Cerkiew Opieki Matki Bożej w Owczarach - Arcydzieło ocalone od zapomnienia
Cerkiew w Owczarach (dawniej Rychwałd) to jeden z najcenniejszych zabytków architektury drewnianej w Polsce, którego ranga została potwierdzona wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2013 roku. Wzniesiona w 1653 roku, jest drugą najstarszą cerkwią w polskiej części Karpat. To budowla, która przeszła wzorcową renowację (nagrodzoną medalem Europa Nostra), odzyskując blask, który przez wieki zachwycał mieszkańców łemkowskiej wsi.
Trzy kopuły nad doliną
Cerkiew reprezentuje klasyczny styl zachodniołemkowski. Składa się z trzech pomieszczeń: babińca, nawy i prezbiterium, nad którymi wznoszą się dachy namiotowe zwieńczone baniastymi hełmami i pozornymi latarniami. Najwyższa wieża (nad babińcem) ma pochyłe ściany i otwartą izbicę dzwonową. Całość pokryta jest ręcznie łupanym gontem, co nadaje jej niezwykłą fakturę i kolor. Świątynię otacza kamienny murek z bramką wejściową, która jednocześnie pełni funkcję dzwonnicy parawanowej.
Ikonostas - brama do nieba
Wnętrze cerkwi to prawdziwa podróż w czasie. Zachował się tu kompletny, barokowy ikonostas z XVIII wieku (dzieło artysty Jana Medyckiego), mieniący się złotem i błękitem. Ikony ułożone są w tradycyjnych rzędach, oddzielając strefę sacrum od nawy. Oprócz ikonostasu, w cerkwi znajdują się ołtarze boczne:
- Z ikoną Matki Bożej z Dzieciątkiem.
- Z ikoną św. Mikołaja (patrona pasterzy i podróżnych, bardzo czczonego na Łemkowszczyźnie).
Ciekawostką jest fakt, że od 1947 roku (po wysiedleniach) cerkiew jest współużytkowana przez katolików rzymskich i greckokatolickich, będąc symbolem ekumenizmu.
Nagroda Europa Nostra
W latach 80. i 90. XX wieku cerkiew przeszła gruntowny remont, podczas którego m.in. podniesiono całą budowlę, by wymienić zniszczone podwaliny, oraz wymieniono gontowe pokrycie dachu (używając 16 tysięcy gontów!). Za ten wysiłek parafia otrzymała w 1994 roku prestiżowy medal Europa Nostra - „europejskiego Oskara” w dziedzinie ochrony zabytków.
Warto wiedzieć
- Dostępność: Cerkiew jest współużytkowana przez dwie parafie (rzymskokatolicką i greckokatolicką).
- Zwiedzanie: Obiekt jest udostępniony dla turystów przez większą część roku. Opiekunem cerkwi jest lokalna parafia, a klucze często posiada osoba mieszkająca w pobliżu. W sezonie letnim cerkiew jest zazwyczaj otwarta w ciągu dnia w ramach Szlaku Architektury Drewnianej.
- Bilety: Wstęp jest płatny (symboliczna kwota, tzw. cegiełka na utrzymanie zabytku).
- Przewodnik: Na miejscu często można spotkać przewodnika lub opiekuna, który z pasją opowiada o historii świątyni i symbolice ikonostasu.
- Lokalizacja: Owczary leżą zaledwie 3 km od przejścia granicznego ze Słowacją (Konieczna) i ok. 8 km od Sękowej (gdzie znajduje się inna cerkiew UNESCO).
- Parking: Bezpłatny parking znajduje się tuż przy drodze, naprzeciwko cerkwi.
- Dojazd: Droga wojewódzka 977 z Gorlic do Koniecznej. Cerkiew jest widoczna z drogi po lewej stronie (jadąc na południe).
- Otoczenie: Cerkiew stoi w dolinie potoku Siary, otoczona wzgórzami Beskidu Niskiego. To doskonały punkt wypadowy na szlaki piesze w rejon Magury Małastowskiej.
