Bateria im. Heliodora Laskowskiego

Bateria im. Heliodora Laskowskiego - najpotężniejsza bateria nadbrzeżna przedwojennej Polski

Bateria im. Heliodora Laskowskiego, znana również jako 31. Bateria Artylerii Nadbrzeżnej lub Bateria Cyplowa, była najcięższą i najnowocześniejszą baterią nadbrzeżną II Rzeczypospolitej.

Cztery armaty Bofors kal. 152,4 mm ustawiono na żelbetowych stanowiskach na Cyplu Helskim. We wrześniu 1939 roku bateria broniła Rejonu Umocnionego Hel, ostrzeliwała niemieckie okręty i wspierała polskie oddziały walczące na wybrzeżu.

Co warto zobaczyć?

Stanowisko artyleryjskie

Najważniejszym elementem jest zachowane żelbetowe stanowisko działa.

Pod platformą artyleryjską znajdowały się pomieszczenia związane z obsługą baterii i magazynowaniem amunicji. Konstrukcja pozwala wyobrazić sobie skalę przedwojennych umocnień oraz warunki służby artylerzystów.

Na stanowisku znajduje się obecnie powojenna armata B-13 kal. 130 mm. Nie jest to jedno z dział Boforsa, które walczyły tutaj we wrześniu 1939 roku.

Jak powstała Bateria Cyplowa?

Jednym z głównych inicjatorów budowy silnej artylerii nadbrzeżnej na Helu był kmdr ppor. Heliodor Laskowski.

To między innymi dzięki jego staraniom zamiast starszych konstrukcji francuskich zdecydowano się na nowoczesne działa szwedzkiej firmy Bofors.

Umowę na cztery armaty kalibru 152,4 mm podpisano 20 grudnia 1933 roku.

Działa wyprodukowano w Szwecji, a w 1935 roku przewieziono do Gdyni na pokładzie transportowca ORP „Wilia”. Następnie koleją trafiły do Helu.

Tajny transport na stanowiska

Transport ciężkich armat z helskiej stacji kolejowej na przygotowane stanowiska wymagał specjalnej operacji.

Działa przemieszczano na przygotowanych saniach po stalowych rurach układanych na prowizorycznej drodze z podkładów kolejowych.

Stanowiska ukryto w lesie i intensywnie maskowano. Nad działami rozciągano konstrukcje z siatkami maskującymi, utrudniając przeciwnikowi rozpoznanie baterii.

Uzbrojenie baterii

Bateria składała się z czterech armat Bofors wz. 35 kal. 152,4 mm.

Każde działo ustawiono na oddzielnym żelbetowym stanowisku wyposażonym w schron amunicyjny.

Armaty mogły zwalczać cele zarówno na otwartym morzu, jak i w Zatoce Gdańskiej. Maksymalny zasięg ognia zależał od używanej amunicji i przekraczał 20 kilometrów.

W 1938 roku baterię wyposażono również w centralę artyleryjską wspomagającą kierowanie ogniem.

Heliodor Laskowski

Heliodor Laskowski nie doczekał wybuchu II wojny światowej.

Zmarł w kwietniu 1936 roku podczas leczenia w Egipcie. W uznaniu jego roli w rozwoju polskiej artylerii nadbrzeżnej bateria otrzymała w 1937 roku jego imię.

Obrona Helu w 1939 roku

Pod koniec 1938 roku dowódcą baterii został kpt. mar. Zbigniew Przybyszewski.

Pod jego dowództwem bateria uczestniczyła w najważniejszych starciach artyleryjskich podczas trwającej 32 dni obrony Helu.

Starcie z niszczycielami

3 września 1939 roku dwa niemieckie niszczyciele - „Leberecht Maass” i „Wolfgang Zenker” - zaatakowały polskie okręty ORP „Gryf” i ORP „Wicher”.

Do walki włączyła się Bateria Laskowskiego.

Polscy artylerzyści uzyskali trafienie w osłonę jednego z dział „Leberecht Maass”, a niemieckie okręty postawiły zasłonę dymną i wycofały się.

Pojedynki z pancernikami

Najcięższe walki bateria stoczyła z niemieckimi okrętami liniowymi „Schleswig-Holstein” i „Schlesien”.

Do pojedynków doszło 25 i 27 września 1939 roku.

Podczas walk bateria sama została trafiona przez ciężkie pociski kalibru 280 mm. Uszkodzeniu uległy stanowiska i urządzenia kierowania ogniem, a wśród artylerzystów byli ranni.

25 września ranny został również kpt. mar. Zbigniew Przybyszewski.

Podczas kolejnego pojedynku, 27 września, polskiej baterii przypisuje się trafienie „Schleswig-Holsteina”. Było to ostatnie duże starcie artyleryjskie baterii z niemieckimi pancernikami.

Zbigniew Przybyszewski

Mimo odniesionej rany Przybyszewski wrócił do baterii jeszcze przed zakończeniem obrony Helu.

Po kapitulacji 2 października 1939 roku trafił do niemieckiej niewoli.

Po wojnie ponownie służył w Marynarce Wojennej. W okresie stalinowskim został bezpodstawnie oskarżony o szpiegostwo i skazany na śmierć. Wyrok wykonano 16 grudnia 1952 roku.

Został później zrehabilitowany. Jego szczątki odnaleziono na warszawskiej „Łączce”, a w 2017 roku pochowano je na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni.

Co stało się z baterią po wojnie?

Po wojnie na części dawnych stanowisk utworzono 13. Baterię Artylerii Stałej.

Przedwojenne działa Boforsa zastąpiono radzieckimi armatami morskimi B-13 kal. 130 mm. Właśnie takie działo można obecnie zobaczyć na udostępnionym stanowisku.

Dwie oryginalne armaty Boforsa z baterii przetrwały do naszych czasów. Znajdują się w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie oraz Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni.

Jak wygląda zwiedzanie?

Bateria im. Heliodora Laskowskiego jest jednym z militarnych oddziałów Helskiego Kompleksu Muzealnego.

Na udostępnionym stanowisku można zobaczyć powojenną armatę B-13, żelbetową konstrukcję działobitni oraz pomieszczenia związane z funkcjonowaniem baterii.

Na zwiedzanie samego stanowiska warto przeznaczyć około 30-60 minut.

Dobrze połączyć wizytę ze spacerem po Cyplu Helskim oraz innymi obiektami związanymi z obroną Helu.

Informacje praktyczne

Rodzaj obiektu: historyczne stanowisko artylerii nadbrzeżnej i ekspozycja militarna.

Historyczne uzbrojenie: cztery armaty Bofors wz. 35 kal. 152,4 mm.

Obecne działo na stanowisku: powojenna armata B-13 kal. 130 mm.

Zwiedzanie: dostępność może zależeć od sezonu i harmonogramu Helskiego Kompleksu Muzealnego.

Czas wizyty: około 30-60 minut.

Dojście: obiekt znajduje się w leśnej części Cypla Helskiego i najlepiej dotrzeć do niego pieszo.

Atrakcje w pobliżu

Cypel Helski - spacerowe kładki prowadzące przez nadmorski las i wydmy.

Latarnia Morska w Helu - jeden z najbardziej charakterystycznych punktów miasta.

Muzeum Obrony Wybrzeża - rozbudowana ekspozycja poświęcona historii militarnej Półwyspu Helskiego.

Wieża Kierowania Ogniem - pozostałość niemieckiej baterii Schleswig-Holstein.

Muzeum Helu i Muzeum Kolei Helskich - kolejne części Helskiego Kompleksu Muzealnego.

Fokarium - jedna z najpopularniejszych atrakcji Helu.

Dlaczego warto odwiedzić Baterię Laskowskiego?

Bateria im. Heliodora Laskowskiego jest jednym z najważniejszych zachowanych miejsc związanych z obroną polskiego wybrzeża w 1939 roku.

Autentyczne stanowisko pozwala zobaczyć skalę przedwojennych przygotowań obronnych i lepiej zrozumieć pojedynki prowadzone przez polskich artylerzystów z dużo silniejszymi okrętami Kriegsmarine.

W połączeniu z innymi fortyfikacjami i muzeami Helu tworzy jedno z najciekawszych miejsc w Polsce dla osób zainteresowanych historią kampanii wrześniowej.