Zamek w Kętrzynie

Zamek w Kętrzynie - krzyżacka warownia i muzeum historii regionu

Zamek w Kętrzynie jest gotycką warownią wzniesioną przez zakon krzyżacki w XIV wieku. Ceglana budowla stoi w historycznym centrum miasta, niedaleko bazyliki św. Jerzego i zachowanych fragmentów średniowiecznych fortyfikacji.

Nie był to wielki zamek konwentualny na wzór Malborka, lecz siedziba krzyżackiego prokuratora. Obecnie mieszczą się tutaj Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego oraz Miejska Biblioteka Publiczna.

Co warto zobaczyć?

Podczas wizyty warto zwrócić uwagę na:

• gotyckie skrzydła otaczające dziedziniec,
• cylindryczną wieżyczkę schodową z 1622 roku,
• wystawę „Sztuka dawna”,
• ekspozycję poświęconą historii zamku,
• wystawy dotyczące Kętrzyna i dawnego Rastenburga,
• multimedialną makietę miasta,
• zabytki sakralne, epitafia i chorągwie pogrzebowe.

Niedaleko zamku znajduje się także muzealna Baszta z ekspozycją „W średniowiecznej kuchni”.

Historia w skrócie

Pierwsza krzyżacka strażnica w tym miejscu była drewniana. Chroniła pogranicze państwa zakonnego i służyła jako punkt etapowy podczas wypraw na ziemie litewskie. Została zdobyta i spalona przez Litwinów w 1345 i 1347 roku.

Po nadaniu osadzie praw miejskich w 1357 roku rozpoczęto prawdopodobnie budowę murowanego zamku. Ukończono go przed 1374 rokiem, kiedy pojawił się w krzyżackim wykazie inwentarzowym.

Zamek był siedzibą prokuratora zakonnego podlegającego komturii w Bałdze. Urzędnik zarządzał okolicznymi dobrami i miejscową administracją.

Jak wyglądał średniowieczny zamek?

Warownia była początkowo trójskrzydłowym założeniem bez wysokiej wieży głównej. Skrzydła północne, wschodnie i południowe otaczały dziedziniec, natomiast od zachodu znajdował się mur z bramą wjazdową.

Najważniejsze było skrzydło północne, w którym mieściły się pomieszczenia prokuratora i kaplica. Na dziedzińcu znajdowała się studnia, a komunikację między pomieszczeniami ułatwiały drewniane krużganki.

Na przełomie XIV i XV wieku zamek otoczono dodatkowym murem, który na początku XVI wieku wzmocniono cylindrycznymi basztami.

Wieżyczka z 1622 roku

Charakterystyczna cylindryczna wieżyczka przy dziedzińcu nie jest średniowiecznym stołpem.

Powstała w 1622 roku jako klatka schodowa ułatwiająca komunikację między kondygnacjami. Jest świadectwem przekształcania dawnej warowni w wygodniejszą siedzibę administracyjną.

Od Krzyżaków do starostwa

Po sekularyzacji państwa zakonnego w 1525 roku zamek został siedzibą książęcego starostwa.

W kolejnych stuleciach wielokrotnie go przebudowywano. Powiększano okna, zmieniano układ wnętrz i dostosowywano pomieszczenia do funkcji mieszkalnych.

W 1682 roku rozebrano dwie górne kondygnacje skrzydła północnego, wyrównując jego wysokość z pozostałymi częściami budowli.

Pożar i odbudowa

W 1797 roku zamek ucierpiał podczas dużego pożaru. Później ponownie go przebudowywano i wykorzystywano między innymi jako mieszkania oraz pomieszczenia urzędowe.

Pod koniec stycznia 1945 roku zamek wraz ze znaczną częścią starego miasta został spalony. Zachowały się jednak jego zasadnicze mury.

Odbudowę przeprowadzono w latach 1962-1967. Towarzyszyła jej regotyzacja - podwyższono część skrzydeł i dachów, a skrzydło północne ponownie otrzymało dodatkową kondygnację oraz gotyckie szczyty.

Dzisiejsza bryła łączy więc autentyczne średniowieczne mury z późniejszymi przebudowami i elementami odtworzonymi w XX wieku.

Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego

Muzeum działa nieprzerwanie od 26 lutego 1946 roku. Powstało z inicjatywy Zofii Licharewej, która zabezpieczała zabytki pozostawione po wojnie w okolicznych kościołach, pałacach i dworach.

Do odbudowanego zamku Muzeum przeniosło się w maju 1967 roku.

Dziś ekspozycje przedstawiają historię warowni, dzieje miasta i mieszkańców regionu oraz sztukę dawnych Prus.

„Sztuka dawna”

Jedną z najcenniejszych wystaw jest „Sztuka dawna”. Można na niej zobaczyć późnogotyckie rzeźby, obrazy, epitafia, meble i zabytki rzemiosła artystycznego.

Wyjątkowym eksponatem jest chorągiew pogrzebowa trzyletniego Botho zu Eulenburga - jedyna zachowana do naszych czasów spośród znanych dziecięcych chorągwi pogrzebowych z terenu dawnych Prus.

Prezentowana jest również chorągiew Fryderyka von der Groebena, uczestnika bitwy pod Wiedniem.

Multimedialna makieta

Ciekawym uzupełnieniem wystaw jest multimedialna prezentacja historii miasta wykorzystująca makietę, światło, dźwięk i projekcje.

Pokazy odbywają się o wyznaczonych godzinach i są dostępne w ramach biletu do Muzeum. W dniach bezpłatnego wstępu prezentacja jest wyłączona.

Baszta - „W średniowiecznej kuchni”

Niedaleko zamku znajduje się XIV-wieczna baszta będąca filią Muzeum.

Urządzono w niej wystawę „W średniowiecznej kuchni”, prezentującą dawne paleniska, naczynia, meble i sprzęty używane przy przygotowywaniu posiłków.

Rekonstrukcje powstały na podstawie źródeł pisanych, ikonografii oraz znalezisk archeologicznych. Basztę można zwiedzać osobno lub w ramach biletu łączonego.

Jak wygląda zwiedzanie?

Zamek można zwiedzać indywidualnie. Grupy mogą skorzystać z oprowadzania po wcześniejszej rezerwacji.

Na spokojne obejrzenie zamkowych wystaw warto przeznaczyć około 60-90 minut. Połączenie wizyty z Basztą i spacerem przy średniowiecznych fortyfikacjach Kętrzyna może zająć około dwóch godzin.

Informacje praktyczne

Godziny i bilety. Muzeum działa od wtorku do niedzieli. Aktualne godziny, ceny i ewentualne dni wyłączenia obiektu najlepiej sprawdzić przed przyjazdem.

Bezpłatne zwiedzanie. Dzień bezpłatnego wejścia na wystawę stałą zmienia się w zależności od miesiąca. Baszta pozostaje wtedy płatna.

Dostępność. W zamku nie ma windy. Najłatwiej dostępna jest ekspozycja na parterze, do której prowadzą trzy niskie stopnie; w razie potrzeby mogą zostać użyte przenośne szyny najazdowe. Wyższe kondygnacje wymagają korzystania ze schodów.

Baszta. Trasa prowadzi po stromych schodach i nie jest dostępna dla osób poruszających się na wózkach.

Wózki dziecięce. Przed wejściem na wystawy wózki dziecięce oraz nosidła na metalowych stelażach należy pozostawić w szatni.

Zwierzęta. Do Muzeum można wejść z psem na smyczy. Trzeba jednak uwzględnić liczne schody i miejscami śliskie posadzki.

Atrakcje w pobliżu

Najważniejszym zabytkiem w bezpośrednim sąsiedztwie jest bazylika św. Jerzego, której gotycka, obronna bryła przypomina o średniowiecznych fortyfikacjach miasta.

Zamek, bazylika, Baszta i fragmenty murów miejskich tworzą ciekawą trasę po historycznym Kętrzynie.

Podczas dłuższej wycieczki warto odwiedzić także Świętą Lipkę, Wilczy Szaniec w Gierłoży oraz Stado Ogierów w Kętrzynie.

Dlaczego warto odwiedzić Zamek w Kętrzynie?

Zamek w Kętrzynie pozwala poznać historię niewielkiej krzyżackiej warowni, która przez ponad sześć stuleci wielokrotnie zmieniała funkcję i wygląd.

Gotyckie mury, wartościowa kolekcja dawnej sztuki, wystawy poświęcone historii miasta i multimedialna prezentacja tworzą ciekawą całość. Wizyta w pobliskiej Baszcie oraz sąsiedztwo obronnej bazyliki św. Jerzego pozwalają dodatkowo lepiej zrozumieć średniowieczny układ Kętrzyna.