Pałac Lobkowitzów w Żaganiu

Pałac Lobkowitzów w Żaganiu

Pałac Lobkowitzów, nazywany obecnie Pałacem Książęcym, jest jedną z najokazalszych barokowych rezydencji w Polsce. Powstał w miejscu średniowiecznego zamku książąt piastowskich, a jego dzisiejsza forma jest wynikiem przebudów prowadzonych przez kolejnych właścicieli księstwa żagańskiego - Wallensteinów, Lobkowitzów, Bironów i Talleyrandów. Obecnie mieści się w nim Żagański Pałac Kultury, a historyczne wnętrza można poznawać podczas zorganizowanego zwiedzania.

Rezydencja wyróżnia się monumentalną, trójskrzydłową bryłą otaczającą rozległy dziedziniec. Charakterystycznymi elementami elewacji są arkadowe krużganki, kamienne obramienia okien oraz maszkarony - fantazyjne twarze, z których każda ma inny wygląd. Pałac otacza rozległy Park Książęcy rozciągający się po obu stronach Bobru.

Historia pałacu

Najstarszy zamek w tym miejscu powstał pod koniec XIII wieku. Była to prawdopodobnie czworoboczna budowla z dziedzińcem, otoczona fosą. Po pożarze z końca XV wieku zamek odbudowano, a w XVI stuleciu rozbudowano o kolejne skrzydła.

W 1627 roku księstwo żagańskie kupił Albrecht von Wallenstein, jeden z najpotężniejszych dowódców wojny trzydziestoletniej. Zlecił włoskiemu architektowi Vincenzowi Boccacciemu zaprojektowanie nowoczesnej rezydencji obronnej typu palazzo in fortezza, otoczonej fosą i narożnymi bastejami. Śmierć Wallensteina w 1634 roku przerwała budowę.

Prace wznowił książę Wacław Euzebiusz Lobkowic. Od 1670 roku pałac wznoszono według projektu włoskiego architekta Antonia della Porty, a budowę zakończył w 1693 roku Ferdynand August Lobkowic. To właśnie Lobkowitzowie nadali rezydencji zasadniczą barokową formę zachowaną do dziś.

Piotr Biron i księżna Dorota

W 1786 roku Żagań został własnością Piotra Birona, księcia Kurlandii i Semigalii. W latach 1792-1796 przebudowano pałacowe wnętrza w duchu klasycyzmu. Rezydencja stała się ważnym ośrodkiem kultury, posiadającym bogatą bibliotekę oraz kolekcje malarstwa i rzemiosła artystycznego.

Największy rozkwit pałacu przypadł na czasy księżnej Doroty de Talleyrand-Périgord. W połowie XIX wieku rozebrano południowe skrzydło zamykające dziedziniec, utworzono reprezentacyjny podjazd, wzniesiono oranżerię oraz ponownie urządzono apartamenty. Księżna rozbudowała również park, nadając mu romantyczny, krajobrazowy charakter.

Wśród gości Doroty znajdowali się między innymi król Prus Fryderyk Wilhelm IV, przyrodnik i podróżnik Aleksander von Humboldt oraz kompozytor Franciszek Liszt.

Architektura

Pałac ma formę trzech skrzydeł otaczających wewnętrzny dziedziniec. Dawne czwarte skrzydło od strony południowej zostało rozebrane w XIX wieku, dzięki czemu dziedziniec otworzył się w stronę parku i oranżerii.

Najbardziej rozpoznawalną ozdobą pałacu są maszkarony umieszczone w zwornikach kamiennych obramień okien. Przedstawiają fantastyczne, groteskowe twarze o indywidualnych rysach. Według popularnej opowieści architekt miał w ten sposób przedstawić niezadowolonych budowniczych, którym zabroniono publicznego narzekania. Jest to jednak miejscowa tradycja, a nie potwierdzona dokumentami historia powstania dekoracji. Same maszkarony są autentycznym elementem barokowego wystroju elewacji.

Od strony dziedzińca uwagę zwracają krużganki, regularny rytm okien i monumentalna skala budowli. Zewnętrzne elewacje najlepiej oglądać również od strony parku, skąd wyraźnie widoczna jest relacja pałacu z zielenią i doliną Bobru.

Wnętrza

Pałac nie zachował kompletnego wyposażenia dawnych właścicieli. Znaczna część kolekcji została sprzedana lub wywieziona jeszcze przed II wojną światową, a pozostałe przedmioty rozproszyły się w końcowym okresie wojny i po wkroczeniu Armii Czerwonej.

Podczas zwiedzania można zobaczyć reprezentacyjne korytarze, klatki schodowe i sale użytkowane obecnie przez Żagański Pałac Kultury. Najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniem jest Sala Kryształowa, wykorzystywana podczas koncertów, uroczystości i wydarzeń miejskich. Trasa może obejmować również Hol Wiedeński, rotundę oraz pomieszczenia związane z historią kolejnych właścicieli rezydencji. Zakres zwiedzania zależy od dostępności sal danego dnia.

Nie należy oczekiwać rekonstrukcji w pełni umeblowanych apartamentów książęcych. Najważniejszymi walorami są architektura budynku, zachowany układ przestrzenny, dekoracje oraz opowieść o historii księstwa żagańskiego.

Park Książęcy

Park Książęcy jest jednym z największych zabytkowych parków miejskich w Polsce. Całe historyczne założenie zajmuje blisko 100 hektarów i obejmuje Park Pałacowy, położoną na wyspie Bażanciarnię oraz Park Górny. Poszczególne części rozdzielają Bóbr i jego odnoga.

Pierwszy zwierzyniec powstał za czasów Wallensteina, natomiast Lobkowitzowie założyli przy pałacu regularny ogród francuski. Piotr Biron powiększył teren zielony, a księżna Dorota przekształciła go w rozległy park krajobrazowy z alejami, mostami, stawami, polanami i punktami widokowymi.

Park jest ogólnodostępny i stanowi popularne miejsce spacerów. Warto zobaczyć oranżerię, staw karpiowy, Domek Wędkarski, pozostałości dawnych ogrodów i mosty łączące poszczególne części założenia.

Co warto zobaczyć?

Podczas zwiedzania pałacu warto zwrócić uwagę na:

• dziedziniec otoczony trzema skrzydłami,
• arkadowe krużganki,
• kamienne maszkarony nad oknami,
• reprezentacyjne klatki schodowe,
• Salę Kryształową,
• Hol Wiedeński i rotundę,
• widok pałacu od strony parku,
• oranżerię i rozległy Park Książęcy.

Oprowadzanie jest szczególnie wartościowe, ponieważ wyjaśnia skomplikowaną historię rezydencji i pozwala zauważyć elementy, które podczas samodzielnego oglądania łatwo przeoczyć.

Zwiedzanie z dziećmi

Pałac może zainteresować dzieci przede wszystkim historią maszkaronów, opowieściami o książętach i ogromnym dziedzińcem. Podczas wizyty można wspólnie szukać różnych twarzy umieszczonych nad oknami i porównywać ich miny.

Dla grup wczesnoszkolnych organizowane są warsztaty historyczne połączone ze zwiedzaniem. Ich zakres i cena zależą od wybranego programu.

Po zwiedzaniu warto zaplanować spacer po parku. Należy jednak pilnować dzieci w pobliżu rzeki, stawów, mostków i stromych brzegów.

Warto wiedzieć

Charakter obiektu

Pałac jest siedzibą czynnej instytucji kultury. Odbywają się w nim koncerty, spektakle, wystawy, zajęcia i wydarzenia miejskie.

Nie wszystkie sale są stale dostępne, dlatego trasa może być zmieniana w zależności od aktualnego programu Żagańskiego Pałacu Kultury.

Forma zwiedzania

Pałac zwiedza się z przewodnikiem albo audioprzewodnikiem - w zależności od dostępności. Samodzielne chodzenie po historycznych wnętrzach poza wyznaczoną trasą nie jest możliwe.

Bilety kupuje się przed rozpoczęciem zwiedzania w Centrum Informacji Turystycznej działającym w dawnym domku portiera przy pałacu.

Godziny zwiedzania

Wejścia dla turystów indywidualnych odbywają się w dniach pracy Centrum Informacji Turystycznej:

o godzinie 11:00
o godzinie 15:00.

Centrum Informacji Turystycznej jest czynne:

Od 1 kwietnia do 30 września:

• wtorek-piątek: 9:00-17:00,
• sobota-niedziela: 10:00-17:00,
• poniedziałek: nieczynne.

Od 1 października do 31 marca:

• wtorek-piątek: 9:00-16:00,
• sobota-niedziela: 10:00-16:00,
• poniedziałek: nieczynne.

Godziny pracy informacji turystycznej nie oznaczają możliwości wejścia do pałacu o dowolnej porze. Turyści indywidualni powinni przyjść przed jednym z dwóch zaplanowanych wejść.

Ceny biletów

Aktualne ceny zwiedzania indywidualnego:

Bilet normalny: 25 zł
Bilet ulgowy: 20 zł.

Dostępne są również pakiety rodzinne:

• dwoje dorosłych i jedno dziecko - 65 zł,
• dwoje dorosłych i dwoje dzieci - 80 zł,
• dwoje dorosłych i troje dzieci - 90 zł,
• każde kolejne dziecko - 5 zł.

Grupy zorganizowane

Grupy liczące co najmniej 15 osób mogą ustalić inny termin zwiedzania. Bilet grupowy kosztuje 20 zł od osoby, a usługa przewodnicka 200 zł za grupę. Wizyta wymaga wcześniejszego uzgodnienia.

Czas zwiedzania

Na zwiedzanie wnętrz warto przeznaczyć około 60-90 minut.

Spacer po najbliższej części parku zajmuje dodatkowo około godziny. Dłuższa trasa przez Bażanciarnię i Park Górny może wydłużyć pobyt do kilku godzin.

Dostępność

Pałac jest dużym, historycznym budynkiem z różnicami poziomów i klatkami schodowymi. Oficjalna strona zwiedzania nie podaje szczegółowego opisu dostępności całej trasy, dlatego osoby o ograniczonej mobilności powinny przed wizytą sprawdzić, które sale można zobaczyć bez pokonywania schodów.

Park ma zarówno utwardzone alejki, jak i odcinki o naturalnej, nierównej nawierzchni.

Wózek dziecięcy

Ze względu na schody i przejścia w zabytkowym budynku wygodniejsze może być pozostawienie dużego wózka w miejscu wskazanym przez obsługę.

Do spaceru po głównych alejach parkowych nadaje się wózek z większymi kołami.

Fotografowanie

Możliwość fotografowania wnętrz należy sprawdzić przed rozpoczęciem oprowadzania. Podczas wydarzeń, wystaw lub prób mogą obowiązywać dodatkowe ograniczenia.

Pałac i park można fotografować z ogólnodostępnych miejsc. Profesjonalne sesje oraz użycie drona wymagają wcześniejszego uzgodnienia z zarządcą i przestrzegania obowiązujących przepisów.

Parking

W centrum Żagania działa strefa płatnego parkowania, dlatego przed pozostawieniem samochodu należy sprawdzić oznakowanie i zasady obowiązujące na wybranym miejscu.

Podczas dużych imprez na dziedzińcu lub w parku organizacja ruchu może zostać czasowo zmieniona.

Park

Park jest dostępny bez konieczności kupowania biletu do pałacu. Można więc odwiedzić go również wtedy, gdy nie uda się zdążyć na oprowadzanie.

Po intensywnych opadach niektóre alejki mogą być błotniste. W pobliżu Bobru, stawów i mostów należy zachować ostrożność.

Najlepsza pora na wizytę

Najlepiej przyjechać około 20-30 minut przed planowanym wejściem. Pozostawia to czas na zakup biletu i krótkie obejrzenie dziedzińca.

Od wiosny do jesieni zwiedzanie warto połączyć z dłuższym spacerem po Parku Książęcym. Jesienią szczególnie atrakcyjnie prezentuje się starodrzew, natomiast latem park zapewnia dużo zacienionych miejsc.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę można połączyć z odwiedzeniem:

• wieży widokowej dawnego kościoła ewangelickiego,
• zespołu poaugustiańskiego z biblioteką klasztorną,
• kościoła Świętego Krzyża,
• wieży ratuszowej,
• dawnego kolegium jezuickiego,
• Muzeum Obozów Jenieckich,
• parku i zabudowań związanych z księżną Dorotą.

W Centrum Informacji Turystycznej dostępny jest także bilet pakietowy łączący zwiedzanie pałacu z wejściem na wieżę widokową.

Dlaczego warto odwiedzić?

Pałac Lobkowitzów warto zobaczyć ze względu na monumentalną architekturę, rozległy dziedziniec i charakterystyczne maszkarony, które stały się jednym z symboli Żagania.

Rezydencja pozwala poznać historię kilku wpływowych europejskich rodów oraz przemiany dawnego zamku obronnego w barokowy pałac i romantyczną siedzibę księżnej Doroty.

Dużym atutem jest możliwość połączenia zwiedzania wnętrz ze spacerem po jednym z największych zabytkowych parków miejskich w Polsce. Pałac nie wymaga całodziennej wizyty, ale wraz z parkiem i pozostałymi zabytkami Żagania może wypełnić kilka godzin zwiedzania.