Kościół św. Filipa i św. Jakuba w Sękowej

Kościół św. Filipa i Jakuba w Sękowej - drewniany zabytek UNESCO

Kościół świętych Filipa i Jakuba Apostołów w Sękowej jest jednym z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej w Polsce. Powstał około 1520 roku, a jego charakterystyczną sylwetkę tworzą niezwykle wysoki gontowy dach, niska wieża i szerokie podcienia nazywane sobotami.

Świątynia stoi w malowniczej dolinie Sękówki, niedaleko Gorlic i u podnóża Beskidu Niskiego. W 2003 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Co warto zobaczyć?

Największe wrażenie robi sama bryła kościoła. Stromy dach pokryty gontem schodzi bardzo nisko nad szerokimi sobotami, tworząc charakterystyczną i łatwo rozpoznawalną sylwetkę.

Podczas wizyty warto zwrócić uwagę na:

• późnogotyckie portale ciesielskie,
• kamienną chrzcielnicę z 1522 roku,
• późnorenesansowy ołtarz główny,
• zachowane fragmenty XIX-wiecznej polichromii,
• drewnianą konstrukcję ścian i stropów,
• otwartą konstrukcję przyziemia wieży,
• szerokie podcienia otaczające świątynię.

Choć wnętrze jest dziś znacznie skromniejsze niż przed I wojną światową, zachowane elementy pozwalają dostrzec autentyczne detale jednej z najstarszych drewnianych świątyń regionu.

Soboty - najbardziej charakterystyczny element kościoła

Kościół otaczają szerokie podcienia na drewnianych słupach, nazywane sobotami. Dobudowano je w XVIII wieku.

Ich podstawową funkcją była ochrona dolnych partii drewnianych ścian przed deszczem i śniegiem. Pod zadaszeniem mogli również chronić się wierni przybywający z dalszych miejscowości i oczekujący na nabożeństwo.

Wysokie połacie dachu połączone z szerokimi sobotami nadają kościołowi niezwykłe proporcje i są jednym z powodów, dla których jego sylweta należy do najbardziej rozpoznawalnych przykładów drewnianej architektury Małopolski.

Historia w skrócie

Świątynię wzniesiono około 1520 roku jako rzymskokatolicki kościół parafialny. Powstała w konstrukcji zrębowej z ręcznie ociosanych drewnianych bierwion.

Pierwotną późnogotycką bryłę tworzyły nawa i węższe, wielobocznie zamknięte prezbiterium. W XVIII wieku dobudowano wieżę, wykonano rozległe soboty i dodano wieżyczkę na sygnaturkę.

W XIX wieku kościół był kilkukrotnie odnawiany, a jego wnętrze ozdobiono neogotycką polichromią. Po wybudowaniu w Sękowej nowego murowanego kościoła św. Józefa w 1885 roku stara drewniana świątynia utraciła funkcję kościoła parafialnego.

Zniszczenia podczas I wojny światowej

Najtrudniejszym momentem w historii kościoła była I wojna światowa. Sękowa znalazła się w rejonie intensywnych walk poprzedzających bitwę gorlicką.

W latach 1914-1915 świątynia została poważnie zniszczona. Żołnierze wykorzystywali drewniane elementy ścian, wieży i dachu do budowy umocnień, a znaczna część dawnego wyposażenia została uszkodzona lub rozproszona.

Prace ratunkowe rozpoczęto już po zakończeniu działań wojennych i kontynuowano przez kolejne dziesięciolecia. Dzięki starannej konserwacji zachowano historyczną formę budowli. W 1994 roku działania przy kościele zostały wyróżnione przez organizację Europa Nostra.

Architektura kościoła

Kościół jest orientowany, czyli jego prezbiterium skierowano tradycyjnie na wschód. Korpus wzniesiono w konstrukcji zrębowej, natomiast późniejsza wieża ma konstrukcję słupowo-ramową.

Nad nawą i prezbiterium znajduje się wspólny, bardzo wysoki dach dwuspadowy pokryty gontem. Na jego kalenicy umieszczono niewielką wieżyczkę na sygnaturkę.

Kwadratowa XVIII-wieczna wieża ma stosunkowo masywną formę i jest otwarta w przyziemiu, dzięki czemu można zobaczyć jej drewnianą konstrukcję.

Wyjątkowa sylweta kościoła inspirowała artystów. Świątynię przedstawiali między innymi Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer i Włodzimierz Tetmajer.

Późnogotyckie portale

Do najcenniejszych autentycznych elementów świątyni należą drewniane portale ciesielskie.

Szczególnie interesujący jest portal o dekoracyjnym wykroju charakterystycznym dla późnego gotyku. Pokazuje on, jak dawni cieśle przenosili rozwiązania znane z kamiennej architektury do budowli wykonanych niemal w całości z drewna.

Wnętrze i wyposażenie

Wnętrze jest dziś stosunkowo proste, ponieważ duża część pierwotnego wyposażenia i dekoracji została zniszczona podczas I wojny światowej.

Najbardziej dekoracyjnym elementem jest późnorenesansowy ołtarz główny z początku XVII wieku, zrekonstruowany po wojennych zniszczeniach.

Na ścianach zachowały się również zabytkowe obrazy i fragmenty dawnej dekoracji. Szczególnie cennym elementem jest późnogotycka kamienna chrzcielnica z datą 1522, należąca do najstarszego wyposażenia kościoła.

Kościół na Liście UNESCO

W 2003 roku świątynia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część zespołu „Drewniane kościoły południowej Małopolski”.

Wpis obejmuje sześć kościołów znajdujących się w Sękowej, Binarowej, Bliznem, Dębnie Podhalańskim, Haczowie i Lipnicy Murowanej.

Obiekty te należą do najcenniejszych przykładów średniowiecznej tradycji drewnianego budownictwa rzymskokatolickiego w tej części Europy.

Jak wygląda zwiedzanie?

Kościół nadal pełni funkcje sakralne, dlatego możliwość wejścia do wnętrza zależy również od nabożeństw i bieżącej organizacji.

Przy planowaniu wizyty warto wcześniej uzgodnić możliwość zwiedzania z opiekunem obiektu, szczególnie jeśli zależy nam na dokładnym obejrzeniu wnętrza lub przyjeżdżamy większą grupą.

Samą bryłę kościoła i jego otoczenie można dokładnie obejrzeć z zewnątrz. Na spokojną wizytę warto przeznaczyć około 30-60 minut.

Informacje praktyczne

Zwiedzanie. Przed dalszym przyjazdem warto sprawdzić aktualną możliwość wejścia do wnętrza lub uzgodnić wizytę z opiekunem zabytku.

Czas wizyty. Na obejrzenie kościoła, przejście pod sobotami i zwiedzanie wnętrza warto przeznaczyć około 30-60 minut.

Fotografowanie. Fotografowanie turystyczne jest dozwolone, jednak we wnętrzu należy respektować zasady miejsca kultu i nie przeszkadzać w nabożeństwach.

Parking. Przy obiekcie dostępna jest możliwość pozostawienia samochodu. W okresach większego ruchu turystycznego warto uwzględnić ograniczoną liczbę miejsc.

Zachowanie. Kościół jest czynnym obiektem sakralnym. Podczas nabożeństw należy zrezygnować ze zwiedzania i zachować ciszę.

Atrakcje w pobliżu

Wizytę w Sękowej warto połączyć z poznawaniem drewnianych zabytków i krajobrazów Beskidu Niskiego.

Szczególnie warto odwiedzić cerkiew Opieki Bogurodzicy w Owczarach, która również znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, lecz w ramach osobnego wpisu obejmującego drewniane cerkwie regionu karpackiego.

W okolicy znajdują się także pałac Długoszów w Siarach, liczne cmentarze wojenne związane z bitwą gorlicką oraz Gorlice.

Podczas dłuższej wycieczki można odwiedzić również cerkwie w Kwiatoniu i Brunarach, Magurski Park Narodowy oraz skansen w Szymbarku.

Dlaczego warto odwiedzić kościół w Sękowej?

Kościół świętych Filipa i Jakuba w Sękowej jest wyjątkowym przykładem późnogotyckiej architektury drewnianej. Ogromny gontowy dach, szerokie soboty, zabytkowe portale i chrzcielnica z 1522 roku tworzą miejsce o niepowtarzalnym charakterze.

Dodatkowego znaczenia nadaje mu dramatyczna historia zniszczeń podczas I wojny światowej i późniejszej, wieloletniej odbudowy. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO potwierdza jego rangę i sprawia, że jest to jeden z najważniejszych zabytków na trasie po Beskidzie Niskim.