Wieża Kościoła Łaski w Kożuchowie - ostatni ślad niezwykłej świątyni
Wieża Kościoła Łaski w Kożuchowie należy do najbardziej charakterystycznych zabytków miasta. Stoi na dawnym Placu Ewangelickim, poza średniowiecznymi murami obronnymi, i jest jedyną pozostałością po monumentalnym kościele ewangelickim, który przez ponad dwa stulecia stanowił centrum życia religijnego miejscowych protestantów.
Choć sama świątynia nie przetrwała do naszych czasów, zachowana wieża pozostaje ważnym świadectwem historii religijnej Śląska oraz symbolem walki o wolność wyznania w czasach nowożytnych.
Jeden z sześciu Kościołów Łaski
Historia obiektu związana jest z wydarzeniami początku XVIII wieku. Po zawarciu ugody altransztadzkiej protestanci na Śląsku otrzymali zgodę na budowę sześciu nowych świątyń, które nazwano Kościołami Łaski. Powstały one w Cieszynie, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Miliczu, Żaganiu i Kożuchowie.
Kościół w Kożuchowie wzniesiono w latach 1709-1710. Kamień węgielny położono w maju 1709 roku, a pierwsze nabożeństwo odbyło się jeszcze w tym samym roku. Wspólnota nadała świątyni nazwę „Winnica Chrystusa”.
Od budowli szachulcowej do murowanej świątyni
Pierwszy kościół miał konstrukcję szachulcową i został zbudowany na planie krzyża greckiego. Wzorowano go częściowo na słynnym Kościele Pokoju w Świdnicy. Była to ogromna budowla mogąca pomieścić nawet kilka tysięcy wiernych.
Początkowo świątynia nie mogła posiadać wieży, gdyż ograniczały to warunki narzucone protestantom podczas uzyskiwania zgody na budowę. Dopiero w 1826 roku wzniesiono wysoką murowaną wieżę, która stała się najbardziej charakterystycznym elementem całego założenia. Następnie, w latach 1857-1859, dawną konstrukcję szachulcową zastąpiono murowanym kościołem.
Powojenne losy i zniszczenie świątyni
Po zakończeniu II wojny światowej kościół był jeszcze użytkowany przez miejscowych ewangelików. W 1950 roku, ze względu na malejącą liczbę wiernych, przekazano go parafii prawosławnej. Niedługo później obiekt utracił funkcje sakralne i został przekształcony w magazyn.
W kolejnych latach stan budynku szybko się pogarszał. W 1968 roku rozpoczęto rozbiórkę świątyni, a według części opracowań jej ostateczne zniszczenie nastąpiło w 1973 roku. Z całego kompleksu zachowano jedynie wieżę oraz kilka budynków należących dawniej do parafii ewangelickiej.
Zachowane elementy wyposażenia
Mimo utraty świątyni udało się uratować część wyposażenia. Szczególnie cenne były polichromowane fragmenty drewnianego stropu z początku XVIII wieku przedstawiające sceny biblijne. Po konserwacji zostały rozmieszczone w kilku kościołach regionu. Zachowały się również niektóre elementy wyposażenia, które trafiły między innymi do kościoła Bożego Ciała w Głogowie.
Wieża współcześnie
Obecnie wieża pozostaje samotnym świadkiem dawnej świetności Kościoła Łaski. Choć nie jest udostępniona do zwiedzania i wymaga prac konserwatorskich, nadal stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Kożuchowa.
Otaczający ją Plac Ewangelicki zachował historyczny charakter. W pobliżu można zobaczyć dawne budynki parafialne, szkołę oraz zabudowania związane niegdyś z funkcjonowaniem ewangelickiej wspólnoty.
Warto wiedzieć
- Kościół Łaski w Kożuchowie powstał w latach 1709-1710.
- Był jednym z sześciu śląskich Kościołów Łaski.
- Pierwotnie miał konstrukcję szachulcową wzorowaną na Kościele Pokoju w Świdnicy.
- Murowaną wieżę dobudowano w 1826 roku.
- W latach 1857-1859 świątynię przebudowano na obiekt murowany.
- Po wojnie kościół służył najpierw ewangelikom, później prawosławnym, a następnie pełnił funkcję magazynu.
- Świątynia została rozebrana w drugiej połowie XX wieku, a jedyną pozostałością jest wieża.
- W pobliżu zachowały się dawne budynki należące do zespołu ewangelickiego.
Wieża Kościoła Łaski w Kożuchowie jest jednym z najważniejszych świadectw protestanckiego dziedzictwa Ziemi Lubuskiej. Choć po dawnej świątyni pozostał jedynie fragment, miejsce nadal przypomina o niezwykwej historii śląskich Kościołów Łaski i wielokulturowym charakterze regionu.
