Muzeum Czartoryskich w Puławach

Muzeum Czartoryskich w Puławach

Muzeum Czartoryskich mieści się w głównej części Pałacu Czartoryskich, będącego centralnym obiektem rozległego zespołu rezydencyjno-parkowego w Puławach. Placówka kontynuuje tradycje zapoczątkowane przez księżną Izabelę Czartoryską, która w 1801 roku otworzyła w Świątyni Sybilli pierwsze na ziemiach polskich muzeum pamiątek narodowych.

Muzeum prezentuje dzieje rodu Czartoryskich, życie ich puławskiego dworu oraz historię kolekcji gromadzonych od końca XVIII do drugiej połowy XIX wieku. Można zobaczyć malarstwo, militaria, wyroby rzemiosła artystycznego oraz pamiątki historyczne i rodzinne.

Dużą zaletą miejsca jest możliwość połączenia zwiedzania ekspozycji pałacowej ze spacerem po zabytkowym parku. W sezonie udostępniane są także Świątynia Sybilli, Dom Gotycki i Domek Aleksandryjski.

Historia rezydencji

Pierwszy pałac w Puławach wzniesiono w latach 1671-1678 dla Stanisława Herakliusza Lubomirskiego i jego żony Zofii z Opalińskich. Projekt rezydencji w typie włoskiej willi przypisywany jest Tylmanowi z Gameren. Budynek został zniszczony przez wojska szwedzkie w 1706 roku, a następnie odbudowany przez kolejnych właścicieli.

W pierwszej połowie XVIII wieku Puławy przeszły w ręce Czartoryskich. Największy rozkwit rezydencji nastąpił za czasów księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego i Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej. W latach 1788-1801 pałac przebudowano według projektu Chrystiana Piotra Aignera, a otaczający go ogród przekształcono w romantyczny park krajobrazowy.

Na przełomie XVIII i XIX wieku Puławy, określane później jako „Polskie Ateny”, były ważnym ośrodkiem życia artystycznego, literackiego i politycznego. Z dworem związani byli między innymi Jan Piotr Norblin, Julian Ursyn Niemcewicz, Franciszek Dionizy Kniaźnin i Chrystian Piotr Aigner.

Po powstaniu listopadowym dobra Czartoryskich zostały skonfiskowane przez władze rosyjskie, a rodzina udała się na emigrację. Pałac przystosowano następnie do celów edukacyjnych i naukowych. Rozbudowano go o skrzydła boczne, przez co jego dzisiejsza bryła różni się od rezydencji znanej Izabeli Czartoryskiej.

Wystawa stała

Główną ekspozycją muzeum jest wystawa „Ojczyzno! Niechaj Cię uwiecznię”. Jej tematem są dzieje rodziny Czartoryskich, działalność kolekcjonerska księżnej Izabeli oraz rola Puław jako ośrodka kultury i pamięci narodowej.

Prezentowane zbiory pochodzą między innymi z kolekcji Izabeli Czartoryskiej oraz jej wnuka Władysława Czartoryskiego, który podczas pobytu na emigracji w Paryżu kupował dzieła sztuki i pamiątki historyczne.

Trasa pałacowa prowadzi przez pięć sal ekspozycyjnych rozmieszczonych na parterze i dwóch piętrach. Obejmuje między innymi Salę Tradycji, Salę Kamienną, Salę Gotycką i Salę Rycerską. Wystawy czasowe zmieniają się, dlatego ich aktualny temat warto sprawdzić przed wizytą.

Świątynia Sybilli

Świątynia Sybilli została wzniesiona w latach 1798-1801 na skraju wiślanej skarpy. Księżna Izabela Czartoryska zgromadziła w niej pamiątki związane z historią Polski, jej władcami, dowódcami i bohaterami narodowymi. Nad wejściem umieszczono hasło „Przeszłość Przyszłości”, wyrażające ideę zachowania narodowej pamięci dla kolejnych pokoleń.

Obiekt uznawany jest za pierwsze na ziemiach polskich muzeum o charakterze narodowym. Współcześnie do zwiedzania udostępniana jest jego górna kondygnacja, do której prowadzą wysokie i strome schody.

Dom Gotycki

Dom Gotycki otwarto w 1809 roku. W odróżnieniu od Świątyni Sybilli, poświęconej przede wszystkim dziejom Polski, służył prezentowaniu pamiątek związanych z kulturą i historią różnych krajów.

Już sama architektura budynku miała charakter kolekcjonerski. W jego ściany wmurowywano fragmenty kamieni i detali pochodzących z zabytkowych budowli, tworząc romantyczny pomnik pamięci o przeszłości. Dom Gotycki jest obiektem dwukondygnacyjnym z wąską kamienną klatką schodową.

Domek Aleksandryjski

Domek Aleksandryjski, nazywany również Domkiem Żółtym, jest niewielkim pawilonem parkowym związanym z dziewiętnastowieczną historią rezydencji. Obecnie mieści się w nim Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta oraz sezonowe wystawy poświęcone Puławom i ich mieszkańcom.

Spośród sezonowo udostępnianych obiektów parkowych jest najlepiej przystosowany dla osób z ograniczoną mobilnością. Do wnętrza prowadzą dwa niewysokie stopnie.

Park pałacowy

Park otaczający pałac zajmuje około 32 hektarów. Jego kompozycja wykorzystuje naturalną skarpę wiślaną, różnice wysokości, polany, aleje i dalekie osie widokowe.

Podczas spaceru warto zobaczyć:

• Świątynię Sybilli,
• Dom Gotycki,
• Domek Aleksandryjski,
• Altanę Chińską,
• Schody Angielskie,
• Schody Serpentynowe,
• parkowe groty,
• Sarkofag upamiętniający Zofię i Augusta Czartoryskich,
• Mostek Arkadowy,
• Pałac Marynki,
• widoki na dolny ogród i dawną łachę wiślaną.

Wejście do samego parku jest bezpłatne. Bilety obowiązują natomiast przy zwiedzaniu wnętrz Świątyni Sybilli, Domu Gotyckiego i Domku Aleksandryjskiego.

Zwiedzanie z dziećmi

Muzeum może zainteresować starsze dzieci historią pierwszego polskiego muzeum, pamiątkami rycerskimi, portretami oraz opowieściami o księżnej Izabeli. Placówka organizuje również lekcje i zajęcia edukacyjne poświęcone między innymi dawnym strojom, zbrojowni, mitologicznym stworzeniom oraz projektowaniu romantycznego parku.

Dla młodszych turystów najbardziej atrakcyjny może być spacer po parku i poszukiwanie niewielkich pawilonów, grot, mostków oraz dekoracji wmurowanych w ściany Domu Gotyckiego.

Warto wiedzieć

Godziny otwarcia pałacu

Od 1 kwietnia do 30 września:

• codziennie od 9:00 do 17:00,
• kasa jest czynna do 16:15.

Od 1 października do 31 marca:

• codziennie od 8:00 do 16:00,
• kasa jest czynna do 15:30.

Muzeum jest nieczynne między innymi 1 i 6 stycznia, w Wielkanoc i Poniedziałek Wielkanocny, w Boże Ciało, 1 i 11 listopada oraz w dniach 24-26 i 31 grudnia.

Obiekty parkowe

Świątynia Sybilli i Dom Gotycki są udostępniane od 1 czerwca do 30 września, od wtorku do niedzieli, w godzinach 9:00-16:50. Obowiązuje przerwa od 13:00 do 13:40.

Domek Aleksandryjski jest otwierany sezonowo od maja do 30 września, od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-17:00. Dokładna majowa data rozpoczęcia zwiedzania może być ruchoma. W poniedziałki wszystkie obiekty parkowe są nieczynne.

Ceny biletów

Aktualny cennik:

• bilet normalny - 30 zł,
• bilet ulgowy - 22 zł,
• bilet rodzinny - 70 zł,
• bilet wyłącznie do obiektów parkowych - 15 zł,
• bilet z Kartą Dużej Rodziny - 15 zł.

Bilet rodzinny obejmuje dwoje dorosłych i dzieci do 16. roku życia. Od czerwca do września, od wtorku do niedzieli, bilety normalny i ulgowy obejmują pałac oraz sezonowe obiekty parkowe.

Dzień bezpłatnego wstępu

Poniedziałek jest dniem bezpłatnego wstępu do ekspozycji pałacowej. Sezonowe obiekty znajdujące się w parku pozostają w poniedziałki zamknięte.

Czas zwiedzania

Zwiedzanie ekspozycji pałacowej zajmuje około 60-90 minut.

Na pałac, obiekty parkowe i spokojny spacer po najważniejszych alejach warto przeznaczyć około 3 godzin. Pełniejsze poznanie rozległego parku może zająć pół dnia.

Zwiedzanie indywidualne i grupowe

Turyści indywidualni mogą zwiedzać muzeum bez rezerwacji, o ile nie zamawiają oprowadzania. Grupy powinny wcześniej ustalić termin; zalecana maksymalna liczebność wynosi około 30 osób wraz z opiekunami.

Oprowadzanie po pałacu kosztuje 120 zł dla grupy liczącej do 30 osób. Do opłaty za usługę należy doliczyć bilety wstępu.

Park

Park jest dostępny codziennie w godzinach 6:00-22:00, a wejście na jego teren jest bezpłatne. Alejki są utwardzone lub wysypane żwirem, lecz występują na nich nierówności i różnice wysokości.

Dostępność

Do głównego wejścia prowadzą dwa niewysokie stopnie, przy których dostępna jest rampa. Wewnątrz pałacu nie ma windy ani schodołaza. Ekspozycje na pierwszym i drugim piętrze są dostępne wyłącznie po szerokiej klatce schodowej.

Świątynia Sybilli i Dom Gotycki nie są przystosowane do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Najlepiej dostępny jest Domek Aleksandryjski.

Wózek dziecięcy

Najwygodniejszy będzie lekki wózek, który można przenieść po schodach. W parku lepiej sprawdzi się model z większymi kołami ze względu na żwir, nierówności i różnice wysokości.

Parking

Najbliższe miejsca dla samochodów osobowych znajdują się przy Alei Królewskiej i ulicy Głębokiej. W dni robocze mogą być zajęte przez osoby korzystające z pobliskich instytucji. Parking dla autokarów znajduje się w rejonie ulicy Parkowej, około 650-750 metrów od muzeum.

Toalety

W głównej części muzeum nie ma ogólnodostępnej toalety dla zwiedzających. Płatne toalety znajdują się na przednim dziedzińcu, przy centrum informacji turystycznej oraz w rejonie parkingu dla autokarów. W Domku Aleksandryjskim dostępna jest toaleta dla gości muzeum z niepełnosprawnościami.

Fotografowanie

Amatorskie fotografowanie i filmowanie eksponatów do użytku prywatnego jest bezpłatne. Nie wolno używać lampy błyskowej, dodatkowego oświetlenia, statywów ani kijów do selfie. Zakazane są również pozowane sesje okolicznościowe we wnętrzach muzeum i obiektów parkowych.

Zwiedzanie ze zwierzętami

Zwierząt nie można wprowadzać na ekspozycje muzealne. Zakaz nie dotyczy odpowiednio oznaczonych psów przewodników i psów asystujących.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę można połączyć z odwiedzeniem:

• Pałacu Marynki,
• dawnej kaplicy pałacowej wzorowanej na rzymskim Panteonie,
• mariny i nadwiślańskich terenów spacerowych,
• Muzeum Badań Polarnych,
• Kazimierza Dolnego,
• Janowca,
• ruin zamku w Bochotnicy,
• Nałęczowa.

Najwięcej czasu warto jednak przeznaczyć na sam zespół Czartoryskich, ponieważ pałac, muzeum i rozległy park tworzą jedną, spójną atrakcję.

Dlaczego warto odwiedzić?

Muzeum Czartoryskich w Puławach pozwala poznać miejsce, w którym narodziła się idea polskiego muzeum narodowego. Historia Świątyni Sybilli i działalności księżnej Izabeli pokazuje, jak w okresie zaborów wykorzystywano sztukę i pamiątki historyczne do podtrzymywania narodowej pamięci.

Atutem jest również różnorodność zwiedzania. W czasie jednej wizyty można obejrzeć pałacową kolekcję, wejść do romantycznych pawilonów i przespacerować się po jednym z najważniejszych historycznych parków w Polsce.

Na samą ekspozycję wystarczy około półtorej godziny, ale w sezonie warto zaplanować co najmniej trzy godziny, aby zobaczyć również Świątynię Sybilli, Dom Gotycki i najciekawsze zakątki parku.