Zamek w Kórniku - neogotycka rezydencja Działyńskich i legenda Białej Damy
Zamek w Kórniku jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych rezydencji Wielkopolski. Otoczona fosą jasna budowla z wieżyczkami, blankami i dużymi oknami przypomina romantyczne zamki angielskie. Dzisiejszy wygląd otrzymała w XIX wieku dzięki Tytusowi Działyńskiemu - kolekcjonerowi, bibliofilowi i twórcy Biblioteki Kórnickiej.
We wnętrzach zachowały się historyczne meble, obrazy, militaria, porcelana, srebra i pamiątki narodowe. Najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniem jest Sala Mauretańska, a najsłynniejszym eksponatem portret Teofili z Działyńskich Szołdrskiej-Potulickiej - legendarnej Białej Damy.
Co warto zobaczyć?
Sala Mauretańska
Najbardziej efektownym wnętrzem zamku jest Sala Mauretańska, której dekoracja nawiązuje do architektury Alhambry w Grenadzie.
Tytus Działyński planował początkowo urządzić tutaj bibliotekę, ostatecznie jednak sala stała się miejscem prezentowania pamiątek narodowych, broni i historycznych kolekcji.
Orientalne łuki, smukłe kolumny i bogata ornamentyka sprawiają, że jest to jedno z najbardziej charakterystycznych wnętrz polskich rezydencji XIX wieku.
Sala Jadalna i Biała Dama
W Sali Jadalnej znajduje się słynny XVIII-wieczny portret Teofili z Działyńskich Szołdrskiej-Potulickiej.
Jasna suknia przedstawionej na obrazie właścicielki Kórnika dała początek legendzie o Białej Damie. Według opowieści Teofila o północy opuszcza portret i przechadza się po zamkowych komnatach oraz parku.
Historia należy do miejscowego folkloru, ale stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tradycji Kórnika.
Kolekcje Działyńskich i Zamoyskich
Zamek zachował charakter XIX-wiecznej rezydencji urządzonej jednocześnie jako miejsce przechowywania narodowych pamiątek.
Można zobaczyć portrety dawnych właścicieli, meble, srebra, porcelanę, broń, zbroje, obrazy, rzeźby i tkaniny. Ciekawą częścią zbiorów są również przedmioty etnograficzne i przyrodnicze przywiezione przez Władysława Zamoyskiego z Australii i Oceanii.
Warto zwracać uwagę również na same wnętrza - portale, drzwi, posadzki, stropy i balustrady projektowano jako integralną część neogotyckiej rezydencji.
Jak wygląda zwiedzanie?
Zamek można zwiedzać indywidualnie lub z przewodnikiem.
Do samodzielnego zwiedzania dostępna jest bezpłatna aplikacja na telefon. Na miejscu można również wypożyczyć audioprzewodnik. Dla rodzin przygotowano bezpłatny quest, w którym po zamkowych komnatach prowadzi Tytus Działyński.
Na obejrzenie wnętrz warto przeznaczyć około godziny. Wizyta połączona ze spacerem po Arboretum Kórnickim i centrum miasta może zająć 3-4 godziny.
Historia w skrócie
Początki murowanego zamku sięgają pierwszej połowy XV wieku. Najstarszy znany dokument dotyczący kórnickiej rezydencji pochodzi z 1426 roku i wspomina prace przy jej dachu.
Zamek należał wówczas do Górków - jednego z najpotężniejszych rodów Wielkopolski. W 1574 roku Stanisław Górka podejmował tutaj Henryka Walezego zmierzającego do Krakowa na koronację.
Po Górkach właścicielami byli Czarnkowscy i Grudzińscy, a od 1676 roku dobra należały do Działyńskich.
Teofila Działyńska
W XVIII wieku rezydencję gruntownie przebudowała Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka.
Dawny zamek przekształcił się w wygodny barokowy pałac. Powstały reprezentacyjne schody, nowe oficyny i murowany most, a otoczenie zmieniono w regularny ogród z fontannami, oranżeriami i szkółkami drzew.
To właśnie Teofila jest historyczną pierwowzorką kórnickiej Białej Damy.
Tytus Działyński i neogotycki zamek
W 1826 roku Kórnik przejął Tytus Działyński.
Projekty przebudowy przygotowywali wybitni architekci: Antonio Corazzi, Henryk Marconi i Karl Friedrich Schinkel. Ostateczną formę rezydencji Tytus kształtował jednak według własnej wizji, współpracując między innymi z Marianem Cybulskim.
Generalna przebudowa prowadzona w latach 1843-1861 nadała budowli charakter angielskiego neogotyku z elementami orientalnymi. Powstała rezydencja, którą w zasadniczej formie oglądamy do dziś.
Tytus zgromadził w Kórniku również ogromną kolekcję rękopisów, starodruków, dokumentów i pamiątek historycznych, tworząc Bibliotekę Kórnicką.
Władysław Zamoyski i dar dla narodu
Po Działyńskich majątek przejął Władysław Zamoyski.
Wraz z matką Jadwigą i siostrą Marią dążył do zachowania rodzinnego dziedzictwa jako niepodzielnej całości służącej społeczeństwu.
W 1924 roku Władysław i Maria Zamoyscy przekazali majątek narodowi polskiemu. Rok później, na podstawie specjalnej ustawy Sejmu z 30 lipca 1925 roku, utworzono Fundację Zakłady Kórnickie.
Fundację rozwiązano w okresie powojennym, a jej działalność restytuowano ustawowo na początku XXI wieku. Zamek wraz z Biblioteką Kórnicką pozostaje obecnie pod opieką Polskiej Akademii Nauk.
Arboretum Kórnickie
Bezpośrednio przy zamku znajduje się Arboretum Kórnickie należące do Instytutu Dendrologii PAN.
Jego początki wiążą się z Tytusem Działyńskim, który w XIX wieku zaczął przekształcać dawny ogród w rozległy park krajobrazowy i kolekcję dendrologiczną. Dzieło kontynuował jego syn Jan.
Obecnie na terenie arboretum rośnie około 3500 gatunków i odmian drzew oraz krzewów pochodzących przede wszystkim z umiarkowanej strefy półkuli północnej.
Szczególnie efektowne są okresy kwitnienia magnolii, lilaków, różaneczników i azalii.
Zamek i arboretum są odrębnymi instytucjami - do każdego obiektu obowiązuje osobny bilet.
Informacje praktyczne
Rodzaj obiektu: zabytkowa rezydencja z wnętrzami muzealnymi oraz siedziba Biblioteki Kórnickiej PAN.
Zwiedzanie: indywidualne, z aplikacją lub audioprzewodnikiem; możliwe jest również wcześniejsze zamówienie przewodnika.
Czas wizyty: około godziny na wnętrza zamku; 3-4 godziny przy połączeniu zwiedzania z arboretum i spacerem po Kórniku.
Bilety: zamek jest biletowany. Arboretum posiada osobny cennik i osobny bilet.
Dostępność: w zamku znajduje się winda dla osób z niepełnosprawnościami. Potrzebę skorzystania z niej należy zgłosić obsłudze.
Wózki dziecięce: nie można wprowadzać ich do muzealnych wnętrz ze względu na zabytkowe podłogi.
Fotografowanie: zdjęcia do użytku prywatnego można wykonywać bezpłatnie, bez lampy błyskowej i statywu.
Pomnik Historii
Od 2011 roku zespół zamkowo-parkowy w Kórniku wraz z kościołem parafialnym - nekropolią dawnych właścicieli - posiada status Pomnika Historii.
Ochroną objęta jest nie tylko sama rezydencja, ale także jej otoczenie, arboretum oraz obiekty związane z wielowiekową historią właścicieli Kórnika.
Atrakcje w pobliżu
Arboretum Kórnickie
Najbardziej naturalnym uzupełnieniem zwiedzania zamku jest spacer po jednej z najważniejszych kolekcji dendrologicznych w Polsce.
Kolegiata Wszystkich Świętych
Zabytkowy kościół jest nekropolią rodzin Górków, Działyńskich i Zamoyskich oraz częścią kórnickiego Pomnika Historii.
Prowent
Na terenie dawnego folwarku znajduje się miejsce narodzin Wisławy Szymborskiej. Spacer prowadzi stąd w stronę promenady nad Jeziorem Kórnickim.
Jezioro Kórnickie i Bnin
Wycieczkę można przedłużyć spacerem nad jeziorem, a następnie przejść w stronę historycznego Bnina.
Dlaczego warto odwiedzić Zamek w Kórniku?
Zamek w Kórniku łączy piękną neogotycką architekturę, autentyczne historyczne wnętrza, bogate kolekcje i jedną z najsłynniejszych polskich legend zamkowych.
Sala Mauretańska, portret Białej Damy, zbiory Działyńskich i Zamoyskich oraz działająca do dziś Biblioteka Kórnicka pokazują, że jest to znacznie więcej niż efektowna rezydencja.
Dodatkowym atutem jest sąsiedztwo Arboretum Kórnickiego, kolegiaty i Jeziora Kórnickiego, dzięki czemu Kórnik świetnie nadaje się na kilkugodzinną lub całodniową wycieczkę.
