Cerkiew św. Michała Archanioła w Brunarach - Barok ukryty w drewnie
Cerkiew w Brunarach Wyżnych (powiat gorlicki) to zabytek, który łamie stereotypy o surowości wnętrz łemkowskich świątyń. Wpisana w 2013 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, stanowi wyjątkowy przykład przenikania się wpływów wschodnich i zachodnich. Obecna budowla powstała w 1797 roku, choć jej historia sięga początków XVII wieku. Po wysiedleniu Łemków w 1947 roku, świątynia została przejęta przez kościół rzymskokatolicki (obecnie pw. NMP Wniebowziętej).
Architektura zachodniołemkowska
Z zewnątrz cerkiew jest podręcznikowym przykładem stylu zachodniołemkowskiego. Jest trójdzielna, orientowana, z dominującą wieżą nad babińcem o pochyłych ścianach. Całość pokryta jest gontem, a każdą z trzech części wieńczy bania z pozorną latarnią i kutym krzyżem. Budowla idealnie wpisuje się w łagodny krajobraz doliny rzeki Białej.
Błękitne wnętrze i rokokowy ołtarz
To, co najbardziej zaskakuje po przekroczeniu progu, to kolorystyka i wystrój. Wnętrze nie przypomina typowej, mrocznej cerkwi. Ściany pokrywa polichromia w tonacji błękitnej z motywami roślinnymi (winorośl), co nadaje przestrzeni lekkości i elegancji. Zamiast klasycznego ikonostasu (którego fragmenty wkomponowano w wyposażenie), centralne miejsce zajmuje wspaniały, barokowo-rokokowy ołtarz główny z XVIII wieku.
W cerkwi zachowały się jednak elementy wschodnie:
- Ikony - wkomponowane w ołtarze boczne (Matka Boża z Dzieciątkiem, Przemienienie Pańskie).
- Polichromia - przedstawiająca sceny biblijne, w tym Sąd Ostateczny.
- Ławki i konfesjonały - z malowanymi zapleckami, typowe dla sztuki ludowej regionu.
To niezwykłe połączenie drewnianej konstrukcji z niemal pałacowym, rokokowym wnętrzem czyni Brunary miejscem unikalnym w skali całych Karpat.
Warto wiedzieć
- Dostępność: Cerkiew służy obecnie jako kościół rzymskokatolicki parafii w Brunarach. Msze święte odbywają się w niedziele i dni powszednie.
- Zwiedzanie: W sezonie letnim (maj-październik) obiekt znajduje się na „Otwartym Szlaku Architektury Drewnianej”. W określonych dniach (zazwyczaj czwartek-niedziela) dyżuruje tu przewodnik, który udostępnia wnętrze. Poza tymi terminami cerkiew jest zamknięta - można próbować kontaktu telefonicznego z parafią.
- Bilety: Wstęp jest bezpłatny. Zalecana dobrowolna ofiara na konserwację zabytku.
- Fotografowanie: Wnętrze jest bardzo jasne i fotogeniczne, ale obowiązuje zakaz używania lampy błyskowej.
- Dojazd: Brunary leżą około 8 km od Grybowa i 25 km od Krynicy-Zdroju. Dojazd malowniczą, krętą drogą asfaltową.
- Parking: Bezpłatny parking znajduje się tuż przy cerkwi, za kamiennym ogrodzeniem.
- Otoczenie: Cerkiew otoczona jest murem z kamienia polnego, wewnątrz rosną stare drzewa. To idealne miejsce na chwilę ciszy w podróży przez Beskid Niski.
