Pałac w Sztynorcie

Pałac w Sztynorcie - rezydencja Lehndorffów na Mazurach

Pałac w Sztynorcie to jedna z najważniejszych historycznych rezydencji Mazur. Przez kilka stuleci był siedzibą rodu von Lehndorff, a jego dzieje łączą historię dawnych Prus Wschodnich, II wojny światowej i opozycji przeciwko Hitlerowi. Barokowy korpus, późniejsze neogotyckie przekształcenia, park ze starymi alejami i zabudowania dawnego majątku tworzą rozległy zespół położony wśród mazurskich jezior.

Co warto zobaczyć?

Najcenniejszą częścią pałacu jest barokowy korpus główny pochodzący z końca XVII wieku. W XIX stuleciu rezydencję rozbudowano o boczne skrzydła, alkierze i elementy nadające jej bardziej romantyczny, neogotycki charakter.

Warto przyjrzeć się charakterystycznym szczytom fasady, bocznym skrzydłom i odrestaurowanym elementom wejścia. We wnętrzach zachowały się fragmenty historycznych stropów, drewnianej konstrukcji dachowej, dekoracji malarskich i innych elementów dawnego wystroju.

Nie należy jednak oczekiwać kompletnie wyposażonych apartamentów pałacowych. Duża część dawnego wyposażenia została rozproszona po 1945 roku, a sam budynek nadal przechodzi wieloletni proces zabezpieczania i konserwacji.

Jak wygląda zwiedzanie?

Pałac nie funkcjonuje jak codziennie otwarte muzeum. Zwiedzanie wnętrz jest możliwe po wcześniejszej rezerwacji, a dostępna trasa może zmieniać się w zależności od prowadzonych prac.

Bez rezerwacji można obejrzeć pałac z zewnątrz i spacerować po udostępnionej części otoczenia. Na sam pałac, dziedziniec i najbliższą część parku warto przeznaczyć około godziny.

Dłuższy spacer przez park, zabudowania dawnego majątku i port może zająć około 2-3 godzin.

Historia w skrócie

Ród von Lehndorff był związany ze Sztynortem już od XV wieku. Obecny barokowy korpus pałacu zaczęto budować w 1689 roku. W kolejnych stuleciach rezydencję wielokrotnie rozbudowywano, dostosowując ją do zmieniających się potrzeb i mód architektonicznych.

Lehndorffowie należeli do najważniejszych rodzin dawnych Prus Wschodnich, a Sztynort był centrum dużego majątku obejmującego pola, lasy, wsie i zabudowania gospodarcze.

Szczególne miejsce w historii pałacu zajmuje Heinrich von Lehndorff-Steinort, ostatni właściciel rezydencji z tego rodu. Podczas II wojny światowej zaangażował się w działalność niemieckiego ruchu oporu i przygotowania do obalenia Adolfa Hitlera.

Jednocześnie część sztynorckiego pałacu zajmował Joachim von Ribbentrop, minister spraw zagranicznych III Rzeszy. W jednej rezydencji przebywał więc przedstawiciel najwyższych władz nazistowskich i człowiek uczestniczący w spisku przeciw Hitlerowi.

Po nieudanym zamachu z 20 lipca 1944 roku Lehndorff został aresztowany, skazany na śmierć i stracony w Berlinie.

Pałac po II wojnie światowej

Po 1945 roku pałac uniknął całkowitego zniszczenia, ale utracił większość wyposażenia. W okresie powojennym był wykorzystywany przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, a później również na potrzeby związane z turystyką i żeglarstwem.

Brak właściwej konserwacji doprowadził z czasem do bardzo złego stanu budynku.

Od 2009 roku prowadzone są systematyczne prace ratunkowe i konserwatorskie. Zabezpieczono fundamenty, stropy i dachy, a kolejne etapy obejmują fasady, konstrukcję dachu oraz historyczne wnętrza.

Pałac nie jest jeszcze całkowicie odrestaurowany, dlatego podczas wizyty można zobaczyć zarówno efekty wykonanych prac, jak i fragmenty nadal wymagające ratowania.

Park i otoczenie pałacu

Rezydencję otacza rozległy historyczny park, w którym zachowały się stare aleje dębowe, lipowe i grabowe.

Warto odszukać również zabytkową herbaciarnię, będącą dawnym pawilonem ogrodowym, oraz przejść w kierunku miejsc otwierających widoki na jeziora.

Po przeciwnej stronie Jeziora Sztynorckiego znajduje się mauzoleum rodziny Lehndorffów wraz z dawnym cmentarzem rodowym. Neogotycka budowla powstała w XIX wieku według projektu Friedricha Augusta Stülera.

MEMUAK i dawny folwark

Ciekawym uzupełnieniem wizyty jest Multimedialne Centrum Żeglarstwa i Ekologii MEMUAK, urządzone w odrestaurowanych budynkach dawnego majątku.

W historycznym spichlerzu przygotowano multimedialne ekspozycje związane z żeglarstwem i przyrodą Mazur. Dzięki temu nawet wtedy, gdy wnętrza pałacu nie są dostępne, można zobaczyć, jak kolejne części dawnego zespołu odzyskują nowe funkcje.

Informacje praktyczne

Przed przyjazdem warto sprawdzić możliwość zwiedzania pałacu i wcześniej dokonać rezerwacji, jeśli planowane jest wejście do wnętrz.

Sam park i otoczenie można poznawać podczas spaceru, jednak należy przestrzegać wygrodzeń związanych z pracami konserwatorskimi. Nie wolno wchodzić do zamkniętych pomieszczeń ani na teren prowadzonych robót.

Ścieżki parkowe są miejscami nierówne i gruntowe. Po deszczu mogą pojawić się błoto i kałuże, dlatego warto mieć wygodne obuwie.

W rejonie portu działa rozbudowana infrastruktura turystyczna, w tym gastronomia, noclegi i parking.

Atrakcje w pobliżu

Port w Sztynorcie - jeden z najbardziej znanych portów na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich i naturalne uzupełnienie wizyty przy pałacu.

Wilczy Szaniec - dawna kwatera Adolfa Hitlera, w której 20 lipca 1944 roku przeprowadzono nieudany zamach. Wizyta ma szczególny sens w połączeniu z historią Heinricha von Lehndorffa.

Mamerki - rozległy kompleks zachowanych bunkrów dawnej kwatery niemieckich wojsk lądowych.

Kanał Mazurski i śluzy w Leśniewie - monumentalne pozostałości niedokończonego projektu hydrotechnicznego.

Dlaczego warto odwiedzić?

Pałac w Sztynorcie warto odwiedzić nie tylko dla architektury. To miejsce, w którym spotykają się historia mazurskiego ziemiaństwa, II wojny światowej, niemieckiego ruchu oporu i współczesnej ochrony zabytków.