Ratusz w Poznaniu - renesansowa perła Starego Rynku
Ratusz w Poznaniu jest jednym z najważniejszych symboli stolicy Wielkopolski i jednym z najcenniejszych zabytków architektury renesansowej w Europie Środkowej. Monumentalna budowla stojąca pośrodku Starego Rynku przyciąga uwagę arkadowymi loggiami, bogatą dekoracją elewacji oraz wysoką wieżą zwieńczoną miedzianym orłem.
Najbardziej rozpoznawalną atrakcją ratusza są poznańskie koziołki, które każdego dnia w południe pojawiają się nad zegarem i dwanaście razy uderzają się rogami. W zabytkowych wnętrzach działa Ratusz - Muzeum Poznania, prezentujące dzieje miasta i jego mieszkańców.
Historia poznańskiego ratusza
Najstarsza znana wzmianka o poznańskim ratuszu pochodzi z 1310 roku. Budynek powstał prawdopodobnie nieco wcześniej, na przełomie XIII i XIV wieku, gdy lokowany w 1253 roku Poznań rozwijał się jako ważny ośrodek handlowy i administracyjny.
Pierwszy ratusz był znacznie mniejszą, gotycką budowlą. Pełnił funkcję siedziby władz miejskich, sądu oraz miejsca przechowywania najważniejszych dokumentów i przywilejów. Pozostałości najstarszego gmachu zachowały się między innymi w ratuszowych piwnicach przykrytych sklepieniami krzyżowo-żebrowymi.
Pożar miasta i renesansowa przebudowa
W 1536 roku wielki pożar Poznania uszkodził znaczną część zabudowy miasta, w tym również ratusz. Konieczność odbudowy stała się okazją do nadania siedzibie władz miejskich bardziej reprezentacyjnego wyglądu.
W latach 1550-1567 przebudowę prowadził Jan Baptysta Quadro, włoski architekt pochodzący z okolic Lugano. Rozbudował gmach w kierunku zachodnim, podwyższył go o dodatkową kondygnację, ukrył dachy za dekoracyjnymi attykami i stworzył efektowną fasadę z trójkondygnacyjną loggią arkadową.
Dzięki przebudowie ratusz uzyskał wygląd włoskiego pałacu miejskiego. Lekka, harmonijna fasada kontrastowała z masywną gotycką zabudową rynku i miała podkreślać bogactwo oraz znaczenie ówczesnego Poznania.
Renesansowa fasada i arkadowe loggie
Najbardziej charakterystyczną częścią ratusza jest wschodnia elewacja zwrócona w stronę rynku. Tworzą ją trzy kondygnacje arkadowych loggii, nad którymi wznoszą się ozdobne wieżyczki.
Elewację pokrywają malowidła, medaliony i przedstawienia symboliczne. Między kondygnacjami można zobaczyć wizerunki bohaterów antycznych i mędrców, natomiast na attyce umieszczono postacie polskich władców. Dekoracje odwołują się do cnót, jakimi powinni kierować się przedstawiciele władz miejskich - sprawiedliwości, rozwagi, odwagi i roztropności.
Przed ratuszem stoją także zabytkowy pręgierz oraz fontanna Prozerpiny. Razem z kolorowymi domkami budniczymi i otaczającymi rynek kamienicami tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków Poznania.
Poznańskie koziołki
Pierwszy mechanizm zegarowy z koziołkami wykonał w 1551 roku mistrz Bartłomiej Wolff z Gubina. Zegar posiadał cztery tarcze oraz specjalne urządzenie nazywane w dawnych dokumentach „urządzeniem błazeńskim”. Były nim dwa mechaniczne koziołki pojawiające się ponad tarczą zegara.
Obecnie koziołki pokazują się codziennie o godzinie 12.00. Figury wysuwają się na niewielką platformę i dwanaście razy uderzają się rogami. Pokazowi towarzyszy hejnał odgrywany z ratuszowej wieży.
W samo południe przed ratuszem gromadzą się mieszkańcy i turyści. Aby dobrze zobaczyć koziołki, warto pojawić się na rynku kilkanaście minut wcześniej i stanąć naprzeciwko głównej fasady.
Legenda o poznańskich koziołkach
Według popularnej legendy po zakończeniu renesansowej przebudowy ratusza planowano wystawną ucztę. Młody kuchcik miał przygotować pieczeń, jednak przez nieuwagę spalił mięso. Obawiając się kary, postanowił zastąpić je dwoma koziołkami schwytanymi na pobliskiej łące.
Zwierzęta uciekły kuchcikowi i wbiegły na ratuszową wieżę. Tam zaczęły trykać się rogami na oczach zgromadzonych gości. Widowisko tak rozbawiło władze miasta, że darowano chłopcu karę, a zegarmistrz miał otrzymać polecenie umieszczenia w mechanizmie zegara dwóch ruchomych koziołków.
Opowieść nie jest źródłem historycznym, lecz stała się ważną częścią poznańskiego folkloru i jedną z najbardziej znanych miejskich legend.
Wielka Sień - najpiękniejsze wnętrze ratusza
Najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniem ratusza jest Wielka Sień, nazywana również Salą Odrodzenia. Należy ona do najcenniejszych zachowanych wnętrz renesansowych w Polsce.
Salę przykrywa bogato dekorowane sklepienie wsparte na dwóch filarach. Jego powierzchnię podzielono na kasetony wypełnione przedstawieniami heraldycznymi, symbolicznymi, biblijnymi i mitologicznymi. W jednym z nich znajduje się herb Poznania. W zachodniej części sali zachowały się również dwa późnogotyckie portale z 1508 roku.
Wielka Sień służyła podczas uroczystych posiedzeń, przyjmowania ważnych gości i wydarzeń związanych z życiem miasta. Jej dekoracja miała podkreślać rangę poznańskiego samorządu.
Izba Królewska i Izba Sądowa
Do najważniejszych historycznych wnętrz należą również Izba Królewska i Izba Sądowa.
Izba Królewska była miejscem posiedzeń rady miejskiej. Jej nazwa pochodzi od portretów polskich monarchów, które dawniej zdobiły ściany. W pomieszczeniu znajduje się renesansowy kominek z 1541 roku, przeniesiony z dawnego budynku Wagi Miejskiej.
Izba Sądowa służyła zgodnie z nazwą do rozpatrywania spraw i wydawania wyroków. Zachowała renesansowe sklepienie pokryte polichromiami pochodzącymi z różnych okresów. Znajduje się w niej również posąg króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, wykonany pod koniec XVIII wieku.
Wieża ratuszowa i miedziany orzeł
Wieża ratusza była wielokrotnie niszczona przez gwałtowne zjawiska pogodowe. W 1675 roku uszkodziło ją uderzenie pioruna, a odbudowaną konstrukcję powalił w 1725 roku huragan.
Nowy klasycystyczny hełm powstał podczas remontu przeprowadzonego w latach 1781-1784 z inicjatywy Komisji Dobrego Porządku. W 1783 roku na jego szczycie umieszczono miedzianego orła. Oryginalna figura ma około 1,8 metra wysokości, a rozpiętość jej skrzydeł wynosi około dwóch metrów.
Orzeł został skonstruowany w taki sposób, aby mógł obracać się zgodnie z kierunkiem wiatru. Dzięki temu pełnił nie tylko funkcję dekoracyjną, ale również rolę ogromnej chorągiewki pogodowej.
Zniszczenia wojenne i odbudowa ratusza
W czasie walk o Poznań w 1945 roku ratusz został poważnie uszkodzony. Runął hełm wieży, a dwa najwyższe piętra budynku zostały zniszczone przez pożar. Najcenniejsze wnętrza pierwszego piętra udało się jednak ochronić przed ogniem.
Odbudowa trwała do 1954 roku. Przywrócono renesansowy charakter budowli, zrekonstruowano wieżę i odtworzono dekoracje fasady. Zrezygnowano przy tym z części zmian wprowadzonych podczas przebudowy z początku XX wieku.
W 1954 roku ratusz przestał pełnić funkcję siedziby władz miejskich i został przeznaczony na muzeum poświęcone historii Poznania.
Ratusz - Muzeum Poznania
W zabytkowym gmachu działa Ratusz - Muzeum Poznania, będące oddziałem Muzeum Narodowego w Poznaniu. Placówka gromadzi zabytki, dokumenty i dzieła sztuki związane z dziejami miasta oraz życiem jego mieszkańców.
Po zakończeniu pierwszego etapu remontu w 2024 roku ponownie udostępniono gotyckie piwnice i parter. Prezentowana tam wystawa „Poznań przed Quadro” opowiada o historii miasta od X do połowy XVI wieku, czyli do czasu renesansowej przebudowy przeprowadzonej przez Jana Baptystę Quadro.
Dalsze prace obejmują remont kolejnych części ratusza oraz rozbudowę Muzeum Poznania o sąsiednie kamienice. Z tego powodu zakres dostępnych wnętrz może się okresowo zmieniać.
Warto wiedzieć
- Ratusz znajduje się pod adresem Stary Rynek 1 w Poznaniu.
- Najstarsza wzmianka o budynku pochodzi z 1310 roku.
- Renesansową przebudowę przeprowadził Jan Baptysta Quadro w latach 1550-1567.
- Mechanizm z koziołkami pojawił się na ratuszu w 1551 roku.
- Koziołki pokazują się codziennie o godzinie 12.00 i trykają się dwanaście razy.
- Na wieży znajduje się oryginalny miedziany orzeł z 1783 roku.
- W ratuszu działa oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu.
- Ze względu na trwające prace remontowe przed wizytą warto sprawdzić aktualnie udostępnione pomieszczenia oraz godziny otwarcia muzeum.
Co zobaczyć w pobliżu ratusza?
Zwiedzanie ratusza warto połączyć ze spacerem po Starym Rynku. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się kolorowe domki budnicze, Waga Miejska, odwach mieszczący Wielkopolskie Muzeum Wojskowe oraz Muzeum Instrumentów Muzycznych.
Niedaleko można zobaczyć także barokową farę poznańską, dawny zamek królewski, Wzgórze Przemysła oraz plac Kolegiacki z rzeźbą poznańskich koziołków. Ze znajdującej się na Zamku Królewskim wieży widokowej rozciąga się panorama Starego Miasta.
Dlaczego warto zobaczyć Ratusz w Poznaniu?
Ratusz w Poznaniu łączy średniowieczną historię miasta, włoską architekturę renesansową i jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich tradycji. Jego arkadowa fasada należy do najpiękniejszych elementów zabudowy Starego Rynku, a pokaz koziołków od pokoleń przyciąga mieszkańców i turystów.
Wizyta w muzealnych wnętrzach pozwala zobaczyć gotyckie pozostałości pierwszego ratusza, poznać historię dawnego samorządu i odkryć rozwój Poznania od średniowiecznego grodu do jednego z najważniejszych miast Wielkopolski.
