Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce
Kaplica w Jaszczurówce jest jednym z najcenniejszych zabytków Zakopanego i jednym z najlepszych przykładów stylu zakopiańskiego w architekturze sakralnej. Niewielka drewniana świątynia stoi na zalesionym zboczu przy drodze prowadzącej z Zakopanego w stronę Morskiego Oka.
Wyróżniają ją wysoka kamienna podmurówka, stromy dach kryty gontem, drewniane podcienia i bogato rzeźbione detale. Kaplica jest czynnym miejscem kultu, dlatego podczas wizyty należy zachować ciszę i nie przeszkadzać osobom uczestniczącym w nabożeństwach.
Historia kaplicy
Kaplicę wzniesiono w latach 1904-1907 według projektu Stanisława Witkiewicza, twórcy stylu zakopiańskiego. Powstała z inicjatywy i przy wsparciu rodziny Uznańskich, do której należały wówczas tereny Jaszczurówki.
Budowę prowadzili miejscowi cieśle i rzemieślnicy, wykorzystując tradycyjne materiały oraz rozwiązania konstrukcyjne Podhala.
Nazwa Jaszczurówka wiązana jest z salamandrami plamistymi, nazywanymi przez miejscowych „jaszczurami”. Okolica była dawniej znana także z ciepłych źródeł i kąpieliska.
Styl zakopiański
Stanisław Witkiewicz stworzył styl zakopiański jako próbę wykształcenia rodzimego stylu architektonicznego inspirowanego budownictwem i sztuką Podhala.
W kaplicy warto zwrócić uwagę na:
- zrębową konstrukcję drewnianych ścian,
- wysoką kamienną podmurówkę,
- dach kryty gontem,
- szerokie okapy i podcienia,
- rzeźbione drzwi i ramy okienne,
- dekoracyjne „słonecka” i pazdury,
- niewielką sygnaturkę,
- figurę Chrystusa Frasobliwego nad wejściem.
Architektura świątyni łączy funkcję sakralną z formami zaczerpniętymi z tradycyjnego budownictwa góralskiego.
Wnętrze kaplicy
Niewielkie wnętrze utrzymane jest głównie w naturalnym drewnie. Główny ołtarz został zaprojektowany w formie nawiązującej do góralskiej chałupy.
Szczególnie cenne są witraże zaprojektowane przez Stanisława Witkiewicza. Przedstawiają Matkę Bożą Częstochowską z Orłem Białym oraz Matkę Bożą Ostrobramską z litewską Pogonią.
Połączenie symboliki religijnej z polskim i litewskim herbem ma również wymiar patriotyczny i przypomina, że Witkiewicz widział w stylu zakopiańskim propozycję polskiego stylu narodowego.
Droga Krzyżowa i późniejsze wyposażenie
Dzisiejsze wyposażenie powstawało etapami.
W latach 50. XX wieku ustawiono boczne ołtarze z przedstawieniami Matki Bożej z Dzieciątkiem i św. Józefa oraz stacje Drogi Krzyżowej wykonane w technice malarstwa na szkle. Pojawiły się także kolejne drewniane elementy wyposażenia utrzymane w stylistyce podhalańskiej.
Dzięki temu wnętrze zachowało spójny charakter, mimo że nie wszystkie jego elementy pochodzą z okresu budowy kaplicy.
Galeria Religijnej Sztuki Ludowej
W podziemiach działa Galeria Religijnej Sztuki Ludowej im. Jana Pawła II, utworzona w 1988 roku.
Prezentowane są tam przede wszystkim prace związane z podhalańskim malarstwem na szkle i tematyką religijną. Galeria nie ma stałych całorocznych godzin udostępniania, dlatego możliwość wejścia najlepiej sprawdzić przed wizytą.
Co warto zobaczyć?
Podczas wizyty warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:
- bryłę kaplicy osadzoną na kamiennej podmurówce,
- gontowy dach i drewniane podcienia,
- snycerskie dekoracje,
- figurę Chrystusa Frasobliwego,
- ołtarz główny,
- witraże z Orłem Białym i Pogonią,
- malowaną na szkle Drogę Krzyżową.
Na obejrzenie kaplicy z zewnątrz i krótką wizytę w środku wystarczy około 20-30 minut.
Kaplica z dziećmi
Kaplica może być ciekawym przystankiem podczas rodzinnego spaceru. Dzieci można zachęcić do odnalezienia dekoracyjnych „słonecek”, figury Chrystusa Frasobliwego, Orła Białego na witrażu czy obrazów malowanych na szkle.
Trzeba jednak pamiętać, że jest to czynna świątynia. Wewnątrz należy zachować ciszę, nie dotykać zabytkowego wyposażenia i przerwać turystyczne zwiedzanie przed rozpoczęciem nabożeństwa.
Planowany remont
W planie zamówień Tatrzańskiego Parku Narodowego na 2026 rok znajduje się remont kaplicy w Jaszczurówce. Wszczęcie postępowania dotyczącego inwestycji przewidziano na IV kwartał 2026 roku.
Nie oznacza to jednak, że kaplica jest obecnie zamknięta. Przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny komunikat TPN lub parafii, ponieważ przyszłe prace mogą czasowo wpłynąć na dostęp do wnętrza.
Informacje praktyczne
Charakter obiektu. Kaplica jest czynnym miejscem kultu, a nie muzeum z regularną trasą zwiedzania.
Wstęp. Wejście do udostępnionego wnętrza jest bezpłatne.
Godziny. Kaplica nie publikuje typowych całorocznych godzin muzealnych. Wnętrze można zobaczyć, gdy świątynia jest otwarta i nie odbywa się nabożeństwo.
Fotografowanie. Zdjęcia należy wykonywać dyskretnie, bez lampy błyskowej i bez przeszkadzania osobom modlącym się.
Dostępność. Do głównego wejścia prowadzą schody, dlatego wnętrze nie jest dostępne bez barier dla osób poruszających się na wózkach. Otoczenie ma miejscami nierówną nawierzchnię.
Wózek dziecięcy. Ze względu na schody i niewielkie wnętrze wygodniejsze może być nosidło.
Dojazd i spacer po okolicy
Kaplica znajduje się przy ulicy Oswalda Balzera, przy trasie prowadzącej w stronę Cyrhli i Morskiego Oka. Można tu dotrzeć komunikacją miejską.
W pobliżu znajduje się wejście do Doliny Olczyskiej. Zielony szlak prowadzi przez Polanę Olczyską w kierunku Wielkiego Kopieńca i Toporowej Cyrhli.
Dzięki temu krótką wizytę w kaplicy można łatwo połączyć z dłuższym spacerem po Tatrach. Przed wyjściem na szlak należy sprawdzić pogodę i aktualne komunikaty Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Atrakcje w pobliżu
Najbliżej znajdują się Dolina Olczyska, Polana Olczyska i Wielki Kopieniec.
W Zakopanem warto zobaczyć również inne zabytki stylu zakopiańskiego, przede wszystkim Willę Koliba i Willę Oksza, a także odwiedzić Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN.
Dlaczego warto odwiedzić kaplicę w Jaszczurówce?
Kaplica jest jednym z najpełniejszych przykładów stylu zakopiańskiego. Drewniana architektura, kamienna podmurówka, snycerskie detale, patriotyczne witraże i malowane na szkle stacje Drogi Krzyżowej tworzą wyjątkowo spójną całość inspirowaną kulturą Podhala.
Dużym atutem jest położenie w leśnym otoczeniu, blisko wejścia do Doliny Olczyskiej. Krótką wizytę można więc łatwo połączyć z górskim spacerem albo poznawaniem innych zabytków związanych ze Stanisławem Witkiewiczem.
