Pałac w Werbkowicach

Pałac w Werbkowicach - klasycystyczna rezydencja Szydłowskich

Pałac w Werbkowicach to klasycystyczna rezydencja położona w otoczeniu dawnego parku krajobrazowego nad doliną Huczwy. Powstał w wyniku rozbudowy dziewiętnastowiecznego dworu należącego do rodziny Szydłowskich. Charakterystyczną bryłę tworzą niska część środkowa z czterokolumnowym portykiem oraz dwa piętrowe skrzydła boczne.

Pałac jest częścią większego zabytkowego zespołu obejmującego także oficynę, rządcówkę, bramę z ogrodzeniem, park oraz pozostałości dawnej stajni. Dzięki temu miejsce pozwala zobaczyć nie tylko dawną siedzibę właścicieli, lecz także fragmenty zaplecza dużego majątku ziemskiego.

Co warto zobaczyć?

Najbardziej charakterystyczna jest elewacja frontowa z czterokolumnowym portykiem wgłębnym. W przeciwieństwie do wielu klasycystycznych dworów kolumny nie tworzą wysuniętego ganku, lecz znajdują się pomiędzy dwoma wyższymi skrzydłami.

Warto zwrócić uwagę również na piętrowe skrzydła z pilastrami, dekoracyjnymi obramieniami okien i ślepymi wnękami oraz na zróżnicowane dachy podkreślające trójczłonową kompozycję pałacu.

Do zespołu należą także oficyna z 1880 roku, starsza rządcówka, zabytkowa brama z ogrodzeniem oraz park. Dawna murowana stajnia z około 1860 roku nie zachowała się.

Jak wygląda zwiedzanie?

Pałac nie funkcjonuje jako muzeum i nie posiada regularnej trasy turystycznej ani opublikowanych godzin zwiedzania. Obiekt znajduje się w użytkowaniu Rolniczego Zakładu Doświadczalnego Werbkowice, będącego częścią Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa - PIB.

Wnętrza należy traktować jako przestrzeń użytkową instytucji. Osoby zainteresowane wejściem do budynku powinny wcześniej uzgodnić taką możliwość z administracją zakładu.

Również park jest częścią czynnego zespołu, dlatego podczas wizyty należy stosować się do oznaczeń i nie wchodzić do budynków gospodarczych ani na tereny wykorzystywane przez zakład.

Na obejrzenie pałacu z zewnątrz i najbliższego otoczenia warto przeznaczyć około 30-45 minut.

Historia w skrócie

W miejscu dzisiejszego pałacu istniały wcześniej siedziby właścicieli miejscowych dóbr. W pierwszej połowie XIX wieku Adam Szydłowski wzniósł murowany, parterowy dwór. Jego wygląd znamy między innymi z ryciny z 1836 roku.

Po Adamie majątek przejął jego syn Antoni Szydłowski, który rozwinął gospodarstwo i wyspecjalizował je w hodowli owiec. W 1848 roku miejscowa owczarnia liczyła 1945 zwierząt, a w 1860 roku już 2267, należąc do większych tego typu gospodarstw w Królestwie Polskim.

Pod koniec XIX lub na początku XX wieku dawny dwór został znacząco rozbudowany. Boczne części podwyższono o dodatkową kondygnację, zmieniono dachy i wzbogacono dekorację elewacji. W ten sposób ukształtowała się charakterystyczna bryła zachowana do dziś.

Na początku XX wieku majątek przeszedł w ręce Chrzanowskich, a następnie Rulikowskich. Teresa Chrzanowska, żona Wincentego Rulikowskiego, była ostatnią prywatną właścicielką Werbkowic przed zmianami własnościowymi związanymi z II wojną światową i okresem powojennym.

Pałac i Rolniczy Zakład Doświadczalny

Po II wojnie światowej dawny majątek przestał pełnić funkcję prywatnej rezydencji i został przeznaczony na cele związane z rolnictwem i działalnością doświadczalną.

Obecnie działa tu Rolniczy Zakład Doświadczalny Werbkowice IUNG-PIB. Zakład specjalizuje się przede wszystkim w chowie bydła mlecznego, prowadzi produkcję roślinną oraz badania dotyczące technologii rolniczych i monitoringu warunków produkcji.

Współczesna funkcja jest więc w pewnym sensie kontynuacją gospodarczego charakteru dawnego majątku ziemskiego.

Park i zabudowania dawnego majątku

Pałac otacza historyczny park rozwijany od przełomu XVIII i XIX wieku. Zachowały się w nim fragmenty starodrzewu oraz ślady dawnej kompozycji krajobrazowej. Park wraz z pałacem i pozostałymi elementami zespołu objęty jest ochroną konserwatorską.

Warto przyjrzeć się także oficynie, rządcówce i zabytkowej bramie. Razem pokazują one, że pałac był jedynie reprezentacyjnym centrum znacznie większego gospodarstwa.

Informacje praktyczne

Zwiedzanie: brak regularnego zwiedzania turystycznego i stałej trasy. Obiekt jest użytkowany przez RZD Werbkowice IUNG-PIB.

Bilety: brak regularnego cennika turystycznego.

Wnętrza: możliwość wejścia należy wcześniej uzgodnić z administracją obiektu.

Park: jest częścią użytkowanego zespołu, dlatego należy respektować bieżące zasady dostępu.

Czas wizyty: około 30-45 minut na obejrzenie pałacu i dostępnej części otoczenia.

Dostępność: nie opublikowano oficjalnej trasy turystycznej dostosowanej dla osób z ograniczoną mobilnością.

Atrakcje w pobliżu

W samych Werbkowicach warto zobaczyć również dawną cerkiew greckokatolicką, obecnie kościół rzymskokatolicki, należącą do zabytkowego dziedzictwa miejscowości. Gminna ewidencja datuje świątynię na 1846 rok.

Dłuższą wycieczkę można połączyć z poznawaniem Hrubieszowa oraz zabytków i krajobrazu Kotliny Hrubieszowskiej.

Pałac w Werbkowicach jest interesujący przede wszystkim jako przykład przemiany niewielkiego klasycystycznego dworu w większą rezydencję oraz zachowanego zespołu dawnego majątku ziemskiego. Dodatkowego znaczenia nadaje mu współczesna funkcja - rolnictwo nadal odgrywa tu ważną rolę, choć dziś działalność majątku związana jest z badaniami i nowoczesną produkcją prowadzoną przez IUNG-PIB.