Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja w Gieczu - romańska świątynia pierwszych Piastów
Kościół w Gieczu jest jednym z najcenniejszych zabytków romańskich Wielkopolski. Niewielka kamienna świątynia powstała na przełomie XII i XIII wieku w dawnej osadzie położonej obok jednego z najważniejszych grodów pierwszych Piastów. Pod jej posadzką odkryto relikty jeszcze starszego kościoła z XI wieku.
Najważniejsze informacje
Obecny kościół wzniesiono z granitowych i gnejsowych kamieni narzutowych. Ma prosty, charakterystyczny dla architektury romańskiej układ: prostokątną nawę, krótsze i węższe prezbiterium oraz półkolistą apsydę.
Świątynia stoi poza dawnymi wałami grodu, na terenie średniowiecznej osady przygrodowej. To ważne, ponieważ pokazuje, że Giecz nie składał się wyłącznie z warownego grodu - wokół niego funkcjonowała również osada zamieszkana przez ludzi związanych z handlem, rzemiosłem i obsługą piastowskiego ośrodka.
Co warto zobaczyć?
Największą wartością jest sama romańska bryła kościoła - masywne kamienne mury, półkolista apsyda i niewielkie rozglifione okna.
W północnej ścianie zachowały się oryginalne romańskie otwory okienne. Część pozostałych elementów, w tym niektóre okna, sklepienia i portal, została odtworzona podczas XX-wiecznych prac konserwatorskich.
Wewnątrz szczególnie cenna jest romańska kamienna mensa ołtarzowa. Zachowała się również figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem datowana przez NID na około 1630-1640 rok.
Starszy kościół ukryty pod posadzką
Obecna świątynia nie była pierwszym kościołem w tym miejscu.
Badania archeologiczne wykazały pozostałości wcześniejszej budowli wzniesionej prawdopodobnie w drugiej połowie XI wieku. Pod posadzką odkryto fundamenty, fragmenty dawnej posadzki oraz ślady wcześniejszych konstrukcji.
Oznacza to, że miejsce służyło celom religijnym już w okresie bardzo bliskim początkom państwa Piastów.
Jak wygląda zwiedzanie?
Kościół jest czynną świątynią, a nie muzeum z regularnymi godzinami zwiedzania.
Poza nabożeństwami budynek jest zazwyczaj zamknięty. Osoby zainteresowane wejściem do środka powinny wcześniej skontaktować się z parafią i ustalić możliwość zwiedzania. Zewnętrzną bryłę można natomiast oglądać podczas wizyty w Gieczu.
Na obejrzenie kościoła z zewnątrz warto przeznaczyć około 20-30 minut. Jeśli uda się wcześniej uzgodnić wejście do środka, warto zarezerwować dodatkowy czas.
Historia w skrócie
Giecz był jednym z głównych ośrodków władzy pierwszych Piastów. Gall Anonim wymienił go obok Poznania, Gniezna i Włocławka, a w 1038 roku gród został zajęty podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława I.
Po odbudowie ośrodka w drugiej połowie XI wieku na terenie osady po wschodniej stronie dawnego jeziora powstał pierwszy niewielki kościół. Na przełomie XII i XIII wieku zastąpiła go większa kamienna świątynia zachowana do dziś.
W kolejnych stuleciach kościół był wielokrotnie naprawiany i przebudowywany. W latach 1953-1956 przeprowadzono szerokie prace konserwatorskie mające przywrócić czytelny romański charakter budowli.
Informacje praktyczne
Charakter obiektu: czynny zabytkowy kościół romański.
Datowanie: obecna świątynia - przełom XII i XIII wieku; relikty wcześniejszego kościoła - druga połowa XI wieku.
Regularne zwiedzanie: brak.
Wejście do wnętrza: najlepiej uzgodnić wcześniej z parafią.
Bilety: brak standardowego biletu turystycznego do kościoła.
Czas wizyty: około 20-30 minut na obejrzenie z zewnątrz.
Dostępność: do wejścia prowadzą schody i wysoki próg, nie ma podjazdu. Wewnątrz nie występują większe bariery komunikacyjne, ale samo wejście jest problematyczne dla osób poruszających się na wózkach.
Atrakcje w pobliżu
Rezerwat Archeologiczny Gród Wczesnopiastowski w Gieczu - najważniejsze uzupełnienie wizyty. Można zobaczyć wały dawnego grodu, fundamenty niedokończonego palatium książęcego, relikty kościoła św. Jana Chrzciciela oraz ekspozycję poświęconą historii jednego z głównych ośrodków państwa Piastów.
Pałac w Gułtowach - barokowo-klasycystyczna rezydencja położona niedaleko Giecza, którą można włączyć do dalszej trasy po okolicy.
Kościół w Gieczu warto zobaczyć przede wszystkim jako autentyczne połączenie architektury romańskiej z miejscem związanym z początkami państwa polskiego. Najlepszym wariantem jest wspólne odwiedzenie świątyni i pobliskiego grodziska - gród pokazuje świat książąt i piastowskiej administracji, a niewielki kamienny kościół przypomina o życiu mieszkańców przygrodowej osady.
