Zespół dworski w Świerznie

Zespół dworski w Świerznie

Zespół dworski w Świerznie jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury ryglowej na Pomorzu Zachodnim. Barokową rezydencję wzniesiono w latach 1718-1723 dla Bogusława Bodo von Flemminga. Zabudowania rozmieszczono wokół reprezentacyjnego dziedzińca, a od strony północnej połączono je z regularnym ogrodem i późniejszym parkiem.

Założenie jest najpełniejszym zachowanym na Pomorzu przykładem rezydencji typu entre cour et jardin, czyli położonej pomiędzy dziedzińcem a ogrodem. W jego skład wchodzą dwór, oficyny, dawne zabudowania stajenne, dwa gołębniki i park. Szczególną wartość ma sala balowa z barokowymi malowidłami przedstawiającymi muzyków oraz postacie włoskiej komedii dell’arte.

Obiekt znajduje się w rękach prywatnych i nie jest obecnie regularnie udostępniany turystom. Podczas zwykłej wizyty można zobaczyć przede wszystkim aleję dojazdową, zabudowania bramne oraz fragmenty zespołu dostępne z miejsc publicznych.

Historia rezydencji

Budowę rozpoczęto w 1718 roku na zlecenie Bogusława Bodo von Flemminga, generała związanego z dworem Augusta II Mocnego. Realizację powierzono budowniczemu Andrzejowi Haase ze Stargardu. Główne prace zakończono w 1723 roku, natomiast wyposażanie i dekorowanie wnętrz trwało do około 1730 roku.

Pierwotny projekt zakładał wzniesienie głównego, trójskrzydłowego pałacu zamykającego oś całej kompozycji. Budynek ten nigdy jednak nie powstał. Funkcję mieszkalną przejęły zachodnie skrzydła, które według początkowych planów miały służyć jako oficyny. W części wschodniej mieściły się stajnie i wozownia.

Pod koniec XVIII wieku przy przejściu prowadzącym do ogrodu ustawiono dwa symetryczne gołębniki. W XIX i XX wieku poszczególne skrzydła przebudowywano, zachowując jednak podstawowy układ założenia.

Architektura zespołu

Budynki wzniesiono pierwotnie w konstrukcji ryglowej z ceglanym wypełnieniem. Charakterystyczny układ ciemnych belek i jasnych pól ścian jest jednym z najważniejszych elementów wyglądu rezydencji. Część ścian została później przemurowana, a podczas remontów odtwarzano widoczną konstrukcję ryglową.

Zabudowania są przeważnie parterowe i przykryte wysokimi dachami mansardowymi. Główne skrzydło mieszkalne oraz dawna stajnia mają piętrowe ryzality. Dwa gołębniki wyróżniają się smukłymi, ostrosłupowymi hełmami.

Warto zwrócić uwagę na:

• symetryczny układ zabudowań,
• ryglowe elewacje,
• wysokie dachy mansardowe,
• główny ryzalit z balkonem,
• bramę prowadzącą do dawnego ogrodu,
• dwa gołębniki,
• aleję kasztanowcową,
• zachowane elementy parku.

Sala balowa

Najcenniejszym wnętrzem jest sala balowa znajdująca się w jednej z oficyn. Zachowała się w niej empora przeznaczona dla orkiestry oraz barokowe malowidła wykonane w 1728 roku.

Polichromie przedstawiają muzykantów oraz aktorów włoskiej komedii dell’arte, między innymi Arlekina, Pantalona, Kapitana i Doktora. Postacie ukazano za namalowaną balustradą stanowiącą przedłużenie rzeczywistej empory. Dekoracja należy do najbardziej oryginalnych barokowych wystrojów świeckich zachowanych w regionie.

Sala nie jest jednak obecnie częścią regularnej trasy turystycznej. Nie należy planować wizyty z założeniem, że wejście do wnętrza będzie możliwe.

Park dworski

Po północnej stronie zabudowań znajdował się regularny ogród francuski. Z czasem jego kompozycja została częściowo zatarta i przekształcona w park o bardziej swobodnym charakterze. Nadal można rozpoznać główną oś widokową, aleję dojazdową, szpalery grabowe, polany oraz rowy odwadniające.

W parku zachowały się stare kasztanowce, dęby i jesiony. Wiek najstarszych okazów oceniany jest na około 250-300 lat. Już w 1910 roku założenie ogrodowo-parkowe uznano za zabytek wymagający ochrony.

Park stanowi część prywatnego majątku. Możliwość spacerowania po jego wnętrzu nie jest obecnie gwarantowana.

Powojenne losy

Po II wojnie światowej zespół był użytkowany przez wojska sowieckie, a następnie przez państwowe gospodarstwo rolne. W latach 1975-1981 rozpoczęto prace remontowe i przygotowano dokumentację potrzebną do rewaloryzacji zabytku.

W 1993 roku majątek został sprzedany prywatnym właścicielom. Narodowy Instytut Dziedzictwa wskazuje, że zespół nadal oczekuje na pełną rewaloryzację.

Co można zobaczyć?

Podczas krótkiej wizyty warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• aleję kasztanowcową prowadzącą w stronę rezydencji,
• zachowany układ dziedzińca,
• ryglowe ściany budynków,
• dachy mansardowe,
• piętrowe ryzality,
• dwa zabytkowe gołębniki,
• bramę prowadzącą w stronę dawnego ogrodu,
• fragmenty starego drzewostanu.

Najcenniejsze wnętrze, czyli sala balowa, pozostaje niedostępne podczas zwykłej wizyty.

Warto wiedzieć

Charakter obiektu

Zespół jest zabytkiem prywatnym i nie funkcjonuje jako muzeum, hotel ani regularnie otwarta atrakcja.

Należy oglądać go wyłącznie z miejsc dostępnych publicznie i respektować bramy, ogrodzenia oraz oznaczenia właściciela.

Zwiedzanie

Nowsze informacje turystyczne wskazują, że zespół nie jest udostępniony do regularnego zwiedzania. Z zewnątrz można zobaczyć przede wszystkim aleję kasztanowcową i zabudowania w rejonie bramy.

Starsze opracowanie Narodowego Instytutu Dziedzictwa wspomina o możliwości wizyty po uzgodnieniu z właścicielem, ale informacja pochodzi z 2016 roku. Bez aktualnego potwierdzenia należy zakładać brak możliwości wejścia na teren i do wnętrz.

Godziny otwarcia

Nie obowiązują stałe godziny zwiedzania.

Obecność otwartej bramy lub osób pracujących przy budynkach nie oznacza zgody na wejście.

Bilety

Nie ma regularnego cennika ani kasy biletowej.

Brak opłaty nie oznacza, że teren jest ogólnodostępny.

Czas wizyty

Na obejrzenie alei, bramy i widocznych fragmentów zabudowań wystarczy około 15-30 minut.

Nie jest to miejsce, dla którego bez potwierdzonego dostępu warto planować wielogodzinny pobyt.

Zwiedzanie z dziećmi

Zespół można pokazać dzieciom jako przykład dawnego dworu o konstrukcji ryglowej.

Nie należy pozwalać dzieciom przechodzić przez bramy, wspinać się na ogrodzenia ani podchodzić do zniszczonych fragmentów budynków.

Dostępność

Brak przygotowanej trasy turystycznej oznacza, że obiekt nie posiada potwierdzonych udogodnień dla osób z ograniczoną mobilnością.

Aleję można oglądać z poziomu terenu, lecz nawierzchnia może być nierówna, żwirowa lub błotnista.

Wózek dziecięcy

Na krótkim odcinku alei wygodniejszy będzie wózek z większymi kołami. Nie należy wprowadzać go na teren prywatny bez wyraźnej zgody.

Parking

Przy zespole nie działa oficjalny parking muzealny.

Samochód należy pozostawić wyłącznie w dozwolonym miejscu, bez blokowania bram, dróg dojazdowych i przejazdu mieszkańcom.

Fotografowanie

Zabudowania można fotografować z miejsc publicznie dostępnych.

Profesjonalna sesja, filmowanie na terenie majątku i użycie drona wymagają zgody właściciela oraz przestrzegania obowiązujących przepisów.

Zwiedzanie ze zwierzętami

Pies powinien pozostawać na smyczy. Nie należy wprowadzać zwierzęcia za bramę ani pozwalać mu podchodzić do zabudowań.

Najlepsza pora na wizytę

Najlepsza widoczność panuje wczesną wiosną i późną jesienią, gdy drzewa nie zasłaniają w pełni zabudowań.

Latem głównym walorem jest zielona aleja kasztanowcowa, ale roślinność może ograniczać widok na część zespołu.

Kościół Świętej Trójcy

W pobliżu znajduje się ryglowy kościół Świętej Trójcy z 1681 roku. Świątynia jest starsza od obecnego zespołu dworskiego i razem z nim tworzy cenny historyczny krajobraz miejscowości.

Kościół jest czynnym obiektem sakralnym, dlatego dostęp do wnętrza może zależeć od nabożeństw i bieżącej opieki parafii.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę można połączyć z odwiedzeniem:

• pałacu w Stuchowie,
• kościoła Świętej Trójcy w Świerznie,
• Kamienia Pomorskiego,
• katedry i historycznego centrum Kamienia Pomorskiego,
• wybrzeża w rejonie Dziwnówka, Pobierowa i Trzęsacza.

Najlepszym połączeniem jest zespół dworski w Świerznie i pobliski pałac w Stuchowie. Oba zabytki reprezentują zupełnie inne okresy i style architektury rezydencjonalnej.

Dlaczego warto zobaczyć?

Zespół dworski w Świerznie jest wartościowy przede wszystkim jako niemal kompletne barokowe założenie z dziedzińcem, ogrodem, oficynami, gołębnikami i zabudowaniami gospodarczymi. Jego układ należy do najciekawszych przykładów rezydencji typu entre cour et jardin na Pomorzu Zachodnim.

Szczególne znaczenie ma ryglowa konstrukcja budynków oraz zachowana sala balowa z polichromiami przedstawiającymi muzyków i aktorów komedii dell’arte. Niestety brak regularnego dostępu sprawia, że miejsce należy traktować jako krótki punkt na trasie, a nie pełnowymiarową atrakcję do kilkugodzinnego zwiedzania.