Muzeum Diecezjalne Dom Długosza w Sandomierzu
Sandomierz otrzymał własne Muzeum Diecezjalne w 1902 r. Pierwsze zbiory gromadzone były w kapitularzu sandomierskiej katedry. Należy przypomnieć idee, jakie przyświecały wówczas kapłanom: ks. Józefowi Rokosznemu (zm. 1931 r.) i ks. Janowi Wiśniewskiemu (zm. 1943 r.), którzy w ciężkich czasach zaborów gromadzili pamiątki przeszłości, które chcieli uchronić przed zapomnieniem i zniszczeniem. Większość zbiorów została zgromadzona dzięki ich niestrudzonej pracy kolekcjonerskiej. Twórcy Muzeum kierowali się troską o zachowanie tradycji narodowej, budzącym się w okresie zaborów zamiłowaniem do historii i poszukiwaniem dowodów chwały dawnej Polski. Domagali się poszanowania dla zabytków, które zostały wycofane z użytku z powodu stanu zachowania czy zmian w liturgii oraz tych, które zastąpiono nowymi w związku z restauracją kościołów i idącymi za tym przeobrażeniami smaku artystycznego. W 1905 r. zbiory przeniesione zostały do budynku Seminarium Duchownego, do dawnego klasztoru sióstr benedyktynek.
W 1934 r. z inicjatywy biskupa Włodzimierza Jasińskiego rozpoczęto remont gotyckiego Domu Długosza z przeznaczeniem na Muzeum Diecezjalne. Urządzenie ekspozycji powierzono Karolowi Estreicherowi jun. Uroczyste otwarcie Muzeum w nowej siedzibie miało miejsce 26 października 1937 r.
Szczególnymi zabytkiem jest w zbiorach krzyż z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego, ofiarowany katedrze w Sandomierzu przez króla Władysława Jagiełłę. Symboliczne znaczenie mają przechowywane w Muzeum Rękawiczki św. Jadwigi królowej, ofiarowane jak mówi tradycja mieszkańcom podsandomierskiej wsi Świątniki. Na szczególną uwagę zasługuje obraz Łukasza Cranacha Starszego Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Katarzyną Aleksandryjską z lat 1518-1520, a także obraz Trzy Święte śś. Marta, Agnieszka i Klara z ok. 1440. W kolekcji znajduje się także imaginacyjny portret króla Władysława Jagiełły z warsztatu Hansa Suessa z Kulmbachu (1520-1530). Na uwagę zasługują portrety trumienne, a wśród nich portret szlachcica z Obrazowa z XVIII w., uważany za jeden z najlepszych i artystycznie najdojrzalszych portretów trumiennych, jakie dochowały się do naszych czasów. Wśród rzeźb budzi zachwyt kamienna figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pocz. XIII w. zwana Madonną z Goźlic.
Muzeum posiada również liczne przykłady drewnianych rzeźb oraz fragmenty architektoniczno-ornamentalne dawnych ołtarzy. Są zróżnicowane pod względem stylistycznym i artystycznym, choć przynależą głównie do nurtu rzeźby małopolskiej. Na zgromadzonych w Muzeum przykładach prześledzić możemy przemiany średniowiecznej, barokowej i rokokowej rzeźby europejskiej (m.in. rzeźby Tomasza Huttera i Macieja Polejowskiego).
Muzeum to prawdziwa skarbnica tekstylnych spaniałości minionych stuleci (XV-XX w.) Znajdują się tu zespoły szat liturgicznych, od okazałych kap, ornatów i dalmatyk aż po drobne elementy jak stuły, palki i welony kielichowe, a także liczne fragmenty tkanin i haftów. Najstarszymi są ornaty uszyte z włoskich tkanin, zdobionych haftami figuralnymi (XV-XVII w.). Oddzielną grupę tworzą ornaty uszyte z tkanin perskich i tureckich z XVI i XVII w. oraz ornaty z pasów kontuszowych z XVIII w.
Tekst/Foto: Muzeum Diecezjalne Dom Długosza w Sandomierzu
