Kościół św. Stanisława Kostki w Chwarszczanach - dawna kaplica templariuszy
Kościół św. Stanisława Kostki w Chwarszczanach to dawna kaplica komandorii templariuszy, później związana z joannitami. Jest jedyną zachowaną średniowieczną pozostałością tego założenia i jednym z najciekawszych zabytków gotyckich Pomorza Zachodniego.
Najważniejsze informacje
Świątynia jest dziś rzymskokatolickim kościołem filialnym należącym do parafii w Sarbinowie. Jej obecna, ceglana bryła powstała w drugiej połowie XIII wieku, w miejscu wcześniejszej kaplicy granitowej. Gotycką budowlę konsekrowano w 1280 roku.
Kaplica wyróżnia się smukłą sylwetką, wysokimi ostrołukowymi oknami, przyporami oraz dwiema cylindrycznymi wieżyczkami przy zachodniej fasadzie. W środku zachował się cenny zespół malowideł ściennych z pierwszej połowy XV wieku.
Co warto zobaczyć?
Najlepiej zacząć od obejścia kościoła. W dolnej części zachodniej fasady widoczne są relikty starszej, granitowej świątyni, w tym wczesnogotycki portal. Ceglana kaplica ma formę trójprzęsłowej sali, zamkniętej od wschodu wielobocznie.
Charakterystycznym elementem są dwie cylindryczne baszty w narożach fasady zachodniej. Południowa z nich mieści spiralne schody prowadzące na poddasze. Warto dostrzec także granitowy cokół, ostrołukowe portale i ceramiczne detale elewacji.
Jeżeli wnętrze jest dostępne, szczególną uwagę warto zwrócić na sklepienie krzyżowo-żebrowe oraz pas późnośredniowiecznych malowideł. Przedstawiają one między innymi apostołów i św. Krzysztofa w nawie, a także święte dziewice w części prezbiterialnej.
Jak wygląda zwiedzanie?
Kościół można oglądać z zewnątrz o każdej porze, natomiast wejście do środka nie odbywa się w formule stałego muzealnego zwiedzania. Jest to czynna świątynia, dlatego dostęp do wnętrza należy wcześniej uzgodnić z parafią w Sarbinowie.
W czasie nabożeństw i uroczystości religijnych pierwszeństwo ma funkcja sakralna obiektu. Warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem, zwłaszcza gdy głównym celem są gotyckie malowidła ścienne.
Historia w skrócie
W 1232 roku templariusze otrzymali rozległe dobra na pograniczu Wielkopolski i Pomorza Zachodniego, a Chwarszczany stały się ważnym ośrodkiem ich komandorii. Początkowo istniała tu niewielka świątynia granitowa, której fragmenty wykorzystano lub zachowano w obrębie późniejszej budowli.
W drugiej połowie XIII wieku wzniesiono obecną kaplicę gotycką. Po kasacie zakonu templariuszy w 1312 roku dobra przejęli joannici. Z ich działalnością wiąże się wykonanie malowideł ściennych datowanych na pierwszą połowę XV wieku.
W XVI wieku, po zmianach religijnych na ziemi kostrzyńskiej, joannici opuścili Chwarszczany, a dawne założenie przekształcono w folwark. Kaplica służyła jako świątynia ewangelicka do 1945 roku. W 1948 roku została rekonsekrowana jako kościół rzymskokatolicki pw. św. Stanisława Kostki.
Informacje praktyczne
Dostęp do wnętrza: przed przyjazdem warto potwierdzić możliwość wejścia w parafii w Sarbinowie. Nie należy zakładać, że kościół będzie otwarty przez cały dzień.
Charakter wizyty: nawet bez wejścia do środka warto zobaczyć bryłę kaplicy, zachodnią fasadę z wieżyczkami i relikty wcześniejszej budowli granitowej.
Szacunek dla miejsca: podczas nabożeństw należy zachować ciszę i dostosować zwiedzanie do religijnej funkcji kościoła.
Atrakcje w pobliżu
Dargomyśl - miejscowość związana z dziejami templariuszy; warto zobaczyć tam późnoromański kościół, którego początki wiązane są z XIII wiekiem.
Dębno - najbliższe większe miasto, dobre jako uzupełnienie wycieczki po południowej części Pomorza Zachodniego.
Rezerwat „Cisy Boleszkowickie” - propozycja dla osób, które chcą połączyć zwiedzanie zabytku z krótkim pobytem wśród przyrody.
Park Narodowy „Ujście Warty” - dobry cel dalszej wycieczki dla miłośników rozlewisk, krajobrazów nadrzecznych i obserwacji ptaków.
Kaplica templariuszy w Rurce - kolejny ważny obiekt związany z obecnością templariuszy na Pomorzu Zachodnim; warto zestawić go z Chwarszczanami podczas tematycznej wyprawy szlakiem zakonów rycerskich.
Dlaczego warto odwiedzić?
Chwarszczany są wyjątkowym miejscem dla osób zainteresowanych średniowieczem, architekturą sakralną i historią zakonów rycerskich. Autentyczna gotycka kaplica, pozostałości wcześniejszej świątyni granitowej, charakterystyczne wieżyczki oraz XV-wieczne malowidła tworzą zabytek, który warto poznać podczas podróży po południowej części województwa zachodniopomorskiego.
