Pałac Ciechanowskich w Będzinie-Grodźcu

Pałac Ciechanowskich w Będzinie-Grodźcu - zabytkowa rezydencja w krajobrazowym parku

Pałac Ciechanowskich w Grodźcu jest jednym z ciekawszych XIX-wiecznych zabytków Będzina. Malownicza rezydencja powstała u podnóża Góry Świętej Doroty i została świadomie powiązana z otaczającym ją parkiem krajobrazowym.

Charakterystyczna nieregularna bryła, wieża, taras prowadzący do ogrodu i rzeźby lwów przy wejściu przypominają o czasach, gdy Ciechanowscy należeli do najważniejszych rodzin związanych z rozwojem przemysłowego Grodźca.

Obecnie pałac jest siedzibą Domu Pomocy Społecznej i nie funkcjonuje jako muzeum.

Co warto zobaczyć?

Najważniejszą atrakcją jest sama architektura rezydencji i jej powiązanie z otaczającą zielenią.

Warto zwrócić uwagę na:

• nieregularną bryłę w typie włoskiej willi,
• charakterystyczną wieżę górującą nad pałacem,
• taras i szerokie schody prowadzące w stronę ogrodu,
• dekoracyjne obramienia okien i gzymsy,
• pilastry i rustykowane lizeny,
• rzeźby leżących lwów przy głównym wejściu,
• stary drzewostan otaczającego parku.

Pałac został zaprojektowany tak, aby oglądany z różnych stron tworzył zmieniającą się kompozycję z otaczającym krajobrazem.

Jak wygląda zwiedzanie?

Pałac nie posiada regularnej trasy turystycznej. Budynek jest miejscem zamieszkania osób korzystających z Domu Pomocy Społecznej, dlatego jego funkcja ma pierwszeństwo przed turystycznym wykorzystaniem zabytku.

Wejście do wnętrz i na teren placówki wymaga wcześniejszej zgody dyrekcji. Nie należy traktować godzin pracy administracji jako godzin otwarcia atrakcji.

Bez uzgodnienia wizyty najlepiej ograniczyć się do oglądania zabytku z miejsc ogólnodostępnych.

Historia pałacu w skrócie

Zespół pałacowo-parkowy powstał w latach 1835-1836 jako siedziba rodziny Ciechanowskich, właścicieli Grodźca.

Projekt rezydencji wykonał Franciszek Maria Lanci, polski architekt włoskiego pochodzenia, znany z projektów i przebudów licznych pałaców oraz zamków.

W latach 60. i 70. XIX wieku pałac został gruntownie przebudowany. Zmieniono między innymi układ budynku i przeniesiono główne wejście z elewacji zachodniej na północną.

Kolejne zmiany nastąpiły około 1880 roku. W tym czasie przekształcono również park według założeń projektanta ogrodów Walerego Kronenberga.

Ciechanowscy i przemysłowy Grodziec

Historia rodziny Ciechanowskich jest silnie związana z przemianami gospodarczymi Grodźca.

W XIX wieku miejscowość rozwijała się dzięki górnictwu i przemysłowi. Z inicjatywy Ciechanowskich powstała tu między innymi cementownia produkująca cement portlandzki, należąca do pionierskich zakładów tego rodzaju na ziemiach polskich.

Pałac był reprezentacyjnym centrum rodzinnego majątku i stanowił symbol pozycji właścicieli Grodźca.

Architektura rezydencji

Pałac reprezentuje popularny w XIX wieku typ willi włoskiej o historyzującym charakterze.

Budynek ma nieregularny plan i składa się z kilku zróżnicowanych brył. Najbardziej charakterystycznym elementem jest wieża dominująca nad pozostałą częścią rezydencji.

Od strony ogrodu znajduje się taras ze schodami, który dawniej łączył wnętrza reprezentacyjne z parkowym otoczeniem.

Zabytkowe wnętrza zostały w znacznym stopniu przekształcone podczas kolejnych zmian funkcji obiektu. Niewiele zachowało się także z pierwotnego wyposażenia.

Park Ciechanowskich

Pałac otacza park o swobodnej kompozycji krajobrazowej, nawiązującej do angielskiej sztuki ogrodowej.

Założenie oparto na polanach, grupach drzew i osiach widokowych łączących pałac z otaczającym krajobrazem. Jedna z historycznych osi prowadziła w kierunku Góry Świętej Doroty i stojącego na jej szczycie kościoła.

Cennym elementem parku jest stary drzewostan. Zachowały się tu między innymi wiekowe jesiony, buki, jawory, klony, lipy, graby i kasztanowce, a część drzew objęta jest ochroną pomnikową.

Park jest jednak częścią użytkowanego zespołu Domu Pomocy Społecznej, dlatego nie należy zakładać możliwości swobodnego spacerowania po całym jego terenie.

Powojenne losy pałacu

Po II wojnie światowej majątek Ciechanowskich przeszedł na własność państwa.

W pałacu działała szkoła rolnicza, później urządzono mieszkania dla pracowników Państwowego Gospodarstwa Rolnego. W drugiej połowie XX wieku budynek przez kilka lat pozostawał nieużytkowany, a następnie służył jako ośrodek szkoleniowy Kopalni Grodziec.

Późniejsze przystosowanie obiektu do funkcji Domu Pomocy Społecznej pozwoliło zachować zabytkową rezydencję, choć wymagało zmian we wnętrzach.

Informacje praktyczne

Charakter obiektu. Pałac jest zabytkową rezydencją użytkowaną obecnie przez Dom Pomocy Społecznej.

Zwiedzanie. Obiekt nie jest regularnie udostępniany turystom. Wizyta na terenie placówki wymaga wcześniejszej zgody.

Wnętrza. Nie ma stałej ekspozycji muzealnej ani trasy zwiedzania.

Park. Stanowi część zespołu użytkowanego przez DPS, dlatego również jego dostępność może być ograniczona.

Fotografowanie. Z miejsc publicznych można fotografować architekturę, ale należy bezwzględnie szanować prywatność mieszkańców i pracowników placówki.

Czas wizyty. Jeśli oglądanie ogranicza się do obiektu widocznego z ogólnodostępnej przestrzeni, wystarczy około 15-30 minut.

Atrakcje w pobliżu

Wizytę w Grodźcu warto połączyć z innymi zabytkami Będzina i Zagłębia Dąbrowskiego.

W pobliżu warto zobaczyć:

• Górę Świętej Doroty z zabytkowym kościołem,
• kościół św. Katarzyny w Grodźcu,
• Zamek Królewski w Będzinie,
• Pałac Mieroszewskich,
• Podziemia Będzińskie,
• miejsca związane z przemysłowym dziedzictwem Grodźca.

Jeżeli zależy nam na zwiedzaniu wnętrz dawnej rezydencji, dobrym uzupełnieniem będzie Pałac Mieroszewskich, który funkcjonuje jako obiekt muzealny.

Dlaczego warto zobaczyć Pałac Ciechanowskich?

Pałac Ciechanowskich warto zobaczyć jako jeden z ciekawszych przykładów XIX-wiecznej architektury rezydencjonalnej Zagłębia Dąbrowskiego. Malownicza bryła w typie włoskiej willi, charakterystyczna wieża i krajobrazowy park przypominają o rodzinie, która odegrała ważną rolę w przemysłowym rozwoju Grodźca. Trzeba jednak pamiętać, że jest to dziś przede wszystkim miejsce zamieszkania podopiecznych Domu Pomocy Społecznej, dlatego wizytę należy planować z pełnym poszanowaniem ich prywatności.