Budowa zamku
Od 1243 r. Reszel formalnie należał do biskupów warmińskich, ale krzyżacka załoga opuściła go dopiero w 1300 r. Budowa zamku trwała pół wieku.
Rozpoczął ją biskup Jan I z Miśni w 1350 r., kontynuował (od 1355) Jan II Stryprock, a dokończył w 1401 r. Henryk III Sorbom. Zwłaszcza ten ostatni, znany z zamiłowania do przepychu, nadał budowie dużego rozmachu - powstało wówczas m.in. skrzydło południowe z apartamentami mieszkalnymi biskupa oraz krużganki. Warownia była sprzężona z obwarowaniami miasta.
Rozbudowa
Na mocy traktatu toruńskiego z 1466 r., Warmia przeszła pod opiekę króla polskiego. Około 1505 r., z inicjatywy biskupa Łukasza Watzenrode rozpoczęto wznoszenie nowych murów obwodowych. Fortyfikacje były już przystosowane do użycia broni palnej. W tym okresie częstym gościem był tu Mikołaj Kopernik, siostrzeniec biskupa oraz jego sekretarz i osobisty lekarz. Kolejne większe prace przeprowadzono za rządów kardynała Andrzeja Batorego w latach 1594-1597. Zamek, który stracił już znaczenie militarne, został przekształcony we wspaniałą rezydencję myśliwską.
Ważne daty w historii zamku
- 1241 - Budowa pierwszej drewniano-ziemnej krzyżackiej strażnicy.
- 1350 - Rozpoczęcie budowy murowanego zamku w celu obrony przed pruskim plemieniem Bartów; budowa trwała pół wieku.
- 1505 - Za biskupa Łukasza Watzenroda wzniesiono nowe mury obronne. W tym czasie Mikołaj Kopernik, bratanek biskupa, sekretarz i osobisty lekarz, często odwiedzał zamek.
- 1594-97 - Dalsze prace modernizacyjne za kardynała Andrzeja Batorego. Zamek stracił znaczenie militarne i stał się wspaniałą rezydencją myśliwską.
- 1780 - Po I rozbiorze Polski zamek został przejęty przez władze pruskie i przekształcony w więzienie.
- 1806-07 - Wielkie pożary spustoszyły miasto i zamek. W 1822 roku nastąpiły kolejne remonty.
- 1811 - 21 sierpnia Barbara Zdunk została spalona na stosie - była to ostatnia egzekucja „czarownicy” w Europie.
- 1976-1985 - Gruntowny remont; część zamku przekształcono w Dom Artystów i Galerię Sztuki.
Charakter budowli
Po pierwszym rozbiorze Polski (1772), zamek został przejęty przez władze pruskie i w 1780 r. ulokowano w nim więzienie. Dwukrotnie (1806 i 1807) Reszel dotknęły wielkie pożary. Pierwszy zniszczył całą drewnianą zabudowę miasta, ratusz i część zamku, drugi spustoszył do końca zamek. Zrujnowaną budowlę przekazano w 1822 r. gminie ewangelickiej. Przeprowadzony wówczas remont zatarł w znacznym stopniu średniowieczny charakter budowli - m.in. rozebrano piętrowe krużganki oraz przekształcono skrzydło południowe w zbór (stąd jego obecne, dość nietypowe, zwieńczenie).
Gruntowny remont i komnaty gościnne
W 1958 roku zamek został przejęty przez Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Pojezierze". Gruntowny remont, przeprowadzony w latach 1976-1985, pozwolił na utworzenie w części pomieszczeń domu pracy twórczej oraz galerii sztuki. Od roku 2001, po kolejnej renowacji, z powodzeniem funkcjonują tu hotel z restauracją i barem, galeria sztuki i muzeum.
Od wielu lat zamek jest miejscem imprez o zasięgu międzynarodowym - wystaw, spotkań, plenerów, konferencji itp. Pierwszym animatorem tych działań był Bolesław Marschall, ceniony artysta rzeźbiarz i wieloletni administrator zamku.
