Ratusz w Chełmnie

Ratusz w Chełmnie - renesansowa perła „Miasta Zakochanych”

Ratusz w Chełmnie jest jednym z najcenniejszych zabytków polskiej architektury renesansowej i najbardziej rozpoznawalnym symbolem miasta. Wznosi się na rozległym rynku, w otoczeniu średniowiecznego układu urbanistycznego Chełmna. Obecnie w jego wnętrzach działa Muzeum Ziemi Chełmińskiej, prezentujące historię miasta i regionu.

Historia Ratusza w Chełmnie

Pierwszy ratusz powstał około 1298 roku. Był gotyckim, jednopiętrowym budynkiem, w którym mieściły się między innymi izba rady miejskiej, sala sądowa, archiwum oraz pomieszczenie miejskiej wagi. Do 1458 roku funkcjonował tu również Sąd Wyższy Prawa Chełmińskiego, rozstrzygający sprawy związane z prawem stosowanym w wielu miastach lokowanych na wzór Chełmna.

W latach 1567-1572 dawny ratusz rozbudowano i przekształcono w reprezentacyjną budowlę renesansową. Nowy gmach częściowo wchłonął mury wcześniejszego obiektu. Wieżę wzniesiono w latach 1584-1596, natomiast w 1721 roku zwieńczono ją barokowym hełmem wykonanym przez gdańskiego mistrza Krzysztofa Wagnera.

Kolejna znacząca przebudowa nastąpiła w latach 1885-1887. Budynek podwyższono wówczas o drugie piętro, a pomiędzy elementami renesansowej attyki umieszczono rząd okien. Prace konserwatorskie prowadzono również w latach 1956-1959 oraz 1976-1983. Po zakończeniu ostatniego remontu w ratuszu otwarto Muzeum Ziemi Chełmińskiej.

Architektura ratusza

Ratusz jest budowlą renesansowo-manierystyczną, w której zachowały się fragmenty wcześniejszej konstrukcji gotyckiej. Wolnostojący gmach został wzniesiony na planie prostokąta i wraz z wieżą osiąga około 47 metrów wysokości.

Najbardziej charakterystycznym elementem budynku jest bogato dekorowana attyka z kolumienkami, sterczynami i ozdobnymi szczytami. Jej forma nawiązuje do włoskiego manieryzmu, dzięki czemu chełmiński ratusz wyróżnia się na tle podobnych budowli północnej Polski. Nad korpusem dominuje wysoka wieża zegarowa zwieńczona barokowym hełmem z podwójną latarnią.

Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• renesansowo-manierystyczną attykę,
• bogate obramienia okien,
• wieżę zegarową z barokowym hełmem,
• zachowane fragmenty gotyckiego ratusza,
• zabytkowe wnętrza i reprezentacyjne sale,
• dekoracyjne elewacje widoczne od strony rynku.

Muzeum Ziemi Chełmińskiej

Od 1983 roku w ratuszu działa Muzeum Ziemi Chełmińskiej o profilu regionalnym i historycznym. Jego zbiory przybliżają rozwój miasta, jego kulturę, życie mieszkańców oraz znaczenie Chełmna dla historii ziemi chełmińskiej.

Najważniejsze wystawy stałe to:

• „Dzieje Chełmna”,
• „Dr Ludwik Rydygier - światowej sławy chirurg polski”.

W Sali Mieszczańskiej na drugim piętrze organizowane są również wystawy czasowe, koncerty, spotkania oraz uroczystości. W budynku znajduje się ponadto Chełmińska Informacja Turystyczna.

Pręt chełmiński - dawny wzorzec miary

Na zewnętrznej, zachodniej ścianie ratusza znajduje się wzorzec długości nazywany prętem chełmińskim. Jednostka liczyła około 4,35 metra i była dzielona na 7,5 łokcia lub 15 stóp. Wykorzystywano ją między innymi podczas wytyczania ulic, parceli oraz miejskich kwartałów.

Pręt chełmiński był ważnym elementem systemu miar związanego z prawem chełmińskim. Jego obecność na ścianie ratusza przypomina o roli Chełmna jako miasta stanowiącego wzór organizacyjny i prawny dla wielu średniowiecznych ośrodków.

Ciekawostki związane z ratuszem

Siedziba Sądu Wyższego Prawa Chełmińskiego

Do połowy XV wieku w ratuszu działał Sąd Wyższy Prawa Chełmińskiego. Rozpatrywał on odwołania i pomagał w interpretowaniu przepisów prawa obowiązującego w miastach lokowanych na wzór Chełmna.

Zabytkowa tablica z XVII wieku

Na południowej elewacji budynku znajduje się pochodząca z 1674 roku tablica upamiętniająca biskupa chełmińskiego Andrzeja Olszowskiego i jego powołanie na urząd prymasa Polski. Jest uznawana za najstarszą zachowaną tablicę pamiątkową w Chełmnie.

Gotyckie mury ukryte w renesansowej budowli

Podczas prac konserwatorskich prowadzonych w latach 1956-1959 odsłonięto fragmenty murów należących do średniowiecznego ratusza. Potwierdziło to, że obecny gmach został wzniesiony z wykorzystaniem części starszej konstrukcji.

Warto wiedzieć przed wizytą

Położenie

Ratusz stoi na chełmińskim rynku i stanowi najważniejszą dominantę zabytkowego centrum miasta. W jego bezpośrednim otoczeniu znajdują się kamienice, restauracje oraz najważniejsze trasy spacerowe prowadzące przez starówkę.

Zwiedzanie

Wnętrza ratusza można poznawać w ramach zwiedzania Muzeum Ziemi Chełmińskiej. Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje publikowane przez muzeum.

Ile czasu przeznaczyć?

Na obejrzenie wystaw muzealnych i najważniejszych elementów budynku warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny. Wizyta połączona ze spacerem po rynku, murach miejskich i najbliższych zabytkach może zająć kilka godzin.

Co warto zobaczyć w pobliżu?

Podczas pobytu w centrum Chełmna warto odwiedzić również:

• kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny,
• średniowieczne mury obronne,
• Bramę Grudziądzką,
• Basztę Prochową,
• Bramę Merseburską,
• Park Miniatur Zamków Krzyżackich,
• Planty i Park Pamięci i Tolerancji im. Ludwika Rydygiera.

Dlaczego warto odwiedzić Ratusz w Chełmnie?

Ratusz w Chełmnie łączy średniowieczną historię z bogactwem renesansowej i manierystycznej architektury. Zachwyca dekoracyjną attyką, wysoką wieżą oraz zabytkowymi wnętrzami, w których można poznać dzieje miasta i ziemi chełmińskiej. Położenie na rynku sprawia, że jest również doskonałym punktem początkowym spaceru po jednej z najlepiej zachowanych starówek północnej Polski.