Najważniejsze informacje
Zamek w Tykocinie to zrekonstruowana XVI-wieczna warownia królewska położona nad Narwią. W czasach Zygmunta II Augusta należał do najważniejszych zamków północno-wschodniej części Rzeczypospolitej. Pełnił funkcję rezydencji królewskiej, twierdzy oraz miejsca przechowywania królewskiego arsenału.
Dzisiejszy zamek nie jest budowlą zachowaną w całości od XVI wieku. Został zrekonstruowany na fundamentach dawnej warowni na podstawie badań archeologicznych oraz źródeł historycznych. Odbudowę rozpoczęto na przełomie XX i XXI wieku.
Obecnie funkcjonująca część kompleksu obejmuje przede wszystkim skrzydło południowe z basztami Turmą i Rogową oraz część skrzydła północno-zachodniego. Odbudowa kolejnych elementów zamku jest kontynuowana. W obiekcie działa muzeum, restauracja oraz pokoje gościnne.
Co warto zobaczyć
Najciekawsze części zamku poznaje się podczas zwiedzania z przewodnikiem.
Zamkowe podziemia mieszczą ekspozycję opowiadającą historię Tykocina i warowni na tle dziejów Rzeczypospolitej. Można tu zobaczyć między innymi relikty dawnego zamku oraz poznać wyniki prowadzonych na jego terenie badań archeologicznych.
Sala Szklana wyróżnia się rekonstrukcją monumentalnego pieca kaflowego. Nawiązuje on do wyposażenia królewskiej rezydencji i pokazuje, jak reprezentacyjne mogły być niektóre pomieszczenia dawnego zamku.
Wieża więzienna - Turma jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów budowli. Jej górna część pełni funkcję punktu widokowego, z którego można spojrzeć na okolice Tykocina i dolinę Narwi.
Podczas zwiedzania warto zwrócić uwagę również na krużganki, dziedziniec oraz zachowane i odtworzone fragmenty murów obronnych. Dzięki nim można lepiej wyobrazić sobie rozmiary dawnej królewskiej twierdzy.
Jak wygląda zwiedzanie
Zamek zwiedza się z przewodnikiem. Standardowa trasa prowadzi przez podziemia z ekspozycją muzealną, sale zamkowe, krużganki, Salę Szklaną oraz wieżę więzienną.
Zwiedzanie trwa około 40-50 minut, a przewodnik polskojęzyczny jest wliczony w cenę biletu. Turyści indywidualni kupują bilety w kasie na dziedzińcu zamku.
W przypadku grup zorganizowanych wymagana jest wcześniejsza rezerwacja. Zamek prowadzi również lekcje żywej historii przeznaczone dla dzieci i młodzieży, podczas których zwiedzanie łączone jest z zajęciami edukacyjnymi i prezentacją dawnych strojów, uzbrojenia oraz obyczajów.
Historia w skrócie
Historia tego miejsca zaczyna się jeszcze przed powstaniem królewskiego zamku. Pierwszymi znanymi właścicielami narwiańskiej wyspy byli Gasztołdowie, jeden z najpotężniejszych rodów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wznieśli tutaj wcześniejszą warownię, która została zniszczona podczas konfliktu z Radziwiłłami.
Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów w 1542 roku jego dobra przeszły w ręce władcy Polski i Litwy. Zygmunt II August rozpoczął budowę dużego ceglanego zamku. Jego położenie pośród rozlewisk i terenów bagiennych Narwi zapewniało bardzo dobre naturalne warunki obronne.
Twierdza szybko zyskała duże znaczenie. Pod koniec XVI wieku znajdował się tutaj jeden z największych arsenałów Rzeczypospolitej.
Z zamkiem związany był również Łukasz Górnicki, renesansowy pisarz, humanista i sekretarz królewski, który pełnił funkcję starosty tykocińskiego.
Po śmierci Zygmunta II Augusta w 1572 roku jego ciało przez kilkanaście miesięcy znajdowało się w Tykocinie przed uroczystościami pogrzebowymi na Wawelu. W kolejnych dziesięcioleciach na zamku przebywali również inni władcy, między innymi Zygmunt III Waza, Władysław IV oraz August II Mocny. Gościł tu również car Piotr I Wielki.
Potop szwedzki
Szczególnie burzliwe wydarzenia rozegrały się tutaj podczas potopu szwedzkiego. W 1655 roku na zamku przebywał hetman Janusz Radziwiłł, który zmarł w Tykocinie w czasie oblężenia twierdzy.
W 1657 roku zamek został zdobyty przez oddziały Pawła Jana Sapiehy. Walki doprowadziły do znacznych zniszczeń warowni.
Po wojnie dobra tykocińskie otrzymał za swoje zasługi Stefan Czarniecki, którego pomnik można dziś zobaczyć na rynku w Tykocinie.
Order Orła Białego
Jedno z najważniejszych wydarzeń związanych z zamkiem nastąpiło w 1705 roku. Podczas spotkania Augusta II Mocnego z carem Piotrem I w Tykocinie król po raz pierwszy wręczył Order Orła Białego.
Order Orła Białego jest obecnie najstarszym i najwyższym polskim odznaczeniem państwowym.
Upadek i odbudowa
W XVIII wieku zamek stopniowo tracił znaczenie. Od lat 30. XVIII wieku rozpoczęła się jego rozbiórka, a pozyskiwane cegły i kamienie wykorzystywano jako materiał budowlany.
Przez kolejne stulecia dawna królewska twierdza pozostawała ruiną. Badania archeologiczne prowadzone w XX wieku pozwoliły dokładniej poznać jej układ i historię.
Na przełomie XX i XXI wieku rozpoczęła się rekonstrukcja zamku. Odbudowane części wzniesiono na zachowanych fundamentach, wykorzystując wyniki badań archeologicznych oraz dostępne źródła historyczne. Dlatego dzisiejszy Zamek w Tykocinie należy traktować jako rekonstrukcję historycznej warowni, a nie zachowany w całości XVI-wieczny zabytek.
Informacje praktyczne
Zamek jest obecnie otwarty codziennie w godzinach 11:00-17:00.
Zwiedzanie z przewodnikiem rozpoczyna się o pełnych godzinach:
11:00, 12:00, 13:00, 14:00, 15:00 i 16:00.
Standardowa trasa zajmuje około 40-50 minut.
Aktualny cennik:
- bilet normalny - 21 zł,
- bilet ulgowy - 19 zł,
- dzieci do 6 lat - bezpłatnie.
Przewodnik w języku polskim jest wliczony w cenę biletu. Turyści indywidualni kupują bilety na miejscu. Dla grup liczących mniej niż 10 osób zamek nie prowadzi wcześniejszych rezerwacji biletów.
W przypadku dużych grup wycieczkowych poszczególne godziny zwiedzania mogą zostać czasowo wyłączone, dlatego przed dalszą podróżą warto sprawdzić aktualne komunikaty obiektu.
Wejście na wieżę wymaga pokonania schodów. Pełna trasa może więc być trudna dla osób z ograniczoną mobilnością i rodzin korzystających z wózków dziecięcych.
Atrakcje w pobliżu
Zwiedzanie zamku zdecydowanie warto połączyć ze spacerem po Tykocinie, ponieważ w niewielkiej odległości znajduje się kilka bardzo cennych zabytków.
Wielka Synagoga w Tykocinie - jedna z najważniejszych zachowanych synagog w Polsce. Obecna budowla pochodzi z 1642 roku.
Dom Talmudyczny - znajduje się obok Wielkiej Synagogi i prezentuje ekspozycje związane z historią regionu.
Rynek w Tykocinie - barokowe centrum miasta z pomnikiem Stefana Czarnieckiego i zachowaną historyczną zabudową.
Kościół Świętej Trójcy - monumentalna barokowa świątynia wzniesiona w XVIII wieku z fundacji Jana Klemensa Branickiego.
Alumnat - jeden z najbardziej charakterystycznych zabytków Tykocina, pierwotnie przeznaczony dla zasłużonych weteranów wojennych.
Nieco dalej znajduje się Pentowo - Europejska Wieś Bociania, gdzie na niewielkim obszarze można obserwować liczne gniazda bociana białego.
Dlaczego warto odwiedzić Zamek w Tykocinie?
Zamek w Tykocinie pozwala poznać jedno z miejsc silnie związanych z historią dawnej Rzeczypospolitej. Zygmunt II August, królewski arsenał, Janusz Radziwiłł, Stefan Czarniecki, Piotr I i pierwsze wręczenie Orderu Orła Białego sprawiają, że historia tej warowni jest wyjątkowo bogata.
Dodatkowym atutem jest możliwość połączenia wizyty na zamku ze zwiedzaniem zabytkowego Tykocina. Dzięki temu w ciągu jednego dnia można poznać zarówno historię królewskiej twierdzy, jak i wielokulturowe dziedzictwo jednego z najciekawszych małych miast Podlasia.
