Pałac Schoena - muzeum w rezydencji sosnowieckich przemysłowców
Pałac Schoena, nazywany również Pałacem Ernsta Schoena, jest jedną z najbardziej reprezentacyjnych rezydencji przemysłowych Sosnowca. Neobarokowy budynek stoi przy ulicy Chemicznej, w otoczeniu zabytkowego parku ze starym drzewostanem.
Obecnie działa tu Pałac Schoena Muzeum w Sosnowcu, prezentujący historię miasta i Zagłębia Dąbrowskiego, archeologię, sztukę oraz jedną z najważniejszych w Polsce kolekcji szkła użytkowego i artystycznego.
Historia Pałacu Schoena
Bracia Ernst i Franz Schoenowie przybyli do Sosnowca z saksońskiego Werdau w 1875 roku i rozwinęli w mieście zakłady włókiennicze.
Okazałą rezydencję Ernsta Schoena zaprojektował wrocławski architekt Karl Grosser. Budowę ukończono pod koniec XIX wieku, a pałac otoczono rozległym parkiem o charakterze neoromantycznym.
Pierwotnie fasada była skierowana w stronę pobliskiej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W okresie międzywojennym główne wejście przeniesiono na stronę południową, w miejsce rozebranej oranżerii.
Dawne wnętrza
Na parterze znajdowały się reprezentacyjne pomieszczenia rodziny Schoenów: główny hol, jadalnia, sala balowa, pokój bilardowy, oranżeria oraz osobne salony.
Wyższe kondygnacje zajmowały sypialnie, pokoje prywatne, pomieszczenia gościnne i zaplecze dla służby.
Wielokrotne przebudowy oraz powojenne zmiany funkcji sprawiły, że pierwotny układ nie zachował się w całości. Nadal można jednak zobaczyć reprezentacyjną klatkę schodową, sztukaterie i fragmenty historycznego wystroju.
Architektura pałacu
Rezydencję wzniesiono w stylu neobarokowym. Bryłę wyróżniają mansardowy dach oraz narożne wieże zakończone cebulastymi hełmami.
Elewacje zdobią dekoracje roślinne, kartusze, girlandy i monogramy rodziny Schoenów. Reprezentacyjne wejście poprzedzają szerokie schody i portyk wsparty na kolumnach.
Dziś dawne pomieszczenia mieszkalne służą przede wszystkim wystawom, wydarzeniom i działalności edukacyjnej.
Od rezydencji do muzeum
Po II wojnie światowej w pałacu urządzono mieszkania i przedszkole. W 1980 roku zespół pałacowo-parkowy wpisano do rejestru zabytków i rozpoczęto przygotowania do działalności muzealnej.
Muzeum otwarto w 1985 roku jako oddział Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Od 1995 roku działa jako samodzielna instytucja kultury Sosnowca.
Co warto zobaczyć?
Zbiory muzeum obejmują między innymi:
- fotografie i pocztówki dawnego Sosnowca,
- mapy i dokumenty,
- zabytki archeologiczne,
- militaria i pamiątki historyczne,
- sztukę związaną z regionem,
- kolekcję polskiego szkła,
- wystawy czasowe.
Duża część przestrzeni przeznaczana jest na zmieniające się ekspozycje, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualny program.
Kolekcja polskiego szkła
Najbardziej rozpoznawalną częścią zbiorów jest kolekcja polskiego szkła użytkowego, artystycznego i unikatowego.
Jej początkiem była Centralna Wzorcownia Szkła utworzona w 1980 roku przez Zjednoczenie Hut Szkła Gospodarczego i Technicznego „Vitropol”. W 1995 roku zbiór przekazano muzeum.
Kolekcja liczy blisko 9000 obiektów powstałych od około połowy XIX wieku do czasów współczesnych.
Można w niej znaleźć wyroby polskich hut oraz projekty znanych rodzimych designerów. Zbiór dokumentuje zmiany technologii, wzornictwa i sposobów produkcji szkła w Polsce.
Na wystawach prezentowana jest tylko część kolekcji, a zestaw eksponatów może się zmieniać.
Park Schoena
Pałac otacza zabytkowy park, pierwotnie urządzony w stylu neoromantycznym.
W czasach Schoenów znajdowały się tu między innymi sztuczne ruiny, groty, altany, mostki, fontanny, rosarium i duży staw. Większość tych elementów nie przetrwała, ale nadal można odnaleźć fragmenty dawnej kompozycji.
Największą wartością parku jest dziś stary drzewostan. Rosną tu między innymi dęby, klony, kasztanowce, jesiony i tulipanowiec amerykański. Część drzew objęta jest ochroną pomnikową.
Park jest ogólnodostępny i warto przejść się po nim po zakończeniu zwiedzania muzeum.
Muzeum z dziećmi
Kolorowe eksponaty ze szkła i zmieniające się wystawy mogą zainteresować również młodszych zwiedzających.
Placówka organizuje warsztaty, lekcje muzealne i zajęcia dla grup. Dodatkową atrakcją jest edukacyjny pokój zagadek „Po Drugiej Stronie Szafy”, wymagający wcześniejszej rezerwacji.
Rodzinną wizytę można połączyć ze spacerem po parku.
Jak wygląda zwiedzanie?
Muzeum można zwiedzać indywidualnie. Zakres ekspozycji zależy od aktualnego programu wystaw.
Na spokojne obejrzenie dostępnych sal warto przeznaczyć około 60-90 minut. Dodatkowe 30-45 minut można zarezerwować na spacer po parku i obejrzenie pałacu z zewnątrz.
Oprowadzania z przewodnikiem oraz zajęcia edukacyjne warto wcześniej rezerwować.
Informacje praktyczne
Godziny. Muzeum działa od wtorku do niedzieli. Dokładny harmonogram najlepiej sprawdzić przed wizytą.
Bilety. Obowiązują bilety normalne i ulgowe. W wybranym dniu tygodnia wstęp na standardowe wystawy jest bezpłatny, ale zasady mogą nie obejmować ekspozycji specjalnych.
Dostępność. W budynku znajduje się winda oraz toaleta przystosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Osoby wymagające wejścia bez barier powinny wcześniej sprawdzić najwygodniejszą drogę do budynku.
Parking. Miejsca postojowe znajdują się z tyłu pałacu. Podczas większych wydarzeń ich liczba może być ograniczona.
Pies. Muzeum dopuszcza wejście ze zwierzęciem pod opieką właściciela.
Dwa pałace Schoenów
Pałacu przy ulicy Chemicznej nie należy mylić z drugą rezydencją rodziny Schoenów przy ulicy 1 Maja.
To osobny zabytkowy budynek, przez wiele lat wykorzystywany jako siedziba sądu i udostępniany turystom przede wszystkim podczas wybranych wydarzeń i oprowadzań.
Atrakcje w pobliżu
W pobliżu warto zobaczyć Pałac Dietla, kolejną reprezentacyjną rezydencję sosnowieckich przemysłowców.
Ciekawym celem jest także Zamek Sielecki, najstarsza zachowana budowla w Sosnowcu, obecnie pełniąca funkcję centrum sztuki.
Rodzinną wycieczkę można uzupełnić wizytą w Egzotarium, prezentującym rośliny i zwierzęta z różnych stref klimatycznych.
Dlaczego warto odwiedzić Pałac Schoena?
Pałac Schoena łączy historię przemysłowego rozwoju Sosnowca z architekturą reprezentacyjnej rezydencji, sztuką i polskim wzornictwem.
Największym wyróżnikiem muzeum jest imponująca kolekcja szkła. Zabytkowe wnętrza, zmieniające się ekspozycje i otaczający pałac park sprawiają, że miejsce jest interesujące zarówno dla miłośników historii Zagłębia, jak i osób zainteresowanych sztuką użytkową i dziedzictwem przemysłowym.
