Pałac w Jabłonnie

Pałac w Jabłonnie - rezydencja Poniatowskich nad Wisłą

Pałac w Jabłonnie jest jedną z najciekawszych rezydencji epoki stanisławowskiej na Mazowszu. Klasycystyczna budowla stoi w otoczeniu rozległego parku krajobrazowego, zaledwie kilka kilometrów od granic Warszawy.

Obiekt należy do Polskiej Akademii Nauk i działa jako Dom Zjazdów i Konferencji. Organizowane są tu wydarzenia naukowe, kulturalne i uroczystości, a w kompleksie funkcjonują także hotel i restauracja. Park jest dostępny dla spacerowiczów, natomiast wnętrza pałacu nie mają stałej codziennej trasy muzealnej.

Historia pałacu

Jabłonna od średniowiecza należała do biskupów płockich, którzy posiadali tu letnią rezydencję.

W 1773 roku dobra kupił Michał Jerzy Poniatowski, biskup płocki, późniejszy prymas Polski i brat króla Stanisława Augusta. Rok później zlecił Dominikowi Merliniemu zaprojektowanie nowego zespołu pałacowo-parkowego. Budowę ukończono w 1779 roku.

Rezydencję tworzyły trzy główne budynki: centralny pałac Michała Poniatowskiego, Pawilon Królewski przygotowany dla Stanisława Augusta oraz pawilon gościnny.

Książę Józef Poniatowski

Po śmierci Michała Poniatowskiego w 1794 roku Jabłonnę odziedziczył jego bratanek, książę Józef Poniatowski.

Szczególnie często przebywał tutaj na przełomie XVIII i XIX wieku. Jego apartament znajdował się w jednej z oficyn, a rezydencja była miejscem spotkań towarzyskich i rodzinnych.

Po śmierci księcia pod Lipskiem Jabłonna stopniowo stawała się miejscem poświęconym jego pamięci. W parku ustawiono łuk triumfalny z napisem „Poniatowskiemu”, który do dziś należy do najbardziej charakterystycznych elementów założenia.

Przebudowa Henryka Marconiego

W 1837 roku pałac przebudowano według projektu Henryka Marconiego.

Powiększono boczne części budynku, elewacje wzbogacono jońskimi pilastrami i niszami z rzeźbami, a od strony parku powstały żelazne werandy.

Dawny ogród zimowy przekształcono w Salę Mauretańską, a część pomieszczeń połączono w bibliotekę. Przy północnej elewacji urządzono również kolumnową pergolę z lapidarium.

Zniszczenie i odbudowa

W 1944 roku pałac został spalony przez wojska niemieckie. Zniszczeniu uległy dachy, stropy, wyposażenie i znaczna część dekoracji.

Po wojnie rezydencję odbudowano według projektu Mieczysława Kuźmy. Części centralnej przywrócono wygląd z końca XVIII wieku, a w bocznych partiach pozostawiono część zmian wprowadzonych przez Marconiego.

Wyposażenie skompletowano po wojnie z mebli i obrazów pochodzących głównie z końca XVIII i pierwszej połowy XIX wieku.

W 1953 roku zespół przekazano Polskiej Akademii Nauk.

Sala Balowa

Najbardziej reprezentacyjnym wnętrzem jest okrągła Sala Balowa, wyższa od pozostałych pomieszczeń pałacu.

Jej dekoracje sztukatorskie wykonał Antonio Bianchi, a malowidła przypisywane są Szymonowi Mańkowskiemu. Arkadowe okna, galeria z balustradą, jasne sztukaterie i ozdobny parkiet nadają sali elegancki charakter.

Obecnie odbywają się tutaj koncerty, wykłady, spotkania naukowe i uroczystości.

Pozostałe wnętrza

Do ciekawszych pomieszczeń należą również:

• Sala Kominkowa,
• Sala Mauretańska,
• Sala Pompejańska,
• Salonik Lustrzany,
• Salonik Polski,
• Salonik Chiński.

Wystrój łączy klasycyzm, inspiracje antykiem i motywy orientalne. Nie wszystkie sale są stale dostępne, ponieważ pałac pozostaje czynnym centrum konferencyjnym.

Malowane podziemia

Pod pałacem zachowały się sklepione pomieszczenia z XVIII-wiecznymi malowidłami Antonia Tavellego przedstawiającymi fantazyjne krajobrazy, architekturę, roślinność i sceny mitologiczne.

Dawniej podziemia wykorzystywano jako chłodne miejsce letnich spotkań. Obecnie mieści się w nich Restauracja Pałacowa.

Park pałacowy

Pałac otacza rozległy park krajobrazowy o powierzchni około 46 hektarów, urządzony w XVIII wieku według projektu Szymona Bogumiła Zuga.

Rosną tu liczne stare drzewa, w tym wiele okazów objętych ochroną pomnikową. Park przecinają alejki spacerowe, a jego rozległość pozwala przeznaczyć na spokojny spacer nawet około dwóch godzin.

Budowle parkowe

W parku zachowało się kilka obiektów tworzących romantyczny krajobraz rezydencji:

• sztuczna grota,
• Oranżeria,
• Altana Chińska,
• łuk triumfalny „Poniatowskiemu”,
• brama z domkami odźwiernych.

Przy głównym wjeździe stoją granitowe kolumny, a na domkach odźwiernych widnieje napis „SALVE”, czyli „witaj”.

Oranżeria i Altana Chińska

Dawna Oranżeria pełni dziś funkcję galerii sztuki współczesnej. Organizowane są w niej wystawy malarstwa, grafiki, fotografii i rzeźby, dlatego zakres ekspozycji zależy od aktualnego programu.

Altana Chińska powstała na przełomie XVIII i XIX wieku jako przykład ówczesnej fascynacji sztuką Dalekiego Wschodu. Po pracach konserwatorskich została ponownie udostępniona odwiedzającym.

Co warto zobaczyć?

Podczas wizyty warto zwrócić uwagę na:

• klasycystyczny korpus pałacu,
• Pawilon Królewski i pawilon gościnny,
• Salę Balową,
• malowane podziemia,
• park ze starodrzewem,
• Oranżerię,
• Altanę Chińską,
• grotę,
• łuk triumfalny „Poniatowskiemu”,
• bramę z napisem „SALVE”.

Jak wygląda zwiedzanie?

Pałac nie prowadzi regularnego indywidualnego zwiedzania w stałych godzinach.

Oprowadzania organizowane są przede wszystkim dla grup po wcześniejszym uzgodnieniu terminu. Zakres może obejmować reprezentacyjne sale, podziemia, park i wybrane obiekty towarzyszące.

Turyści indywidualni najłatwiej mogą zobaczyć wnętrza podczas publicznych koncertów, wystaw, festiwali i innych wydarzeń organizowanych w pałacu.

Park można odwiedzać niezależnie od większości wydarzeń odbywających się wewnątrz budynku.

Informacje praktyczne

Wstęp. Nie ma stałego biletu na indywidualne zwiedzanie pałacu. Poszczególne wydarzenia mogą być bezpłatne lub biletowane na odrębnych zasadach.

Park. Jest dostępny dla spacerowiczów w wyznaczonych godzinach. Aktualny harmonogram warto sprawdzić przed przyjazdem.

Czas wizyty. Na obejrzenie pałacu z zewnątrz i głównej części parku warto przeznaczyć około 60-90 minut. Dłuższy spacer z Oranżerią, grotą, łukiem triumfalnym i Altaną Chińską może zająć 2-3 godziny.

Restauracja i hotel. W kompleksie działają Restauracja Pałacowa oraz pokoje hotelowe.

Parking. Przy zespole znajduje się parking dla gości pałacu, restauracji, hotelu i uczestników wydarzeń.

Dostępność. Park ma głównie łagodny przebieg, ale część alejek jest ziemna lub żwirowa. Dostępność wnętrz i podziemi dla osób o ograniczonej mobilności najlepiej wcześniej potwierdzić z administracją.

Atrakcje w pobliżu

Wizytę w Jabłonnie można połączyć z wycieczką nad Jezioro Zegrzyńskie, do Muzeum Historycznego w Legionowie albo Twierdzy Modlin.

Miłośnicy przyrody mogą wybrać nadwiślańskie trasy piesze i rowerowe oraz okolice rezerwatu Ławice Kiełpińskie.

Dlaczego warto odwiedzić Pałac w Jabłonnie?

Pałac w Jabłonnie jest dobrze zachowanym przykładem kameralnej rezydencji z czasów Stanisława Augusta. Historia Michała i Józefa Poniatowskich, klasycystyczna architektura oraz rozległy park tworzą miejsce łączące dziedzictwo królewskiego dworu z przyrodą.

Największym atutem dla turysty indywidualnego jest park z zabytkowymi pawilonami, starodrzewem i pamiątkami związanymi z księciem Józefem Poniatowskim. Wnętrza najlepiej zobaczyć podczas wcześniej uzgodnionego zwiedzania albo jednego z publicznych wydarzeń organizowanych w pałacu.