Gorczański Park Narodowy - lasy, polany i doliny centralnej części Gorców
Gorczański Park Narodowy chroni najcenniejsze fragmenty centralnej części Gorców: rozległe lasy, doliny potoków oraz polany będące śladem dawnego pasterstwa. To miejsce na górskie wędrówki o różnej długości - od spokojnych tras dolinami po całodzienne wycieczki przez grzbiety i widokowe hale.
Najważniejsze informacje
Park utworzono w 1981 roku. Zajmuje około 7 030 ha i obejmuje między innymi rejony masywów Turbacza, Kudłonia i Gorca. Dominują tu lasy o dużym stopniu naturalności, a charakterystycznym elementem krajobrazu są gorczańskie polany utrzymywane w ramach działań ochronnych.
Jako punkt organizacyjny i edukacyjny parku funkcjonuje Poręba Wielka, jednak Gorczański Park Narodowy jest rozległym obszarem udostępnianym z wielu stron. Przed wyjściem warto wybrać konkretną dolinę lub szlak, zamiast planować zwiedzanie parku jako jednego, krótkiego spaceru.
Co warto zobaczyć?
Do najbardziej rozpoznawalnych miejsc należą gorczańskie polany na grzbiecie w rejonie Hali Długiej, skąd przy dobrej pogodzie rozciągają się szerokie panoramy. Warto również wybrać się w stronę Jaworzyny Kamienickiej i polany z Kapliczką Bulandy - obiektu związanego z gorczańską tradycją pasterską oraz miejscowymi opowieściami.
Inny charakter ma dolina Kamienicy z trasami prowadzonymi wzdłuż potoku. Po drodze znajduje się Papieżówka, przypominająca o wędrówkach Karola Wojtyły po Gorcach. Miłośnicy spokojniejszych, leśnych tras mogą skierować się także w okolice Kudłonia, gdzie znajduje się charakterystyczna wychodnia skalna Kudłoński Baca.
W Porębie Wielkiej warto zajrzeć do parku dworskiego hrabiów Wodzickich i Ośrodka Edukacyjnego GPN z ekspozycją przyrodniczą. To dobre uzupełnienie wycieczki, szczególnie dla osób, które chcą lepiej zrozumieć przyrodę i kulturowy krajobraz Gorców.
Jak wygląda zwiedzanie?
Park najlepiej poznawać pieszo po oznakowanych szlakach turystycznych, trasach spacerowych i ścieżkach edukacyjnych. Można wybrać łatwiejszą wędrówkę doliną Kamienicy, Olszowego Potoku lub potoku Turbacz, a także dłuższe wyjścia na grzbiety i polany w rejonie Turbacza, Kudłonia albo Gorca.
Trasy są zróżnicowane pod względem długości, przewyższeń i nawierzchni. Leśne drogi po opadach mogą być błotniste, a wyżej położone odcinki - kamieniste i śliskie. Wędrówki należy planować stosownie do pogody, pory roku i własnej kondycji. Na terenie parku wolno poruszać się wyłącznie po trasach udostępnionych przez zarządcę.
Z dziećmi
Dla rodzin dobrym wyborem są krótsze trasy dolinne, ścieżki edukacyjne oraz park dworski i oferta edukacyjna GPN w Porębie Wielkiej. Dłuższe wyjścia na polany i grzbiety warto zaplanować dla dzieci przyzwyczajonych do górskich podejść.
Historia w skrócie
Idea ochrony najcenniejszych lasów Gorców rozwijała się jeszcze przed utworzeniem parku. Ważną rolę odegrały wcześniejsze rezerwaty, w tym rezerwat imienia Władysława Orkana. Gorczański Park Narodowy rozpoczął działalność w 1981 roku, a później jego obszar był powiększany.
Ochrona obejmuje nie tylko puszczańskie fragmenty lasów, lecz także polany powstałe dzięki wielowiekowej gospodarce pasterskiej. Aby nie zarastały, park prowadzi na części z nich działania ochronne, takie jak koszenie i wypas kulturowy.
Informacje praktyczne
Wstęp i regulamin: za wejście na teren parku pobierane są opłaty, z wyjątkami wskazanymi przez zarządcę. Bilet najlepiej kupić przed rozpoczęciem wycieczki, a aktualne zasady, ceny i sposoby sprzedaży sprawdzić na stronie GPN.
Psy: nie są dopuszczone na całym obszarze parku. Mogą towarzyszyć turystom wyłącznie na wskazanych odcinkach i na zasadach określonych w regulaminie.
Rowery, konie i narty: są możliwe tylko na trasach przeznaczonych dla danych form turystyki. Nie należy zakładać, że każdy szlak pieszy jest dostępny dla rowerzystów lub narciarzy.
Nocleg i ogień: biwakowanie oraz rozpalanie ognia są dozwolone wyłącznie w miejscach wyznaczonych przez park. Przed wyjazdem warto sprawdzić komunikaty dotyczące warunków na szlakach, pogody oraz czasowych ograniczeń.
Atrakcje w pobliżu
W Porębie Wielkiej znajduje się Orkanówka - miejsce związane z Władysławem Orkanem. W Łopusznej warto zobaczyć zabytkowy dwór Tetmajerów, a w Rabce-Zdroju skorzystać z oferty uzdrowiska i odwiedzić Muzeum im. Władysława Orkana. Dla osób zainteresowanych przyrodą ciekawym kierunkiem będzie również rezerwat Bór na Czerwonem w okolicach Nowego Targu.
Popularna wieża widokowa na Gorcu leży poza granicami Gorczańskiego Parku Narodowego, ale może być osobnym celem wycieczki po gorczańskich szlakach.
Dlaczego warto odwiedzić?
Gorczański Park Narodowy pozwala zobaczyć Beskidy w spokojniejszym, leśno-polanowym wydaniu. Nie ma tu skalistych grani znanych z Tatr, lecz są długie, satysfakcjonujące podejścia, doliny potoków, ślady pasterskiej historii i szerokie panoramy z otwartych hal. To dobry wybór zarówno na pierwszy kontakt z Gorcami, jak i na kolejne, mniej oczywiste górskie wędrówki.
