Dwór Artusa w Gdańsku - salon dawnych kupców i armatorów
Dwór Artusa znajduje się przy Długim Targu, naprzeciwko Fontanny Neptuna, w samym sercu historycznego Głównego Miasta. Bogato dekorowana fasada i monumentalna Wielka Hala przypominają o okresie, gdy Gdańsk należał do najważniejszych portów i ośrodków handlowych Europy Północnej.
Obiekt nie był królewskim pałacem ani siedzibą konkretnego władcy. Pełnił funkcję domu spotkań bractw kupieckich, salonu towarzyskiego, miejsca uroczystości, rozpraw sądowych i transakcji handlowych. Obecnie jest oddziałem Muzeum Gdańska i nadal bywa wykorzystywany podczas reprezentacyjnych wydarzeń miejskich.
Skąd pochodzi nazwa Dworu Artusa?
Nazwa nawiązuje do legendarnego króla Artura i rycerzy Okrągłego Stołu. W średniowieczu opowieści arturiańskie kojarzono z odwagą, lojalnością, honorem i wspólnotą rycerską.
Do podobnych ideałów odwoływało się Bractwo św. Jerzego, które wzniosło pierwszy gdański Dwór Artusa w latach 1348-1350. Stowarzyszenie skupiało przedstawicieli zamożnych rodzin i pilnie strzegło elitarnego charakteru organizowanych spotkań.
Historia obecnego budynku
Pierwszy Dwór został zniszczony podczas pożaru w nocy z 27 na 28 grudnia 1476 roku. Tymczasowa siedziba przy ulicy Długiej spłonęła kilka miesięcy później.
Rada Miejska zdecydowała o odbudowie obiektu na koszt miasta. Nowy gmach wzniesiono w latach 1477-1481. Zasadnicza gotycka bryła zachowała się do dziś, chociaż fasadę i wnętrza wielokrotnie modernizowano.
W latach 1616-1617 Abraham van den Blocke nadał elewacji formę manieryzmu niderlandzkiego. Na fasadzie umieszczono dekoracje nawiązujące do cnót obywatelskich, historii, sprawiedliwości i powodzenia w handlu.
Bractwa i kupieckie ławy
Po odbudowie Dwór stał się wspólną siedzibą kilku bractw kupieckich nazywanych ławami. Skupiały one mieszkańców połączonych pochodzeniem, zawodem, interesami handlowymi lub osobistymi znajomościami.
Działały tutaj między innymi Ława św. Rajnolda, Lubecka, Trzech Króli, Malborska, Holenderska, Szyprów i Sędziów. Każda zajmowała własną część Wielkiej Hali i fundowała obrazy, rzeźby, boazerie oraz elementy wyposażenia. Rywalizacja bractw przyczyniła się do powstania wyjątkowo bogatego wystroju wnętrza.
Wielka Hala
Najważniejszą częścią Dworu jest reprezentacyjna Wielka Hala. Gotyckie sklepienie wspierają cztery smukłe kamienne filary, a ściany niemal w całości zajmują ławy, obrazy, rzeźby, herby i dekoracyjne boazerie.
Pod sklepieniem zawieszono modele dawnych statków, podkreślające związek gdańskiej elity z żeglugą i handlem morskim. Wśród najważniejszych elementów wyposażenia znajdują się również grupa przedstawiająca św. Jerzego walczącego ze smokiem, zbroje turniejowe oraz dawna lada piwna z emporą dla muzyków.
Część wyposażenia jest oryginalna, natomiast inne elementy odtworzono lub zastąpiono replikami po zniszczeniach II wojny światowej. Dzięki rekonstrukcjom można zobaczyć wnętrze zbliżone do historycznego wyglądu Dworu.
Największy piec kaflowy w Europie
Najbardziej imponującym zabytkiem Wielkiej Hali jest piec wykonany w latach 1545-1546. Ma 10,64 metra wysokości i składa się z 520 bogato zdobionych kafli.
Na kaflach przedstawiono władców, książąt, reformatorów i inne ważne postacie XVI-wiecznej Europy. Piec pełnił funkcję grzewczą, ale był także manifestacją bogactwa, wiedzy i zainteresowania gdańskich mieszczan europejską polityką.
Większość konstrukcji rozebrano i wywieziono w czasie wojny. Po odnalezieniu zachowanych kafli piec ponownie złożono, uzupełniając brakujące fragmenty rekonstrukcjami.
Dwór jako giełda i sala sądowa
Od 1530 roku w Wielkiej Hali odbywały się publiczne rozprawy sądowe. Przestrzeń pozwalała pomieścić członków sądu, strony postępowania, świadków oraz mieszkańców obserwujących przebieg sprawy.
W 1742 roku Dwór oficjalnie przekształcono w giełdę kupiecką. Dawne bractwa zachowały część honorowych praw, ale musiały usunąć swoje siedzenia. Zgromadzone przez nie dzieła sztuki pozostawiono jako pamiątkę wcześniejszej historii obiektu.
Sień Gdańska
Trasa obejmuje również Sień Gdańską, urządzoną w sąsiednim Nowym Domu Ławy. Wnętrze pokazuje, jak mogła wyglądać reprezentacyjna sień domu zamożnego gdańskiego mieszczanina.
Można w niej zobaczyć zabytkowe meble, rzeźby, kominek z herbem miasta oraz ściany pokryte charakterystycznymi biało-niebieskimi płytkami z Delft. Sień uzupełnia opowieść o życiu kupieckiej elity, prezentując bardziej prywatną stronę dawnego Gdańska.
Zniszczenia i odbudowa
W 1943 roku rozpoczęto ewakuację najcenniejszego wyposażenia. Wywieziono między innymi boazerie, rzeźby, modele statków oraz dużą część kafli Wielkiego Pieca.
Wiosną 1945 roku spłonęła więźba dachowa, runęła część sklepień i północnego szczytu. Po wojnie budynek odbudowano, a zachowane wyposażenie stopniowo odzyskiwano i ponownie montowano. Tam, gdzie oryginały zaginęły, zastosowano kopie i rekonstrukcje.
Zwiedzanie z dziećmi
Dwór może zainteresować starsze dzieci dzięki modelom okrętów, zbrojom, postaci św. Jerzego walczącego ze smokiem oraz ogromnemu piecowi pełnemu kolorowych wizerunków.
Nie jest to jednak muzeum interaktywne. Najmłodsi mogą potrzebować pomocy w odczytywaniu symboli i zrozumieniu funkcji dawnego domu kupieckiego. W wybranych terminach Muzeum Gdańska organizuje zajęcia rodzinne i edukacyjne, które wymagają wcześniejszego zapisu.
Informacje praktyczne
Adres: Długi Targ 43/44, Gdańsk.
Poniedziałek: 12:00-18:00 - wstęp bezpłatny.
Wtorek-niedziela: 10:00-18:00.
Ostatnia sprzedaż biletów: 45 minut przed zamknięciem.
Bilet normalny: 26 zł.
Bilet ulgowy: 19 zł.
Bilet rodzinny: 70 zł - maksymalnie dwie osoby dorosłe i sześcioro dzieci.
Audioprzewodnik: 10 zł, dostępny w języku polskim, angielskim i niemieckim.
Muzeum nie prowadzi rezerwacji zwykłych biletów indywidualnych. Dwór może być okresowo zamykany w związku z uroczystościami i oficjalnymi spotkaniami, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualne komunikaty.
Ile czasu przeznaczyć?
Muzeum podaje, że obejrzenie Dworu Artusa i Sieni Gdańskiej zajmuje minimum 30 minut.
Na spokojne przyjrzenie się kaflom pieca, modelom statków, dekoracjom ław i pozostałym elementom Wielkiej Hali warto przeznaczyć około 45-75 minut.
Dostępność
Osoby poruszające się na ręcznych wózkach mogą dostać się do Wielkiej Hali przez dziedziniec od strony ulicy Chlebnickiej. Pracownicy rozkładają rampę o nachyleniu około 19 stopni i pomagają przy wejściu.
Wózki elektryczne nie mieszczą się w wąskich drzwiach, dlatego zwiedzanie przy ich użyciu nie jest obecnie możliwe. Dostępne są kasa, Wielka Hala i przystosowana toaleta.
Przy wejściu znajduje się tyflografika fasady z audiodeskrypcją. W kasie można wypożyczyć przewodnik w alfabecie Braille’a, a stanowisko kasowe wyposażono w pętlę indukcyjną. Dostępne są również podpórki ułatwiające poruszanie się po wnętrzu.
Fotografowanie
Zdjęcia pamiątkowe można wykonywać bez używania lampy błyskowej. Profesjonalne sesje fotograficzne wymagają wcześniejszego zgłoszenia i są objęte osobną opłatą.
Co zobaczyć w pobliżu?
W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się Fontanna Neptuna, Ratusz Głównego Miasta, Złota Kamienica i Zielona Brama. Spacer można przedłużyć w stronę Długiego Pobrzeża, Żurawia, ulicy Mariackiej oraz Bazyliki Mariackiej.
Dwór nie posiada własnego parkingu. Samochód najlepiej pozostawić poza ścisłym obszarem Głównego Miasta i dojść na Długi Targ pieszo.
Dlaczego warto odwiedzić Dwór Artusa?
Dwór Artusa jest jednym z najlepszych miejsc do poznania historii bogatego, handlowego Gdańska. Jego wnętrze pokazuje aspiracje dawnych kupców, którzy chcieli otaczać się sztuką, podkreślać własny prestiż i jednocześnie nawiązywać do europejskiej historii, mitologii oraz polityki.
Największymi atrakcjami są monumentalna Wielka Hala, największy piec kaflowy w Europie, modele dawnych okrętów oraz bogate wyposażenie kupieckich ław. Położenie naprzeciwko Fontanny Neptuna sprawia, że obiekt można łatwo włączyć do zwiedzania Drogi Królewskiej.
