O miejscu
Wartownia nr 1 - miejsce, w którym rozpoczęła się heroiczna obrona Westerplatte
Wartownia nr 1 na Westerplatte w Gdańsku to jeden z najważniejszych zachowanych obiektów związanych z polską obroną we wrześniu 1939 roku. Niewielki, żelbetonowy budynek odegrał kluczową rolę podczas siedmiodniowych walk z wojskami niemieckimi, które stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli początku II wojny światowej.
Obiekt powstał w latach 1933-1934 jako element systemu obronnego Wojskowej Składnicy Tranzytowej. W czasie walk żołnierze bronili stąd dostępu do centralnej części półwyspu, wykorzystując stanowiska strzeleckie oraz schron znajdujący się w przyziemiu budynku.
Dziś zabytkowa wartownia pełni funkcję oddziału Muzeum Gdańska. W jej wnętrzu prezentowana jest wystawa poświęcona obronie Westerplatte, historii polskiej placówki wojskowej i losom żołnierzy, którzy przez siedem dni stawiali opór przeważającym siłom niemieckim.
Westerplatte - siedem dni, które przeszły do historii
Historia Wartowni nr 1 jest nierozerwalnie związana z funkcjonowaniem Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Od 1926 roku półwysep służył Polsce jako miejsce przeładunku i przechowywania broni oraz amunicji, a za jego bezpieczeństwo odpowiadała polska załoga wojskowa.
W latach 30. XX wieku system obronny placówki został rozbudowany. Powstały żelbetonowe wartownie, koszary oraz dodatkowe stanowiska wojskowe, które miały zabezpieczać składnicę przed ewentualnym atakiem.
1 września 1939 roku o godzinie 4:48 niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” rozpoczął ostrzał polskich pozycji na Westerplatte. Wydarzenie to stało się jednym z symboli wybuchu II wojny światowej.
Obrońcy Westerplatte, dowodzeni przez majora Henryka Sucharskiego, przy istotnej roli jego zastępcy kapitana Franciszka Dąbrowskiego, przez siedem dni odpierali ataki znacznie liczniejszych wojsk niemieckich.
Wartownia nr 1 stanowiła jeden z najważniejszych punktów tego oporu. Ogień prowadzony z jej stanowisk utrudniał niemieckim oddziałom przedostanie się w głąb półwyspu. Pomimo intensywnego ostrzału konstrukcja budynku przetrwała walki.
7 września 1939 roku, wobec wyczerpania możliwości dalszej obrony, polska załoga skapitulowała. Bohaterska postawa żołnierzy Westerplatte na trwałe zapisała się w historii Polski.
Co warto zobaczyć w Wartowni nr 1?
Największą wartością obiektu jest możliwość wejścia do autentycznego budynku, w którym we wrześniu 1939 roku walczyli polscy żołnierze.
Historyczne wnętrza wartowni
Zachowany układ pomieszczeń pozwala wyobrazić sobie warunki służby i obrony wojskowej placówki. Niewielka przestrzeń, masywne ściany oraz otwory strzelnicze przypominają o militarnym przeznaczeniu budynku.
Pamiątki po obrońcach Westerplatte
W muzealnych gablotach zgromadzono przedmioty związane z żołnierzami Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Do najcenniejszych eksponatów należą szabla i kurtka mundurowa majora Henryka Sucharskiego.
Ekspozycję uzupełniają fotografie, dokumenty i pamiątki pozwalające poznać nie tylko przebieg walk, ale również osobiste historie obrońców.
Wystawa multimedialna o obronie Westerplatte
W maju 2024 roku udostępniono nową wystawę stałą, przygotowaną z okazji 50-lecia utworzenia muzeum w wartowni.
Współczesna ekspozycja koncentruje się przede wszystkim na losach żołnierzy oraz ich doświadczeniach z września 1939 roku. Tradycyjne eksponaty połączono z nowoczesną scenografią i animacją audiowizualną, która pomaga lepiej zrozumieć dramatyczne wydarzenia siedmiodniowej obrony.
Ślady wojennej historii
Sam budynek stanowi bezcenny eksponat historyczny. Jego żelbetonowa konstrukcja przypomina o systemie umocnień Westerplatte i pokazuje, w jakich warunkach prowadzono obronę polskiej placówki.
Niezwykła historia uratowania wartowni
Wartownia nr 1 przetrwała działania wojenne, jednak kilkadziesiąt lat później znalazła się w poważnym niebezpieczeństwie.
W 1967 roku, podczas przebudowy infrastruktury portowej na Westerplatte, planowano rozbiórkę zabytkowego budynku, znajdującego się na terenie przeznaczonym pod nowe inwestycje.
Dzięki zaangażowaniu społeczników oraz pomocy Stoczni Gdańskiej zdecydowano się na niezwykłe rozwiązanie - przesunięcie całej wartowni w inne miejsce.
Ważącą około 600 ton konstrukcję przetransportowano bez konieczności jej rozbierania. Była to wyjątkowa operacja inżynieryjna, dzięki której jeden z najważniejszych świadków obrony Westerplatte został ocalony.
29 czerwca 1974 roku w wartowni otwarto pierwszą izbę pamięci poświęconą obrońcom Westerplatte. W 1980 roku obiekt znalazł się pod opieką Muzeum Gdańska.
Warto zatem pamiętać, że obecna lokalizacja budynku nie jest dokładnie tym samym miejscem, w którym znajdował się podczas walk we wrześniu 1939 roku.
Jak wygląda zwiedzanie Wartowni nr 1?
Zwiedzanie Wartowni nr 1 odbywa się w niewielkim, autentycznym obiekcie wojskowym. Ekspozycja ma charakter historyczny i edukacyjny, a jej poznanie zajmuje zwykle około 20-30 minut.
Wystawa pozwala zapoznać się z historią Wojskowej Składnicy Tranzytowej, przebiegiem obrony Westerplatte oraz losami jej uczestników.
Ze względu na ograniczoną przestrzeń wnętrz zwiedzanie nie zajmuje dużo czasu, jednak warto połączyć je z dłuższym spacerem po Westerplatte.
W sąsiedztwie wartowni znajdują się kolejne miejsca związane z wydarzeniami września 1939 roku, między innymi ruiny dawnych koszar, cmentarz obrońców Westerplatte oraz monumentalny Pomnik Obrońców Wybrzeża.
Poznanie całego terenu pozwala lepiej zrozumieć układ dawnej placówki wojskowej i znaczenie poszczególnych punktów polskiej obrony.
Warto wiedzieć
- Lokalizacja: Gdańsk, Westerplatte, ul. mjr. Henryka Sucharskiego, województwo pomorskie.
- Historia obiektu: Wartownię wybudowano w latach 1933-1934. Podczas walk od 1 do 7 września 1939 roku stanowiła jeden z głównych punktów obrony polskiej składnicy.
- Zwiedzanie: Muzeum mieści się w autentycznym budynku wartowni, zachowanym dzięki przesunięciu go w nowe miejsce w 1967 roku.
- Czas zwiedzania: Około 20-30 minut. Na spacer po pozostałych miejscach pamięci na Westerplatte warto przeznaczyć dodatkowo 1-2 godziny.
- Godziny otwarcia: Obiekt jest czynny sezonowo. W sezonie 2026 był udostępniany od maja do końca września, codziennie w godzinach 10:00-16:00. Od października 2026 roku do wiosny 2027 roku ekspozycja pozostaje zamknięta.
- Bilety: Według cennika Muzeum Gdańska bilet normalny kosztuje 8 zł, a ulgowy 5 zł. Ceny i terminy kolejnego sezonu należy sprawdzić przed wizytą.
- Fotografowanie: W muzeum dozwolone jest wykonywanie zdjęć bez lampy błyskowej.
- Dla rodzin z dziećmi: Obiekt może stanowić wartościowe uzupełnienie rodzinnego spaceru historycznego po Westerplatte. Charakter wystawy wymaga jednak dostosowania sposobu zwiedzania do wieku dzieci.
- Wycieczki szkolne: Wartownia jest ważnym miejscem edukacji historycznej, szczególnie dla grup poznających wydarzenia II wojny światowej. Organizację wizyty grupowej warto wcześniej uzgodnić z muzeum.
- Dostępność: Ze względu na zabytkowy charakter budynku, schody wejściowe i wąskie przejścia obiekt nie jest dostosowany do potrzeb osób poruszających się na wózkach.
- Dojazd: Na Westerplatte można dotrzeć samochodem lub komunikacją miejską z Gdańska. W sezonie turystycznym dostępne bywają również połączenia wodne.
- Strona internetowa: Muzeum Gdańska - Wartownia nr 1 na Westerplatte.
Wartownia nr 1 na Westerplatte to niewielki budynek o ogromnym znaczeniu historycznym. Zachowane wnętrza, pamiątki po obrońcach i współczesna wystawa muzealna sprawiają, że wizyta w tym miejscu pozwala lepiej zrozumieć wydarzenia września 1939 roku oraz oddać hołd żołnierzom, którzy przez siedem dni bronili polskiej placówki.
