Historia i misja rodu Czartoryskich
Historia muzeum jest nierozerwalnie związana z postacią księżnej Izabeli Czartoryskiej, która w 1801 roku otworzyła w Puławach pierwsze polskie muzeum prywatne. Jej dewiza „Przeszłość Przyszłości” przyświecała idei gromadzenia pamiątek narodowych w czasie, gdy Polska znajdowała się pod zaborami. Po upadku powstania listopadowego zbiory zostały wywiezione do Paryża, by w drugiej połowie XIX wieku trafić do Krakowa, gdzie książę Władysław Czartoryski stworzył dla nich godną siedzibę w zespole miejskich budynków przy ulicy św. Jana.
Przez dekady kolekcja była symbolem polskiego patriotyzmu i mecenatu artystycznego. W 2016 roku państwo polskie zakupiło zbiory od Fundacji Książąt Czartoryskich, a po wieloletnim, gruntownym remoncie, pod koniec 2019 roku, muzeum zostało ponownie otwarte jako oddział Muzeum Narodowego w Krakowie.
Skarby kolekcji: Nie tylko Leonardo
Największym magnesem przyciągającym turystów z całego świata jest oczywiście „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci. Portret Cecylii Gallerani to jedyne dzieło tego mistrza w Polsce i jeden z zaledwie czterech portretów kobiecych namalowanych przez włoskiego geniusza. Obraz ten posiada własną, specjalnie zaprojektowaną salę, która pozwala na kontemplację arcydzieła w odpowiednim oświetleniu i skupieniu.
Jednak Muzeum Czartoryskich to znacznie więcej niż jeden obraz. Do najważniejszych eksponatów należą:
- „Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta van Rijna - jedno z nielicznych olejnych dzieł pejzażowych tego malarza, zachwycające dramatyczną grą światła.
- Zbiory sztuki starożytnej: Imponująca kolekcja egipskich sarkofagów, greckich waz oraz rzymskich rzeźb.
- Militaria i rzemiosło: W tym pamiątki po polskich królach i hetmanach, trofea z bitwy pod Wiedniem oraz bogata kolekcja tkanin (w tym pasy kontuszowe).
- Pamiątki puławskie: Przedmioty o ogromnym znaczeniu sentymentalnym dla Polaków, jak choćby szkatuła królewska zawierająca relikwie i drobiazgi należące do władców Polski.
Architektura i nowa ekspozycja
Muzeum mieści się w kompleksie składającym się z dawnego Arsenału Miejskiego, klasztoru Pijarów oraz trzech kamienic (Pałac Czartoryskich). Po remoncie budynki zostały połączone efektownym, przeszklonym dziedzińcem, który pełni funkcję nowoczesnego lobby. Ekspozycja została zaprojektowana w sposób chronologiczno-tematyczny, a nowoczesne gabloty i multimedia dyskretnie dopełniają historyczne wnętrza, nie dominując nad samymi dziełami sztuki.
Warto wiedzieć - Informacje praktyczne dla turysty
1. Rezerwacja biletów - Priorytet
Muzeum Książąt Czartoryskich jest jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji Krakowa. Ze względu na limity wejść (szczególnie do sali z Leonardem da Vinci), bezwzględnie zaleca się zakup biletów online z kilkudniowym wyprzedzeniem. Często bilety w kasach na dany dzień są niedostępne już od rana.
2. Lokalizacja
Muzeum znajduje się przy ul. Pijarskiej 15 i św. Jana, zaledwie 3 minuty spacerem od Rynku Głównego i Bramy Floriańskiej. To samo serce Starego Miasta.
3. Czas zwiedzania
Na rzetelne obejrzenie wszystkich 26 sal ekspozycyjnych potrzeba minimum 2 do 3 godzin. Kolekcja jest gęsta i nasycona znaczeniami, dlatego warto rozważyć wypożyczenie audioprzewodnika, który prowadzi przez najciekawsze wątki historyczne.
4. Dzień bezpłatnego wstępu
Zgodnie z polityką Muzeum Narodowego w Krakowie, zazwyczaj we wtorki wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny. Należy jednak pamiętać, że darmową wejściówkę również trzeba zarezerwować wcześniej w systemie online, a ich liczba jest bardzo ograniczona.
5. „Dama” na wyciągnięcie ręki
W sali z „Damą z gronostajem” obowiązuje całkowity zakaz używania lamp błyskowych. Warto też wiedzieć, że obraz jest chroniony specjalną szybą o wysokiej przejrzystości, co pozwala na dostrzeżenie najdrobniejszych pociągnięć pędzla Leonarda. Przy obrazie zawsze czuwa strażnik, a liczba osób przebywających jednocześnie w tej sali jest monitorowana.
6. Biblioteka Czartoryskich
Osobom szczególnie zainteresowanym historią poleca się również wizytę w Bibliotece Czartoryskich (ul. św. Marka 17), która posiada unikatowe zbiory archiwalne i rękopiśmienne, w tym autografy największych polskich twórców.
7. Udogodnienia
Muzeum jest w pełni przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych (windy). Na miejscu znajduje się szatnia (obowiązkowa dla dużych plecaków i płaszczy) oraz sklep muzealny z doskonałymi reprodukcjami i publikacjami dotyczącymi kolekcji.
Wizyta w Muzeum Czartoryskich to nie tylko spotkanie z wielką sztuką światową, ale przede wszystkim podróż przez dzieje Polski widziane oczami jednego z najpotężniejszych rodów arystokratycznych. To miejsce, które każdy Polak i turysta odwiedzający Kraków powinien zobaczyć przynajmniej raz w życiu.
