Piramida w Rożnowie - niezwykły grobowiec rodów von Eben i Mohring
Piramida w Rożnowie to jeden z najbardziej oryginalnych zabytków województwa opolskiego. Niewielkie mauzoleum przypominające egipską piramidę znajduje się na przykościelnym terenie w Rożnowie, około 12 kilometrów od Kluczborka. Budowla powstała w XVIII wieku jako rodzinny grobowiec dawnych właścicieli miejscowego majątku - rodów von Eben i Mohring.
Choć obiekt ma zaledwie kilka metrów wysokości, jego nietypowy kształt, barokowe detale i związane z nim historie sprawiają, że należy do najbardziej zagadkowych zabytków Opolszczyzny.
Historia piramidy w Rożnowie
Grobowiec został wzniesiony w 1780 roku z inicjatywy pruskiego generała Karola Augusta Adolfa von Eben und Brunnen. Mauzoleum miało służyć członkom jego rodziny oraz spokrewnionemu rodowi Mohringów, związanemu z rożnowskim majątkiem.
Pochówki odbywały się tutaj od końca XVIII do pierwszej połowy XIX wieku. Badania przeprowadzone w 2005 roku wykazały, że wewnątrz znajdowały się szczątki około 27-28 osób, głównie dorosłych.
Generał Karol August Adolf von Eben und Brunnen
Fundator mauzoleum był pruskim wojskowym i właścicielem rozległych dóbr ziemskich. Służył w armii podczas wojny siedmioletniej, a następnie dowodził pułkiem huzarów. W późniejszych latach zamieszkał w swoich śląskich majątkach.
Karol August Adolf von Eben und Brunnen zmarł w 1800 roku i został pochowany w ufundowanym przez siebie rożnowskim grobowcu. W tym samym roku zmarła również jego żona, Zofia Luiza z domu von Mohring.
Czy piramidę zaprojektował twórca Bramy Brandenburskiej?
Projekt mauzoleum przypisuje się Carlowi Gotthardowi Langhansowi, jednemu z najważniejszych architektów niemieckiego klasycyzmu. Najbardziej znanym dziełem Langhansa jest Brama Brandenburska w Berlinie.
Narodowy Instytut Dziedzictwa zaznacza jednak, że jego autorstwo jest prawdopodobne, a nie całkowicie potwierdzone. Piramida w Rożnowie powstała ponad dekadę przed ukończeniem słynnej berlińskiej bramy.
Architektura piramidy w Rożnowie
Mauzoleum ma około 8,5 metra wysokości i formę ściętego ostrosłupa. Wzniesiono je z kamienia oraz cegły, pozostawiając elewacje bez tynku. Bryłę opasuje uskokowy gzyms dzielący ściany na dwie części.
Wejście znajduje się w południowej ścianie, w wysuniętym przed lico budowli ryzalicie. Zamykają je stalowe drzwi ozdobione dekoracyjnymi okuciami. Nad wejściem umieszczono kamienną tumbę z reliefowymi kartuszami herbowymi rodzin von Eben i Mohring.
W bocznych ścianach znajdują się niewielkie eliptyczne otwory. Ich ceglane obramienia oraz inne elementy dekoracyjne nadają budowli cechy barokowe, mimo że ogólna forma nawiązuje do starożytnych piramid egipskich.
Wnętrze rodzinnego mauzoleum
Wnętrze piramidy tworzy jedna komora grobowa. Umieszczano w niej trumny z ciałami kolejnych przedstawicieli rodzin związanych z rożnowskim majątkiem.
Specyficzne warunki panujące wewnątrz - ograniczony dostęp wilgoci i naturalna wentylacja - sprawiły, że część szczątków uległa wysuszeniu i naturalnej mumifikacji. Nie ma jednak naukowych podstaw dla popularnych opowieści, według których sam kształt piramidy miał wytwarzać szczególną energię konserwującą ciała.
Badania grobowca w 2005 roku
W 2005 roku zespół kierowany przez dr Barbarę Kwiatkowską z Uniwersytetu Wrocławskiego przeprowadził wewnątrz mauzoleum prace badawcze i zabezpieczające. Naukowcy zinwentaryzowali szczątki oraz określili liczbę pochowanych na około 27 lub 28 osób.
Prace umożliwiły również uporządkowanie wnętrza i ograniczenie dalszej dewastacji. Ze względu na sepulkralny charakter obiektu komora grobowa nie została udostępniona do turystycznego zwiedzania.
Zniszczenia i zabezpieczenie piramidy
Po zakończeniu II wojny światowej grobowiec został splądrowany. Uszkodzono trumny, rozrzucono szczątki i poszukiwano rzekomo ukrytych kosztowności. W kolejnych dziesięcioleciach niezabezpieczona budowla nadal niszczała.
W ostatnich latach uporządkowano wnętrze, zabezpieczono otwory i zamknięto wejście. Prace prowadzono pod nadzorem konserwatorskim, aby powstrzymać dalszą degradację zabytku. Według informacji z końca 2025 roku wejście do mauzoleum pozostawało zamknięte.
Zwiedzanie piramidy w Rożnowie
Piramidę można oglądać wyłącznie z zewnątrz. Znajduje się ona na ogrodzonym terenie przy drewnianym kościele św. Apostołów Piotra i Pawła. Wnętrze nie jest udostępnione zwiedzającym.
Zabytek można obejść i dokładnie przyjrzeć się jego elewacjom, eliptycznym otworom oraz kamiennej tumbie nad wejściem. Podczas wizyty należy pamiętać, że jest to miejsce pochówku, dlatego trzeba zachować spokój i nie przekraczać zabezpieczeń.
Warto wiedzieć
- Piramida znajduje się pod adresem Rożnów 34A, w gminie Wołczyn.
- Grobowiec powstał w 1780 roku.
- Budowla ma około 8,5 metra wysokości.
- Mauzoleum należało do rodzin von Eben i Mohring.
- Projekt przypisuje się Carlowi Gotthardowi Langhansowi.
- Podczas badań odnaleziono szczątki około 27-28 osób.
- Obiekt zachował oryginalną formę i barokowe detale architektoniczne.
- Wnętrze piramidy jest zamknięte, a zwiedzanie możliwe jest tylko z zewnątrz.
Drewniany kościół w Rożnowie
Tuż obok piramidy stoi zabytkowy kościół św. Apostołów Piotra i Pawła. Obecna drewniana świątynia została wzniesiona w 1788 roku, choć wcześniejszy kościół w Rożnowie był wzmiankowany już w XIV wieku.
Pierwotnie budynek służył miejscowej społeczności protestanckiej. Po 1945 roku został przejęty przez Kościół rzymskokatolicki i obecnie pełni funkcję świątyni filialnej parafii w Skałągach.
Co zobaczyć w okolicy?
Wycieczkę do Rożnowa można połączyć ze zwiedzaniem Kluczborka oraz Byczyny. W Byczynie zachował się średniowieczny układ miasta, znaczna część murów obronnych, zabytkowe bramy oraz rynek z ratuszem.
Niedaleko znajduje się również Gród Rycerski w Biskupicach oraz zbiornik wodny Brzózki. Sama wieś Rożnów zachowała pozostałości dawnego zespołu dworskiego, przypominające o czasach, gdy miejscowość należała do śląskich rodzin ziemiańskich.
Dlaczego warto zobaczyć piramidę w Rożnowie?
Piramida w Rożnowie jest rzadkim przykładem XVIII-wiecznej architektury grobowej inspirowanej starożytnym Egiptem. Łączy prostą formę ostrosłupa z barokowymi detalami, heraldyką dawnych rodów i historią pruskiego generała.
Niewielkie mauzoleum, stojące obok drewnianego kościoła w spokojnej opolskiej wsi, tworzy wyjątkową i nieco tajemniczą scenerię. To interesujący cel wycieczki dla miłośników nietypowych zabytków, historii Śląska oraz mało znanych miejsc związanych z dawną architekturą sepulkralną.
