Katedra tarnowska to budowla, w której historia rodu Tarnowskich i Ostrogskich splotła się z kunsztem artystycznym epoki Odrodzenia.
Historia i ewolucja budowli
Pierwszy kościół murowany powstał w tym miejscu w XIV wieku z fundacji Spycimira Leliwity, założyciela miasta.
-
Rozbudowa gotycka: W XV wieku świątynię rozbudowano, nadając jej charakterystyczny dla małopolski styl gotyku ceglanego.
-
Przebudowy nowożytne: W kolejnych wiekach dobudowywano kaplice boczne (m.in. kaplicę Rozesłania Apostołów). Obecny wygląd zewnętrzny to efekt neogotyckiej renowacji z końca XIX wieku, kiedy to podwyższono wieżę do 72 metrów.
Architektura i wnętrze - Galeria Rzeźby
To, co wyróżnia katedrę w Tarnowie na tle innych polskich świątyń, to unikatowy zespół monumentów nagrobnych:
-
Pomnik Tarnowskich: Znajduje się w prezbiterium. Jest to monumentalne, piętrowe dzieło Jana Marii Padovano, mierzące blisko 13 metrów wysokości. Upamiętnia ono hetmana Jana Tarnowskiego oraz jego syna Jana Krzysztofa. Jest uważane za jeden z najwybitniejszych przykładów rzeźby renesansowej w Polsce.
-
Nagrobek Barbary z Tęczyńskich Tarnowskiej: Kolejne dzieło Padovano, uznawane za najpiękniejszą renesansową rzeźbę kobiety w Polsce. Postać zmarłej przedstawiona jest w pozie „uśpionej", z niezwykłą dbałością o detale stroju i rysy twarzy.
-
Pomnik Ostrogskich: Gigantyczny, barokowy monument upamiętniający ród Ostrogskich, który po Tarnowskich władał miastem.
Skarby i wyposażenie
-
Stalle: Wykonane z drewna dębowego, bogato rzeźbione ławy dla kanoników, pochodzące z XVI wieku.
-
Ołtarz Główny: Neogotycka konstrukcja z pięknymi obrazami i rzeźbami, która harmonijnie współgra z monumentalnymi nagrobkami w prezbiterium.
-
Organy: Katedra posiada znakomity instrument, który jest wykorzystywany podczas licznych koncertów muzyki organowej.
Znaczenie religijne i papieskie
W 1987 roku papież Jan Paweł II odwiedził Tarnów i odprawił mszę św. na placu przed katedrą (beatyfikując wówczas Karolinę Kózkównę). Bazylika jest celem licznych pielgrzymek, szczególnie w okresie odpustów maryjnych.
Ciekawostka: Muzeum Diecezjalne
Tuż obok katedry, w zabytkowych kamieniczkach zwanych Mikołajowskimi, znajduje się Muzeum Diecezjalne w Tarnowie - najstarsze tego typu muzeum w Polsce (zał. 1888 r.). Skrywa ono bezcenną kolekcję sztuki średniowiecznej, w tym słynną rzeźbę Opłakiwanie z Chomranic.
