Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu

Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu

Muzeum im. Jana Kasprowicza jest najważniejszą placówką dokumentującą historię Inowrocławia i Kujaw Zachodnich. Gromadzi pamiątki literackie, dzieła sztuki, zabytki historyczne i archeologiczne oraz przedmioty związane z wybitnymi postaciami pochodzącymi z regionu.

Szczególne miejsce zajmują zbiory poświęcone Janowi Kasprowiczowi - poecie, dramaturgowi, tłumaczowi i przedstawicielowi Młodej Polski, który urodził się w podinowrocławskim Szymborzu. Drugą ważną postacią prezentowaną w muzeum jest Stanisław Przybyszewski, pisarz i artysta związany z kujawskim środowiskiem.

Główna siedziba muzeum mieści się w zabytkowym pałacu mieszczańskim z końca XIX wieku. Oprócz wystaw literackich można tu zobaczyć polskie malarstwo z przełomu XIX i XX wieku, wyposażenie gabinetu pisarza Stanisława Szenica, dawne widoki polskich miast, szklane przyciski do papieru oraz galerię portretów kujawskiej rodziny Trzcińskich.

Historia muzeum

Początki muzealnictwa w Inowrocławiu sięgają okresu międzywojennego. W 1927 roku w domu Anny Roliradowej, siostry Jana Kasprowicza, otwarto w Szymborzu pierwszą Izbę Kasprowiczowską. Zgromadzono w niej pamiątki po poecie oraz przedmioty przypominające o jego kujawskich korzeniach.

Za oficjalny początek Muzeum w Inowrocławiu uznaje się 31 października 1931 roku, kiedy wojewoda poznański wyraził zgodę na utworzenie placówki. Pierwszym kierownikiem został grafik Stanisław Bogdan Wojewódzki, a władze miasta przeznaczyły na muzeum jedną salę w budynku na terenie Parku Miejskiego.

Do 1939 roku zgromadzono kolekcje archeologiczne, etnograficzne, numizmatyczne oraz zabytki rzemiosła artystycznego. Znaczna część zbiorów została jednak rozproszona lub zniszczona podczas II wojny światowej.

Odbudowa placówki po wojnie

Muzeum Miejskie reaktywowano w 1959 roku. Jego pierwsza powojenna ekspozycja została przygotowana przez Janinę Mazurkiewicz i udostępniona w pomieszczeniach Teatru Miejskiego.

W 1966 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki nadało placówce statut oraz nazwę Muzeum im. Jana Kasprowicza. W kolejnych latach rozwijano zbiory literackie, historyczne, archeologiczne i artystyczne.

W 1976 roku częścią muzeum został Dom Rodziny Jana Kasprowicza w Szymborzu. W tym samym roku udostępniono kolekcję Stanisława Szenica - pisarza, prawnika, bibliofila i kolekcjonera urodzonego w Pakości.

Pałac mieszczański

Obecna siedziba muzeum została wzniesiona w 1896 roku jako rezydencja żydowskiego przedsiębiorcy budowlanego i radcy handlowego Bernharda Schwersenza. Jest jednym z najciekawszych przykładów reprezentacyjnej architektury mieszczańskiej końca XIX wieku w Inowrocławiu.

Budynek utrzymano w stylu nawiązującym do włoskiego neorenesansu. Pierwotnie od strony ulicy znajdowało się reprezentacyjne wejście poprzedzone tarasem, prowadzące do przestronnego holu i salonów na parterze. Rezydencja wyróżnia się bogatą dekoracją elewacji oraz pałacową formą znacznie bardziej okazałą niż typowa miejska kamienica.

Pałac zakupiono z przeznaczeniem na muzeum w 1984 roku. W 1992 roku placówka stała się jego właścicielem, a w 2007 roku przeniesiono do budynku główne zbiory i ekspozycje.

Jan Kasprowicz

Jan Kasprowicz urodził się 12 grudnia 1860 roku w Szymborzu, obecnie znajdującym się w granicach Inowrocławia. Pochodził z ubogiej, wielodzietnej rodziny chłopskiej. Pomimo trudnych warunków zdobył wykształcenie i stał się jednym z najwybitniejszych polskich poetów przełomu XIX i XX wieku.

Uczył się w gimnazjach w Inowrocławiu, Opolu, Raciborzu i Poznaniu, a następnie studiował w Lipsku i we Wrocławiu. W 1888 roku osiadł we Lwowie, gdzie pracował jako dziennikarz, uzyskał doktorat oraz objął katedrę literatury porównawczej na Uniwersytecie Jana Kazimierza. W latach 1921-1922 pełnił funkcję rektora tej uczelni.

Jego twórczość obejmuje utwory naturalistyczne, symboliczne, katastroficzne i inspirowane duchowością franciszkańską. Do najbardziej znanych należą cykl „Z chałupy”, „Krzak dzikiej róży”, hymny „Dies irae” i „Święty Boże, Święty mocny” oraz „Księga ubogich”.

Wystawa „Jan Kasprowicz - od Kujaw do Tatr”

Wystawa biograficzna przedstawia drogę poety od dzieciństwa w kujawskiej wsi przez lata nauki, działalność literacką i akademicką aż po ostatni okres życia spędzony na Harendzie w Zakopanem.

Na ekspozycji można zobaczyć między innymi:

• kopie rękopisów Jana Kasprowicza,
• pierwodruki jego utworów,
• książki z dedykacjami autora,
• fotografie poety i członków jego rodziny,
• portrety wykonane przez współczesnych mu artystów,
• kożuszek noszony przez Kasprowicza w Zakopanem,
• laskę z monogramem poety,
• pamiątki związane z działalnością społeczną i patriotyczną.

Do szczególnie interesujących eksponatów należą portrety Kasprowicza autorstwa Damazego Kotowskiego, Władysława Jarockiego, Wilhelma Mitarskiego i Stanisława Ignacego Witkiewicza. Prezentowany jest również sztandar harcerski z 1939 roku zaprojektowany przez Władysława Jarockiego.

Muzealną kolekcję uzupełnia rozbudowany księgozbiór obejmujący dawne i współczesne wydania utworów poety oraz pojedyncze tomy pochodzące z jego biblioteki na Harendzie.

Stanisław Przybyszewski

Stanisław Przybyszewski urodził się w 1868 roku w Łojewie nad Gopłem. Był pisarzem, poetą, dramaturgiem, eseistą, tłumaczem i jednym z najbardziej barwnych przedstawicieli Młodej Polski.

Przebywał między innymi w Berlinie, Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Monachium. Zdobył popularność w środowisku europejskiej bohemy artystycznej, a współcześni określali go mianem „meteora Młodej Polski”. Pod koniec życia powrócił na Kujawy i został pochowany w Górze niedaleko Inowrocławia.

Zbiory muzeum obejmują ponad 300 listów Przybyszewskiego i osób z jego otoczenia, rękopisy, fotografie, pierwodruki utworów oraz pamiątki związane z Dagny Juel, Jadwigą Przybyszewską i Stanisławą Przybyszewską.

Wystawa „Stanisław Przybyszewski - meteor Młodej Polski”

Wystawa przedstawia życie pisarza, jego twórczość, relacje rodzinne oraz kontakty z europejskim środowiskiem artystycznym.

Wśród eksponatów znajdują się:

• kopie rękopisów,
• archiwalna korespondencja,
• pierwodruki utworów,
• książki z dedykacjami autora,
• sekretarzyk Jadwigi Przybyszewskiej,
• książki należące do Dagny Juel,
• portrety pisarza i członków jego rodziny,
• medalion z wizerunkiem Dagny,
• obrazy i rzeźby artystów Młodej Polski,
• fortepian, na którym grywał Przybyszewski.

Instrument został wykonany około 1895 roku przez warszawską firmę Kerntopf i Syn. Należał do Marii Bagińskiej, przyrodniej siostry Przybyszewskiego, a pisarz grywał na nim podczas pobytów u rodziny.

Sztuka czasów Kasprowicza i Przybyszewskiego

Stała galeria sztuki prezentuje 52 prace polskich artystów działających w XIX i na początku XX wieku. Ekspozycja pokazuje przemiany sztuki od malarstwa historycznego i realizmu po symbolizm, secesję i nastrojowy pejzaż młodopolski.

W muzealnej kolekcji znajdują się między innymi dzieła Teodora Axentowicza, Edwarda Okunia, Kazimierza Sichulskiego, Alfonsa Karpińskiego, Jana Stanisławskiego i Stanisława Wyspiańskiego. Szczególnie cennym obiektem jest autorska replika „Portretu Józia Feldmana” Wyspiańskiego.

Ekspozycja pomaga zrozumieć artystyczny świat, w którym działali Jan Kasprowicz i Stanisław Przybyszewski. Pokazuje tematy historyczne, portrety, krajobrazy, sceny symboliczne i dzieła związane z poszukiwaniem nowych form wyrazu.

Gabinet Stanisława Szenica

Stanisław Szenic był prawnikiem, pisarzem historycznym, bibliofilem i kolekcjonerem. Urodził się w Pakości, uczęszczał do inowrocławskiego liceum, a znaczną część życia spędził w Warszawie.

W testamencie przekazał Muzeum im. Jana Kasprowicza kolekcjonerski dorobek swojego życia. Zespół ten jest jednym z najcenniejszych i najbardziej różnorodnych zbiorów placówki.

Odtworzony gabinet zawiera między innymi:

• intarsjowane francuskie biurko w stylu Ludwika XIV,
• sekretarzyk w stylu Marii Teresy,
• zabytkowe meble,
• książki napisane przez Szenica,
• akwarele Nikifora Krynickiego,
• rzeźby sakralne,
• grafiki Daniela Chodowieckiego,
• wschodnie dywany,
• pamiątki rodzinne i osobiste,
• obraz Maxa Pechsteina przedstawiający las w Łebie.

Wystawa pokazuje nie tylko cenne przedmioty, ale również sposób pracy pisarza, który wykorzystywał zgromadzone dzieła i dokumenty podczas przygotowywania książek historycznych.

Widoki dawnych miast

Na pierwszym piętrze prezentowana jest kolekcja dawnych panoram i planów polskich miast. Najstarszym obiektem jest kolorowany drzeworyt przedstawiający Wrocław, pochodzący z „Kroniki świata” Hartmanna Schedla wydanej w 1493 roku.

Można zobaczyć również dawne przedstawienia Gdańska, Poznania, Warszawy i Krakowa, pochodzące z europejskich atlasów, kronik i opracowań geograficznych.

Grafiki pokazują, jak zmieniały się miasta, ich fortyfikacje, układ ulic i najważniejsze budowle. Są także świadectwem rozwoju kartografii, grafiki warsztatowej i drukarstwa od XV do XVIII wieku.

Szklane przyciski do papieru

W zabytkowych serwantkach prezentowana jest kolekcja 215 szklanych przycisków do papieru przekazanych muzeum przez Stanisława Szenica.

Przedmioty pochodzą głównie z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Wykonano je między innymi w Czechach, Austrii, na Węgrzech, we Francji i na Śląsku. Wiele egzemplarzy ozdobiono barwnymi kwiatami, pęcherzykami powietrza, inicjałami i dekoracją typu millefiori.

Jednym z najcenniejszych obiektów jest przycisk wykonany w 1848 roku we francuskiej wytwórni Baccarat. Kolekcja pokazuje, że nawet niewielkie przedmioty biurowe mogły być efektownymi dziełami rzemiosła artystycznego.

Galeria kujawskiej rodziny Trzcińskich

Na klatce schodowej prezentowana jest kolekcja portretów rodziny Trzcińskich z Popowa nad Gopłem. Zespół został przekazany muzeum w 1979 roku zgodnie z wolą pułkownika Kazimierza Trzcińskiego.

Wśród obrazów znajdują się portrety sarmackie przedstawiające Tadeusza Gedeona Trzcińskiego, posła Sejmu Wielkiego i starostę kruszwickiego, a także jego żonę Justynę i córkę Teofilę.

Późniejsze wizerunki przedstawiają osoby związane z działalnością patriotyczną i niepodległościową, w tym uczestników powstań narodowych. Galeria jest jednocześnie opowieścią o historii kujawskiego ziemiaństwa i jego zaangażowaniu w życie publiczne.

Zbiory regionalne

Muzeum gromadzi także zabytki związane z historią Inowrocławia i Kujaw Zachodnich. Kolekcja historyczna obejmuje około 5 tysięcy obiektów, wśród których znajdują się fotografie, dokumenty, mapy, pocztówki, militaria, sztandary, pieczęcie, tkaniny, szkło, meble i wyroby rzemiosła artystycznego.

Szczególną część zbiorów stanowią przedmioty dokumentujące historię inowrocławskiego górnictwa solnego. Przypominają one, że rozwój miasta, jego uzdrowiska i lokalnego przemysłu był przez dziesięciolecia związany z eksploatacją złóż soli.

Muzeum posiada również kolekcje archeologiczne pochodzące z badań prowadzonych na Kujawach Zachodnich i Pałukach.

Wystawy czasowe

Oprócz galerii stałych muzeum organizuje wystawy czasowe poświęcone sztuce, historii, archeologii, literaturze i kulturze regionalnej.

Program zmienia się w ciągu roku. Część ekspozycji zajmuje znaczną powierzchnię muzeum i może wymagać zakupu biletu obejmującego wszystkie wystawy. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny repertuar, ponieważ zakres udostępnianych czasowo dzieł regularnie się zmienia.

Dom Rodziny Jana Kasprowicza w Szymborzu

Muzeum posiada również oddział znajdujący się w Szymborzu, w miejscu urodzenia Jana Kasprowicza. Pierwszą Izbę Kasprowiczowską otwarto tutaj już w 1927 roku, a od 1976 roku budynek jest częścią inowrocławskiego muzeum.

Dom pozwala lepiej poznać rodzinne środowisko poety, kulturę dawnych Kujaw oraz warunki życia mieszkańców wsi. Wizyta w obu obiektach tworzy pełniejszą opowieść - od skromnych początków Kasprowicza w Szymborzu po jego literacką i akademicką karierę.

Dom w Szymborzu jest osobnym obiektem, ma własne godziny otwarcia oraz oddzielny bilet.

Zwiedzanie z dziećmi

Muzeum przygotowuje lekcje i warsztaty dla przedszkoli, szkół podstawowych oraz młodzieży. Zajęcia dotyczą między innymi dzieciństwa Jana Kasprowicza, dawnych zabaw, kujawskich zwyczajów, archeologii, historii Inowrocławia oraz literatury Młodej Polski.

Dla młodszych dzieci interesujące mogą być:

• barwne obrazy i portrety,
• zabytkowe meble,
• szklane przyciski do papieru,
• dawne mapy i widoki miast,
• fortepian Przybyszewskiego,
• historie o dzieciństwie Jana Kasprowicza,
• warsztaty kaligraficzne i plastyczne.

Samo oglądanie wystaw ma tradycyjny, muzealny charakter. W przypadku młodszych dzieci warto skupić się na kilku wybranych salach zamiast próbować dokładnie poznać wszystkie ekspozycje.

Warto wiedzieć

Charakter obiektu

Muzeum jest placówką historyczno-literacką i artystyczną. Wystawy rozmieszczono w zabytkowym pałacu mieszczańskim na kilku poziomach.

Można je zwiedzać samodzielnie. Grupy zorganizowane mogą zamówić przewodnika, lekcję muzealną lub warsztaty.

Czas zwiedzania

Na obejrzenie najważniejszych wystaw stałych warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin.

Osoby zainteresowane szczegółowym poznaniem kolekcji Jana Kasprowicza, Stanisława Przybyszewskiego, sztuki Młodej Polski oraz zbiorów Stanisława Szenica mogą potrzebować około 2,5-3 godzin.

W przypadku rozbudowanej wystawy czasowej pełna wizyta może zająć jeszcze dłużej.

Godziny otwarcia

Muzeum jest czynne:

Poniedziałek: nieczynne
Wtorek-piątek: 10:00-17:00
Sobota-niedziela: 10:00-16:00

Ostatnie wejście jest możliwe najpóźniej 30 minut przed zamknięciem. W dni świąteczne oraz podczas wydarzeń specjalnych godziny mogą zostać zmienione.

Ceny biletów

Cennik obowiązujący od 11 lipca 2026 roku:

Wszystkie wystawy - bilet normalny: 25 zł
Wszystkie wystawy - bilet ulgowy: 20 zł
Wystawy stałe - bilet normalny: 10 zł
Wystawy stałe - bilet ulgowy: 8 zł
Wystawy czasowe - bilet normalny: 20 zł
Wystawy czasowe - bilet ulgowy: 15 zł
Bilet rodzinny na wszystkie wystawy: 30 zł
Bilet grupowy na wszystkie wystawy dla co najmniej 15 osób: 15 zł od osoby.

Bilet rodzinny przysługuje dwóm osobom dorosłym i co najmniej jednemu dziecku. Dzieci do 7. roku życia mogą zwiedzać muzeum bezpłatnie.

Dzień bezpłatnego zwiedzania

W czwartek wstęp do muzeum jest bezpłatny. Na wybrane wydarzenia, warsztaty lub specjalne wystawy mogą jednak obowiązywać osobne zasady.

Zakup biletów

Bilety można kupić w kasie muzealnej. Ostatni zwiedzający są wpuszczani najpóźniej pół godziny przed zamknięciem.

W przypadku dużych wystaw czasowych, wydarzeń lub grup zorganizowanych warto wcześniej sprawdzić dostępność wejścia.

Zwiedzanie z przewodnikiem

Usługa przewodnika dla grupy kosztuje obecnie 100 zł. Lekcja muzealna dla klasy liczącej do 30 osób również kosztuje 100 zł.

Oprowadzanie może dotyczyć całego muzeum albo wybranej części zbiorów, na przykład Jana Kasprowicza, Stanisława Przybyszewskiego, sztuki Młodej Polski lub historii miasta.

Dostępność

Muzeum mieści się w zabytkowej, wielokondygnacyjnej rezydencji. Przed wizytą osoby poruszające się na wózku lub mające trudności z pokonywaniem schodów powinny sprawdzić możliwość dotarcia do poszczególnych wystaw.

Opiekun osoby z niepełnosprawnością wymagającej pomocy jest zwolniony z opłaty za wstęp.

Szatnia i bagaż

Większe plecaki, torby, parasole i odzież wierzchnią najlepiej pozostawić w miejscu wskazanym przez obsługę.

W zabytkowych wnętrzach należy zachować ostrożność, nie dotykać eksponatów oraz nie opierać się o gabloty i meble.

Fotografowanie

Możliwość wykonywania zdjęć może zależeć od rodzaju wystawy i praw do prezentowanych dzieł.

Przy ekspozycjach czasowych mogą obowiązywać dodatkowe ograniczenia. Przed fotografowaniem najlepiej zwrócić uwagę na oznaczenia w salach albo zapytać pracownika muzeum.

Zwiedzanie ze zwierzętami

Do sal wystawowych zasadniczo nie należy wprowadzać zwierząt. Wyjątek stanowią odpowiednio oznaczone psy asystujące towarzyszące osobom uprawnionym.

Parking

Muzeum znajduje się w zabudowanej części miasta i nie należy zakładać, że bezpośrednio przy wejściu zawsze będzie dostępne wolne miejsce parkingowe.

Przed wizytą warto sprawdzić aktualną organizację ruchu oraz zasady parkowania obowiązujące w tej części Inowrocławia.

Najlepsza pora na wizytę

Muzeum można odwiedzać przez cały rok. W dni powszednie zwykle łatwiej spokojnie obejrzeć wystawy i dokładnie przeczytać opisy.

Wizytę warto połączyć ze spacerem w kierunku Parku Solankowego. Zabytkowa zabudowa ulicy prowadzącej w stronę uzdrowiska jest interesującym przykładem architektury willowej i pensjonatowej rozwijającego się w XIX wieku kurortu.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę w muzeum można połączyć z odwiedzeniem:

• Parku Solankowego,
• tężni solankowej,
• pijalni wód,
• palmiarni i ogrodów zapachowych,
• rynku w Inowrocławiu,
• kościoła Imienia Najświętszej Maryi Panny,
• kościoła św. Mikołaja,
• pomnika Jana Kasprowicza,
• pozostałości średniowiecznych murów miejskich,
• Domu Rodziny Jana Kasprowicza w Szymborzu.

Najpełniejsza trasa poświęcona poecie powinna obejmować zarówno główną siedzibę muzeum, jak i jego rodzinny dom.

Dlaczego warto odwiedzić?

Muzeum im. Jana Kasprowicza pozwala poznać historię Inowrocławia i Kujaw poprzez biografie ludzi związanych z regionem, literaturę, malarstwo, dawne przedmioty oraz rodzinne pamiątki.

Najważniejszym elementem jest rozbudowana kolekcja poświęcona Janowi Kasprowiczowi. Zwiedzający mogą prześledzić niezwykłą drogę syna ubogiej kujawskiej rodziny, który został profesorem i rektorem uniwersytetu oraz jednym z najważniejszych poetów swojej epoki.

Dużym atutem są także ekspozycje dotyczące Stanisława Przybyszewskiego, sztuki Młodej Polski i kolekcjonerskiej pasji Stanisława Szenica. Całość prezentowana jest w reprezentacyjnym pałacu mieszczańskim, który sam stanowi jeden z ciekawszych zabytków Inowrocławia.