego inicjatywy powstały zamki w Uniejowie, Łowiczu i Opatowie, a także murowane rezydencje w innych dobrach arcybiskupstwa. Rozbudowa sieci warowni była zbieżna z działalnością budowlaną Kazimierza Wielkiego, który w tym samym okresie wzmacniał zamkami granice i najważniejsze szlaki Królestwa Polskiego.
Budowę murowanego zamku w Uniejowie datuje się na lata 1360-1365. Twierdza stanęła na lewym brzegu Warty, na terenie naturalnie podmokłym i łatwiejszym do obrony niż prawobrzeżne miasto.
Jak wyglądał gotycki zamek?
Pierwotny zamek miał regularny, czworoboczny obwód murów o wymiarach około 23 na 29 metrów. Ceglane ściany wznosiły się na kamiennej podmurówce i osiągały wysokość około 13 metrów. Wewnątrz niewielkiego dziedzińca znajdowały się budynki mieszkalne i gospodarcze.
Najważniejszym elementem obronnym była cylindryczna wieża włączona w zachodni odcinek murów. Jej dolne kondygnacje mogły pełnić funkcje magazynowe lub więzienne, a wyższe służyły obserwacji okolicy i obronie warowni.
Wejście do zamku prowadziło przez bramę i most przerzucony nad fosą. Otaczające zamek rozlewiska, podmokłe łąki oraz rzeka dodatkowo utrudniały przeprowadzenie skutecznego ataku.
Wieża zamkowa
Cylindryczna wieża pozostaje najbardziej rozpoznawalną częścią zamku. Ma około 30 metrów wysokości i wyraźnie góruje nad korpusem rezydencji oraz koronami drzew parkowych.
Jej grube ceglane ściany przypominają o obronnej funkcji średniowiecznej budowli. Współczesne zwiedzanie wieży prowadzi po schodach na punkt widokowy, z którego można oglądać Wartę, centrum Uniejowa, kolegiatę, park i kompleks Term Uniejów.
Dostęp do wieży nie oznacza jednak możliwości zwiedzenia wszystkich pomieszczeń zamkowych. Większość wnętrz pełni dziś funkcje hotelowe, restauracyjne i konferencyjne, dlatego standardowa oferta turystyczna różni się od tras dostępnych w typowych muzeach zamkowych.
Rozbudowa w XV wieku
Około połowy XV wieku warownię znacząco rozbudowano. Powstał drugi mur obwodowy oraz trzy czworoboczne wieże narożne, które zwiększały możliwość prowadzenia obrony i utrudniały napastnikom dotarcie do najstarszego rdzenia zamku.
Po rozbudowie Zamek w Uniejowie należał do najciekawszych warowni późnego średniowiecza w centralnej Polsce. Był miejscem częstych postojów arcybiskupów, którzy przemieszczali się pomiędzy Gnieznem, Łowiczem i innymi ośrodkami swoich rozległych dóbr.
Źródła pisane dotyczące codziennego życia zamku są stosunkowo skromne. Wiadomo jednak, że działali tu zarządcy, służba, strażnicy oraz osoby odpowiedzialne za zaopatrzenie rezydencji. W okresie pobytu arcybiskupa liczba mieszkańców musiała znacznie wzrastać.
Synody, zjazdy i kościelny skarbiec
Zamek służył jako miejsce synodów diecezjalnych, narad oraz spotkań wyższego duchowieństwa. W 1376 roku odbył się tu synod z udziałem nuncjusza papieskiego.
Warownię wykorzystywano również jako bezpieczny magazyn. Przechowywano w niej księgi, dokumenty, archiwum oraz skarbiec kapituły gnieźnieńskiej. Położenie za fosą i grubymi murami zapewniało znacznie lepszą ochronę niż zabudowania znajdujące się w otwartym mieście.
Zajęcie zamku w 1381 roku
Jedno z najlepiej udokumentowanych wydarzeń w średniowiecznych dziejach zamku rozegrało się w 1381 roku. Po zamordowaniu zarządcy warowni, prepozyta Pełki z Garbowa, jego brat Bernard przejął kontrolę nad zamkiem.
Bernard i jego ludzie przez około dwa tygodnie utrzymywali warownię, rabując zgromadzone dobra, stada oraz wyposażenie. Sprawa zakończyła się negocjacjami i opuszczeniem zamku przez uzbrojoną grupę. Wydarzenie zostało opisane przez kronikarza Jana z Czarnkowa.
Historia ta pokazuje, że zamek był nie tylko spokojną rezydencją kościelną. Ze względu na przechowywane w nim kosztowności i zapasy stanowił atrakcyjny cel dla uczestników średniowiecznych konfliktów politycznych.
Więzienie dla nieposłusznych duchownych
W warowni przetrzymywano również duchownych skazanych przez sądy kościelne lub pozostających w konflikcie z władzami archidiecezji.
Zamek zapewniał możliwość odizolowania więźniów od miasta i ich dotychczasowego otoczenia. Wysoka wieża oraz zamknięte pomieszczenia były dogodnym miejscem do przetrzymywania osób, których nie zamierzano osadzać w zwykłym miejskim więzieniu.
Pożar i renesansowa przebudowa
W 1527 roku zamek został uszkodzony przez pożar. Odbudowa nie ograniczyła się do naprawy zniszczeń. Warownię zaczęto przekształcać w wygodniejszą rezydencję, odpowiadającą potrzebom arcybiskupiego dworu.
Powiększano otwory okienne, zmieniano układ wnętrz i poprawiano warunki mieszkalne. Budowla stopniowo traciła część surowego, gotyckiego charakteru, choć zachowała dawny obwód oraz dominującą wieżę.
Przebudowa w XVII wieku
W pierwszej połowie XVII wieku przeprowadzono kolejny generalny remont. Prace podejmowano między innymi za arcybiskupów Jana Wężyka i Macieja Łubieńskiego.
Zamek przekształcono w reprezentacyjną rezydencję o cechach renesansowych i barokowych. Wprowadzono wygodniejsze apartamenty, bardziej regularny układ okien oraz rozwiązania odpowiadające nowożytnemu ceremoniałowi dworskiemu.
Zmiany nie zatarły całkowicie średniowiecznej struktury. Najstarsze mury i wieża nadal wyznaczały zasadniczy kształt kompleksu, dzięki czemu kolejne epoki pozostawiły warstwy, które można częściowo odczytać w dzisiejszej bryle.
Potop szwedzki i stopniowy upadek miasta
Wojny XVII wieku przyniosły Uniejowowi zniszczenia i zahamowały jego rozwój. Podczas potopu szwedzkiego ucierpiało miasto, a zamek został splądrowany i uszkodzony.
Rezydencja była później naprawiana, ale nie odzyskała już dawnego znaczenia jako najważniejszy ośrodek administracyjny dóbr arcybiskupich. Zmieniały się również wymagania dotyczące komfortu, dlatego stary zamek coraz trudniej było dostosowywać do funkcji reprezentacyjnych.
Mimo tych problemów obiekt pozostawał siedzibą arcybiskupów gnieźnieńskich do końca XVIII wieku.
Sekularyzacja dóbr arcybiskupich
Po drugim rozbiorze Polski Uniejów znalazł się pod panowaniem pruskim. Władze przeprowadziły sekularyzację dóbr arcybiskupich, kończąc wielowiekowy związek zamku z metropolitami gnieźnieńskimi.
Po zmianach granic i utworzeniu Królestwa Polskiego zamek znalazł się następnie pod władzą rosyjską. Przez pewien czas był wykorzystywany przez administrację i wojsko, jednak jego stan stopniowo się pogarszał.
Rodzina Tollów
W 1836 roku dobra uniejowskie wraz z zamkiem otrzymał hrabia Karol Wilhelm von Toll, rosyjski generał pochodzenia niemieckiego. Nadanie było nagrodą za jego służbę dla Imperium Rosyjskiego.
Za czasów jego syna Aleksandra w latach 1848-1850 przeprowadzono kolejną przebudowę. Dawna rezydencja arcybiskupia została dostosowana do potrzeb hrabiowskiej rodziny i otrzymała bardziej romantyczny charakter.
Największe zmiany widoczne dzisiaj w bryle zamku pochodzą właśnie z XIX wieku. Przekształcono elewacje i wnętrza, zachowując jednak gotycką wieżę, część dawnych murów oraz zasadniczy układ założenia. Rodzina Tollów była właścicielem zamku do 1918 roku.
Angielski park zamkowy
W latach 1860-1870 wokół zamku założono rozległy park krajobrazowy w stylu angielskim. W przeciwieństwie do regularnych ogrodów barokowych miał on sprawiać wrażenie naturalnego pejzażu.
Kompozycję tworzyły swobodnie poprowadzone alejki, polany, grupy starych drzew oraz widoki otwierające się w stronę zamku i Warty. Wśród najcenniejszych drzew znajdują się pomnikowe okazy kasztanowca, dębu szypułkowego i buka zwyczajnego.
Park został gruntownie odnowiony w latach 2020-2021. Posadzono nowe drzewa, krzewy, byliny i rośliny cebulowe, wyremontowano alejki oraz ustawiono ławki, pergole i stojaki rowerowe.
Powojenna odbudowa zamku
Po II wojnie światowej zamek wymagał poważnych prac zabezpieczających. Konserwację prowadzono w latach 1952-1962. Zatrzymano postępującą destrukcję budowli, wzmocniono konstrukcję i starano się wyeksponować jej gotyckie elementy.
W 1967 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków. W kolejnych latach pełnił między innymi funkcje archiwalne, hotelowe i konferencyjne.
Gruntowny remont przeprowadzony przez Gminę Uniejów zakończył się w 2012 roku. Zamek przystosowano do współczesnych potrzeb, zachowując jego historyczny charakter.
W 2024 roku wykonano również prace zabezpieczające mury i dach przed działaniem wilgoci oraz warunków atmosferycznych.
Zamek ogrzewany wodą geotermalną
Jedną ze współczesnych osobliwości obiektu jest wykorzystanie energii geotermalnej. Zamek jest ogrzewany w ramach uniejowskiego systemu wykorzystującego gorącą wodę pozyskiwaną z głębokich warstw ziemi.
Rozwiązanie łączy średniowieczny zabytek z nowoczesnym, niskoemisyjnym systemem energetycznym, który stał się jednym z symboli dzisiejszego Uniejowa.
Co znajduje się obecnie w zamku?
Zamek nie działa obecnie jako klasyczne muzeum z codzienną trasą prowadzącą przez historyczne komnaty. Wewnątrz mieszczą się przede wszystkim:
- hotel i apartamenty;
- Restauracja Herbowa;
- sale konferencyjne i bankietowe;
- pomieszczenia przeznaczone na wydarzenia kulturalne;
- wieża udostępniana turystom w określonych terminach.
Część pokoi i apartamentów urządzono w stylistyce nawiązującej do dawnych komnat. Są to jednak współczesne aranżacje hotelowe, a nie zachowane wyposażenie arcybiskupiej rezydencji.
Punkt widokowy na wieży
Wejście na wieżę jest najważniejszą atrakcją turystyczną dostępną wewnątrz zamku bez konieczności korzystania z noclegu lub restauracji.
Z góry dobrze widać układ miasta rozdzielonego Wartą. Po jednej stronie znajduje się historyczne centrum z kolegiatą i rynkiem, po drugiej park, tereny rekreacyjne oraz kompleks termalny.
Schody są strome i nie ma windy prowadzącej na punkt widokowy. Trasa może być więc trudna dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, problemami oddechowymi lub silnym lękiem wysokości.
Biała Dama z Uniejowa
Z zamkiem związana jest legenda o Białej Damie nazywanej Uniejką. Według lokalnej tradycji kobieta miała ukryć lub ochronić arcybiskupi skarb przed napastnikami, lecz została schwytana i zabita. Jej duch ma odtąd pojawiać się w zamkowych komnatach.
Opowieść występuje w kilku wersjach i nie należy traktować jej jako potwierdzonego przekazu historycznego. Stała się jednak ważną częścią turystycznej tożsamości miasta. Motyw Białej Damy pojawia się podczas wydarzeń, nocnego zwiedzania i zajęć poświęconych legendom Uniejowa.
Nocne zwiedzanie
Zamek organizuje okresowe nocne zwiedzanie, podczas którego udostępniane są również pomieszczenia niedostępne na co dzień. Programy wykorzystują legendy o duchach, Białej Damie i skarbach arcybiskupów.
Takie wydarzenia odbywają się w wyznaczonych terminach i wymagają wcześniejszej rezerwacji. Nie stanowią stałej, codziennej oferty zamku.
Zwiedzanie Zamku w Uniejowie w 2026 roku
Oficjalna strona Term Uniejów podaje dla zamku ogólne godziny działalności od 9:00 do 22:00. Informacja ta dotyczy funkcjonowania obiektu hotelowo-restauracyjnego i nie powinna być automatycznie utożsamiana z godzinami wejścia na wieżę lub zwiedzania historycznych wnętrz.
Według informacji dostępnych w lipcu 2026 roku nie opublikowano jednego, całorocznego harmonogramu ani stałego cennika turystycznego dla wieży. Jej dostępność bywa ogłaszana sezonowo i może zmieniać się w zależności od wydarzeń, rezerwacji hotelowych oraz prac prowadzonych w obiekcie.
Przed przyjazdem z zamiarem wejścia na wieżę należy skontaktować się z recepcją zamku. Oficjalny numer telefonu to 601 440 931.
Czy można zwiedzać zamkowe komnaty?
Większość pomieszczeń nie tworzy regularnej ekspozycji muzealnej. Zajmują je hotel, restauracja i sale wykorzystywane podczas konferencji, przyjęć oraz wydarzeń.
Dostęp do niektórych części może być możliwy podczas oprowadzania grupowego, imprez historycznych albo nocnego zwiedzania. Terminy trzeba ustalać z gospodarzem zamku.
Park i otoczenie zamku
Najłatwiej dostępną częścią zespołu jest park zamkowy. Można spacerować szerokimi alejami, odpoczywać na ławkach i oglądać budowlę z różnych stron.
Szczególnie efektowny widok rozciąga się od drewnianej kładki prowadzącej nad dawną fosą do głównej bramy. Dobrym punktem fotograficznym są również alejki po zachodniej stronie zamku oraz bulwary nad Wartą.
W pobliżu parku przebiega ścieżka dydaktyczna „Zieleń”, wyposażona w przystanki przyrodnicze.
Dostępność
Do głównego wejścia prowadzi kładka o stosunkowo łagodnym przebiegu. Park posiada odnowione alejki, choć miejscami mogą występować nierówności charakterystyczne dla zabytkowego założenia krajobrazowego.
Największą barierą jest wejście na wieżę. Wąskie schody i różnice poziomów wykluczają możliwość skorzystania z punktu widokowego przez osoby poruszające się na wózkach.
Warunki wejścia do pozostałych przestrzeni zależą od konkretnej sali oraz aktualnego sposobu użytkowania zamku. Szczegółową dostępność najlepiej potwierdzić z recepcją.
Zamek z dziećmi
Zamek można łatwo połączyć z rodzinnym spacerem po parku i pobytem w Termach Uniejów. Dzieci zwykle zainteresuje wysoka wieża, most nad fosą, legenda o Białej Damie i widok na rzekę.
Na schodach wieży konieczna jest szczególna ostrożność. Młodsze dzieci powinny pozostawać bezpośrednio pod opieką osoby dorosłej.
W mieście organizowane są także imprezy rycerskie, spacery historyczne i wydarzenia poświęcone lokalnym legendom. Ich program zmienia się w ciągu roku.
Jak dojechać do zamku?
Zamek znajduje się przy ulicy Zamkowej 2 w Uniejowie, na lewym brzegu Warty. Od rynku i kolegiaty można dojść pieszo przez most w ciągu około dziesięciu minut.
Do miasta prowadzą drogi między innymi z Łodzi, Turku, Koła i Poddębic. Uniejów leży w pobliżu autostrady A2, dzięki czemu można do niego stosunkowo łatwo dotrzeć z większych miast centralnej Polski.
Parking
W pobliżu zamku, parku i Term Uniejów znajdują się parkingi obsługujące dzielnicę uzdrowiskowo-rekreacyjną.
W weekendy, wakacje oraz podczas dużych imprez liczba wolnych miejsc może być ograniczona. Warto przyjechać wcześniej albo pozostawić samochód w innej części miasta i przejść nad Wartę pieszo.
Ile czasu przeznaczyć na wizytę?
Na obejście zamku, spacer po parku i wejście na wieżę warto przeznaczyć około godziny.
Połączenie wizyty ze spacerem nad Wartą, zwiedzaniem kolegiaty i przejściem przez rynek zajmie około dwóch-trzech godzin.
Osoby planujące także pobyt w Termach Uniejów powinny przeznaczyć na miasto większą część dnia lub cały weekend.
Warto wiedzieć
- Pierwsza pisemna wzmianka o Uniejowie pochodzi z 1136 roku.
- Murowany zamek wzniesiono w latach 1360-1365.
- Fundatorem był arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki.
- Zamek powstał na lewym brzegu Warty.
- Pierwotnie miał czworoboczny obwód murów i cylindryczną wieżę.
- Przechowywano tu skarbiec, księgi i archiwum kapituły gnieźnieńskiej.
- W zamku odbywały się synody i zjazdy duchowieństwa.
- W 1381 roku warownię przejął Bernard z Garbowa.
- Około połowy XV wieku powstał drugi obwód murów i trzy wieże narożne.
- Po pożarze w 1527 roku rozpoczęto renesansową przebudowę.
- W pierwszej połowie XVII wieku zamek przekształcono w reprezentacyjną rezydencję.
- Arcybiskupi gnieźnieńscy użytkowali zamek do końca XVIII wieku.
- W 1836 roku dobra uniejowskie otrzymała rodzina Tollów.
- Park angielski założono w latach 1860-1870.
- Powojenne prace konserwatorskie prowadzono w latach 1952-1962.
- W 2012 roku zamek został gruntownie wyremontowany.
- Obiekt jest ogrzewany z wykorzystaniem energii geotermalnej.
- Obecnie mieszczą się tu hotel, restauracja i centrum konferencyjne.
- Adres zamku to ulica Zamkowa 2 w Uniejowie.
Kiedy najlepiej odwiedzić Zamek w Uniejowie?
Wiosną największą atrakcją jest park, w którym pojawiają się kwitnące rośliny runa i świeża zieleń. Temperatury sprzyjają wtedy spacerom po mieście i bulwarach nad Wartą.
Latem dostępna jest największa liczba atrakcji oraz wydarzeń historycznych. Jednocześnie jest to najbardziej zatłoczony okres, szczególnie w sąsiedztwie Term Uniejów.
Jesienią drzewa w parku tworzą barwne tło dla ceglanych murów. To jeden z najlepszych okresów do fotografowania zamku.
Zimą budowla otoczona śniegiem wygląda szczególnie malowniczo. Pobyt można wówczas połączyć z kąpielą w zewnętrznych basenach termalnych.
Co zobaczyć w pobliżu?
Termy Uniejów
Kompleks basenów termalnych znajduje się bezpośrednio przed zamkiem. Obejmuje baseny wewnętrzne i zewnętrzne, strefy saun oraz część rekreacyjną. Uniejów posiada od 2012 roku status pierwszego w Polsce uzdrowiska termalnego.
Kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Gotycki kościół został wzniesiony z fundacji Jarosława Bogorii Skotnickiego po zniszczeniach spowodowanych najazdem krzyżackim. W jego wnętrzu znajduje się sarkofag błogosławionego Bogumiła, patrona Uniejowa.
Rynek w Uniejowie
Niewielki rynek zachował historyczny układ przestrzenny miasta. Znajdują się przy nim kamienice, fontanna oraz pomniki przypominające o wydarzeniach z września 1939 roku.
Bulwary nad Wartą
Trasa spacerowa łączy zamek, park, Termy i centrum miasta. Z bulwarów można obserwować rzekę oraz panoramę kolegiaty.
Zagroda Młynarska
Skansen prezentuje tradycyjne budownictwo wiejskie i zabytkowe młyny przeniesione z okolicznych miejscowości. Obiekt pełni również funkcje noclegowe i gastronomiczne.
Spycimierz
Położony kilka kilometrów od Uniejowa Spycimierz słynie z tradycji układania kwietnych dywanów na procesję Bożego Ciała. Zwyczaj został wpisany na reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO.
Dlaczego warto odwiedzić Zamek w Uniejowie?
Zamek w Uniejowie jest wyjątkowy ze względu na ciągłość użytkowania. Nie został porzucony jako trwała ruina, lecz przez stulecia zmieniał funkcje, zachowując średniowieczny rdzeń i charakterystyczną wieżę.
W jego architekturze można dostrzec ślady kilku epok. Gotyckie mury przypominają o czasach Jarosława Bogorii Skotnickiego, nowożytne przekształcenia dokumentują rozwój arcybiskupiej rezydencji, a dziewiętnastowieczne elewacje oraz park opowiadają historię rodziny Tollów.
Zamek nie jest obecnie rozbudowanym muzeum. Największą wartość dla turysty stanowią sama architektura, wejście na wieżę, spacer po parku i możliwość poznania historii miejsca, które przez setki lat chroniło archiwum oraz skarby jednego z najważniejszych polskich arcybiskupstw.
Położenie obok Term Uniejów sprawia, że wizytę historyczną można łatwo połączyć z wypoczynkiem. Niewiele miejsc w Polsce oferuje możliwość oglądania czternastowiecznej warowni, spacerowania po angielskim parku i korzystania z gorących basenów geotermalnych w ramach jednej wycieczki.




