Kościół pw. św. Mikołaja w Gieczu

Kościół pw. św. Mikołaja i Wniebowzięcia NMP w Gieczu należy do najważniejszych zabytków romańskich w Polsce i jest jednym z najcenniejszych obiektów na Szlaku Piastowskim. Świątynia znajduje się na terenie dawnej osady targowej związanej z potężnym grodem gieckim, jednym z głównych ośrodków państwa pierwszych Piastów.

Historia

Pierwszy kościół w tym miejscu powstał prawdopodobnie w drugiej połowie XI wieku. W okresie rozwoju osady został zastąpiony większą budowlą romańską, wzniesioną pod koniec XII lub na przełomie XII i XIII stulecia. Badania archeologiczne wykazały istnienie fundamentów starszej świątyni ukrytych pod obecnym kościołem.

Kościół pełnił funkcję świątyni parafialnej dla mieszkańców osady handlowej połączonej z grodem mostem przebiegającym przez dawne jezioro.

Architektura

Świątynia jest niewielkim, jednonawowym kościołem romańskim zbudowanym z kostki granitowej. Składa się z nawy, krótkiego prezbiterium oraz półkolistej apsydy zamykającej część wschodnią. Jej surowa forma i kamienne elewacje są charakterystyczne dla architektury romańskiej.

Kościół uznawany jest za najmniejszą w całości zachowaną świątynię romańską w Wielkopolsce.

Odkrycia archeologiczne

Prace archeologiczne prowadzone w XX wieku przyniosły wiele cennych odkryć. Pod posadzką odnaleziono relikty wcześniejszego kościoła oraz liczne zabytki związane z funkcjonowaniem średniowiecznej osady. Szczególnie interesujące okazało się odkrycie setek monet i liczmanów pochodzących od XII do XVIII wieku.

Badania pozwoliły również lepiej poznać rozwój osadnictwa wokół jednego z najważniejszych grodów pierwszych Piastów.

Prace konserwatorskie

Przez wieki do romańskiej bryły dobudowywano kolejne elementy, takie jak kruchta, zakrystia czy drewniana dzwonnica. W latach 50. XX wieku przeprowadzono szeroko zakrojone prace konserwatorskie, podczas których usunięto późniejsze przybudówki, przywracając świątyni jej romański charakter.

Dzięki temu obecnie można podziwiać budowlę w formie bardzo zbliżonej do średniowiecznego pierwowzoru.

Znaczenie historyczne

Kościół jest nierozerwalnie związany z historią Giecza - jednego z głównych grodów państwa Mieszka I i Bolesława Chrobrego. W średniowieczu miejscowy gród należał do najważniejszych centrów administracyjnych, wojskowych i gospodarczych Wielkopolski.

Dziś świątynia stanowi ważny element Rezerwatu Archeologicznego w Gieczu i przypomina o początkach państwa polskiego.

Warto wiedzieć

• Pierwszy kościół w tym miejscu powstał w XI wieku.
• Obecna świątynia została wzniesiona na przełomie XII i XIII wieku.
• Zbudowano ją z kostki granitowej.
• Jest najmniejszym zachowanym kościołem romańskim w Wielkopolsce.
• Pod posadzką odkryto fundamenty starszej świątyni.
• Należy do najważniejszych zabytków Szlaku Piastowskiego.
• Znajduje się w pobliżu grodu będącego jednym z głównych ośrodków pierwszych Piastów.

Kościół pw. św. Mikołaja w Gieczu jest wyjątkowym świadectwem początków państwa polskiego i rozwoju chrześcijaństwa w Wielkopolsce. Niewielka romańska świątynia, otoczona śladami dawnego grodu Piastów, należy do najcenniejszych zabytków średniowiecznej architektury w Polsce.