Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze - dawny Kościół Łaski
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego to jedna z najcenniejszych barokowych świątyń Jeleniej Góry i wyjątkowe świadectwo historii śląskiego protestantyzmu. Powstał w latach 1709-1718 jako ewangelicki Kościół Łaski. Monumentalną budowlę zaprojektował Martin Frantz, wzorując się na kościele św. Katarzyny w Sztokholmie. Dziś świątynia służy parafii rzymskokatolickiej.
Najważniejsze informacje
Kościół wzniesiono na planie krzyża greckiego i zwieńczono monumentalną kopułą otoczoną czterema mniejszymi wieżyczkami. Największe wrażenie robi jednak jego bogato wyposażone barokowe wnętrze.
Świątynia należy do sześciu Kościołów Łaski, których budowę zezwolono śląskim ewangelikom na początku XVIII wieku w następstwie ugody altransztadzkiej.
Co warto zobaczyć?
Wewnątrz warto zwrócić uwagę przede wszystkim na trzy kondygnacje empor ozdobionych malowidłami i cytatami biblijnymi. Galerie pokazują również skalę dawnej wspólnoty ewangelickiej, dla której powstał kościół.
Najbardziej reprezentacyjną część wnętrza tworzy monumentalny ołtarz połączony z prospektem organowym. Cennymi elementami wyposażenia są również bogato rzeźbiona barokowa ambona oraz marmurowa chrzcielnica.
Osobną atrakcją jest otoczenie kościoła. Na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego zachowało się 19 barokowych kaplic grobowych z lat 1716-1770, tworzących Lapidarium Barokowej Sztuki Nagrobnej.
Jak wygląda zwiedzanie?
Kościół jest czynnym miejscem kultu, ale poza nabożeństwami można go zwiedzać. W sezonie turystycznym obowiązują wyznaczone godziny wejścia, natomiast zimą zwiedzanie jest bardziej ograniczone i może wymagać wcześniejszego uzgodnienia.
Na spokojne obejrzenie wnętrza warto przeznaczyć około 45-60 minut. Dodatkowy czas dobrze zarezerwować na spacer wokół świątyni i obejrzenie kaplic grobowych.
Historia w skrócie
Kościół powstał w następstwie porozumień z początku XVIII wieku, które umożliwiły śląskim protestantom wzniesienie sześciu nowych świątyń. Budowę jeleniogórskiego Kościoła Łaski rozpoczęto w 1709 roku, a zakończono w 1718 roku. Autorem projektu był Martin Frantz.
Mimo pożaru w 1806 roku i późniejszych remontów zachowała się zasadnicza barokowa forma budowli oraz znaczna część historycznego wyposażenia. Po II wojnie światowej świątynia została przejęta przez katolików, jednak jej protestancka przeszłość pozostaje dobrze widoczna w architekturze, emporach i dekoracji wnętrza.
Informacje praktyczne
Charakter obiektu: czynna świątynia i zabytek udostępniany turystom.
Czas zwiedzania: około 45-60 minut, a razem z lapidarium około 1-1,5 godziny.
Wstęp: zwiedzający wspierają renowację kościoła poprzez cegiełkę. Aktualną wysokość opłaty i godziny wejścia warto sprawdzić przed wizytą.
Zwiedzanie: podczas nabożeństw i uroczystości ruch turystyczny może być ograniczony.
Dostępność: główne wnętrze znajduje się na poziomie przyziemia, natomiast empory dostępne są schodami i nie zawsze są otwarte dla zwiedzających.
Atrakcje w pobliżu
Kościół znajduje się niedaleko historycznego centrum Jeleniej Góry. Spacer można kontynuować w kierunku Bramy Wojanowskiej i kaplicy św. Anny, cerkwi św. Piotra i Pawła, bazyliki św. Erazma i Pankracego oraz Rynku z ratuszem.
Warto również odwiedzić Muzeum Karkonoskie lub przedłużyć spacer w stronę Wzgórza Krzywoustego.
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego warto zobaczyć nie tylko ze względu na monumentalną architekturę. Trzy poziomy empor, barokowy ołtarz z organami oraz 19 kaplic grobowych tworzą wyjątkowy zespół pokazujący bogactwo i znaczenie dawnej społeczności protestanckiej Jeleniej Góry.
