Poleski Park Narodowy - kraina bagien, torfowisk i żurawi
Poleski Park Narodowy chroni jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów we wschodniej Polsce. Rozległe torfowiska, podmokłe lasy, zarastające jeziora i otwarte łąki tworzą świat przypominający północne pustkowia. Zamiast górskich panoram można tu podziwiać szerokie przestrzenie bagien, drewniane kładki prowadzące ponad wodą oraz stada ptaków przelatujących nad trzcinowiskami.
Park znajduje się w województwie lubelskim, na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, w obrębie Polesia Zachodniego. Zajmuje powierzchnię 9760,2864 ha, a jego otulina obejmuje dodatkowo 13 702,77 ha. Siedziba dyrekcji mieści się w Urszulinie.
Historia Poleskiego Parku Narodowego
Pierwsze pomysły objęcia przyrody Polesia ochroną pojawiły się już w okresie międzywojennym. W 1933 roku koncepcję utworzenia parku narodowego na Polesiu przedstawił profesor Władysław Szafer. Projekt dotyczący obecnego obszaru parku opracował później profesor Dominik Fijałkowski, proponując stworzenie pierwszego w Polsce parku narodowego o wyraźnie wodno-torfowiskowym charakterze.
Zanim powołano park, najcenniejsze obszary zabezpieczano w formie rezerwatów przyrody. Powstały między innymi rezerwaty Durne Bagno, Jezioro Moszne, Jezioro Długie i Torfowisko Orłowskie. Poleski Park Narodowy utworzono ostatecznie w 1990 roku.
Torfowiska - największy skarb Polesia
Najcenniejszym elementem krajobrazu parku są rozległe torfowiska. Występują tutaj torfowiska niskie, przejściowe i wysokie, a także podmokłe łąki, szuwary, olsy oraz bory bagienne. Tworzą one mozaikę siedlisk niespotykaną w innych polskich parkach narodowych.
Torfowiska pełnią funkcję naturalnego magazynu wody. Zatrzymują opady, ograniczają skutki suszy i zapewniają środowisko życia wielu wyspecjalizowanym organizmom. Jednym z najważniejszych zadań parku jest poprawa stosunków wodnych oraz ochrona otwartych terenów przed zarastaniem. Działania prowadzone są między innymi na Bagnie Bubnów, Łąkach Pieszowolskich i Torfowisku Orłowskim.
Bagno Bubnów
Bagno Bubnów jest największym kompleksem torfowiskowym Poleskiego Parku Narodowego. Otwarte przestrzenie porośnięte turzycami i łąkami trzęślicowymi stanowią ostoję wielu rzadkich ptaków oraz roślin związanych z terenami podmokłymi.
Jesienią na rozlewiskach w rejonie Zastawia gromadzą się żurawie przygotowujące się do odlotu. Występuje tutaj także wodniczka - rzadki ptak związany z rozległymi turzycowiskami. Najlepszym sposobem poznania tego terenu jest przejście ścieżką „Czahary”.
Żuraw - symbol parku
Symbolem Poleskiego Parku Narodowego jest żuraw. Ptaki te są silnie związane z mokradłami, na których znajdują miejsca do odpoczynku, zdobywania pokarmu i wychowywania młodych.
Ich charakterystyczny głos, nazywany klangorem, można usłyszeć z dużej odległości. Szczególnie widowiskowe są jesienne koncentracje żurawi na Bagnie Bubnów, należące do największych tego rodzaju zgromadzeń w Polsce.
Żółw błotny - wyjątkowy mieszkaniec Polesia
Jednym z najcenniejszych zwierząt parku jest żółw błotny. Jego populację na terenie Poleskiego Parku Narodowego ocenia się na około 350-450 dorosłych osobników, dzięki czemu jest to jedna z najważniejszych ostoi tego zagrożonego gada w Polsce.
Od 1998 roku park prowadzi program czynnej ochrony żółwia błotnego. Pracownicy obserwują samice na lęgowiskach, zabezpieczają złożone jaja przed drapieżnikami, poprawiają warunki wodne i przygotowują miejsca odpowiednie do składania jaj. W przypadku zagrożonych gniazd część jaj jest doinkubowywana, a młode żółwie mogą spędzać pierwszą zimę w warunkach kontrolowanych.
Łosie, bobry i wilki
Największym zwierzęciem Poleskiego Parku Narodowego jest łoś. Według danych parku jego liczebność może dochodzić do około stu osobników, co oznacza jedno z większych zagęszczeń tego gatunku w Polsce. Łosie wykorzystują podmokłe lasy, torfowiska i zarastające łąki, jednak najczęściej można je zobaczyć wcześnie rano lub przed zmierzchem.
Na terenie parku żyją również bobry, jelenie, sarny, dziki, wydry oraz wilki. Mokradła są ważnym miejscem występowania płazów, a wiosną szczególną uwagę zwracają samce żaby moczarowej, które podczas godów przybierają intensywnie niebieskie zabarwienie.
Ścieżka przyrodnicza „Spławy”
„Spławy” to jedna z najbardziej znanych tras Poleskiego Parku Narodowego. Ścieżka ma około 7,5 km długości, a jej przejście zajmuje przeciętnie od 2,5 do 3 godzin. Niemal 4,5 km trasy prowadzi po drewnianych kładkach ułożonych ponad mokradłami i bagiennymi lasami.
Trasa rozpoczyna się w Starym Załuczu i prowadzi przez łąki, olsy oraz torfowisko przejściowe nad Jezioro Łukie - największy zbiornik wodny w granicach parku. Na jeziorze przygotowano pływający pomost widokowy, z którego można obserwować ptaki wodne. Przy odrobinie szczęścia na trasie można dostrzec żurawie, bobry, bieliki, błotniaki stawowe i żółwie błotne.
Ścieżka „Dąb Dominik”
Ścieżka „Dąb Dominik” prowadzi w okolice zarastającego Jeziora Moszne. Dostępny jest wariant krótszy o długości około 2,5 km oraz dłuższy, mierzący około 3,5 km bez doliczenia drogi powrotnej z Jamnik.
Najciekawszym fragmentem trasy jest kładka prowadząca nad torfowisko przejściowe. Powierzchnię dawnego jeziora pokrywa pło, czyli unoszący się na wodzie kożuch mchów torfowców i innych roślin. Można tu zobaczyć rosiczki, żurawinę błotną oraz roślinność charakterystyczną dla borów bagiennych i olsów. Krótszy wariant trasy został dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz rodzin z wózkami dziecięcymi.
Ścieżka „Czahary”
Ścieżka „Czahary” prowadzi przez Bagno Bubnów. Trasa ma około 6,5 km długości, a na jej przejście warto przeznaczyć od 2,5 do 3 godzin. Znajdują się na niej drewniane pomosty, zadaszenia, platformy oraz wieże obserwacyjne.
Podczas spaceru można zobaczyć otwarte torfowisko, podmokłe łąki oraz rozlewisko w Zastawiu. Jest to szczególnie dobre miejsce do obserwowania żurawi i wodniczki. Kładki na trasie zostały przystosowane dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową i rodzin z wózkami dziecięcymi.
Pozostałe ścieżki i trasy
Miłośnicy obserwowania ptaków mogą wybrać ścieżkę „Perehod”, prowadzącą w pobliżu stawów w Pieszowoli. Łączy ona krajobraz stawów, podmokłych łąk i lasów z punktami dogodnymi do obserwacji ptaków wodno-błotnych.
Ścieżka „Obóz Powstańczy” łączy walory przyrodnicze z historią powstania styczniowego. Dla rodzin z małymi dziećmi przygotowano natomiast krótką ścieżkę „Żółwik” przy Ośrodku Dydaktyczno-Muzealnym w Starym Załuczu.
Rowerzyści mogą korzystać między innymi ze ścieżki edukacyjnej „Mietiułka” oraz wyznaczonych tras przebiegających przez okolice parku. Zawsze należy jednak sprawdzić, czy dany odcinek dopuszcza ruch rowerowy - po drewnianych kładkach rower trzeba prowadzić.
Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny w Starym Załuczu
Ośrodek w Starym Załuczu prezentuje przyrodę oraz kulturowe dziedzictwo Polesia Zachodniego. W jego zbiorach znajdują się eksponaty przyrodnicze, archeologiczne, etnograficzne i historyczne. Obok budynku prowadzi ścieżka „Żółwik”, a na terenie kompleksu działa również ośrodek rehabilitacji dzikich zwierząt.
Według aktualnego komunikatu Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny pozostaje zamknięty do odwołania z powodu remontu. Przed planowaną wizytą warto sprawdzić, czy został już ponownie udostępniony.
Polesie Zachodnie na liście UNESCO i Ramsar
Od 2002 roku Poleski Park Narodowy stanowi część Rezerwatu Biosfery „Polesie Zachodnie”. W 2012 roku utworzono Transgraniczny Rezerwat Biosfery „Polesie Zachodnie”, obejmujący obszary chronione w Polsce, Ukrainie i Białorusi.
Park posiada także rangę obszaru Ramsar, czyli mokradła o znaczeniu międzynarodowym. Wyróżnienie podkreśla szczególną wartość jego torfowisk, jezior, rozlewisk oraz siedlisk ptaków wodno-błotnych.
Zasady zwiedzania parku
Po Poleskim Parku Narodowym można poruszać się od świtu do zmierzchu i wyłącznie po wyznaczonych szlakach oraz ścieżkach. Nie wolno zrywać roślin, płoszyć zwierząt, niszczyć gniazd ani zbierać przyrodniczych pamiątek. Rozpalanie ognia jest dozwolone tylko w specjalnie przygotowanych miejscach.
Grupy liczące więcej niż dziesięć osób powinny zgłosić wizytę administracji parku. Przed wyjściem warto sprawdzić aktualne komunikaty, ponieważ wysoki poziom wody, remonty kładek lub warunki pogodowe mogą powodować okresowe utrudnienia.
Bilety wstępu
Opłaty obowiązują na ścieżkach „Dąb Dominik”, „Spławy”, „Perehod”, „Obóz Powstańczy” i „Czahary”. Według aktualnego cennika bilet na jedną wybraną trasę kosztuje 7 zł, a ulgowy 3,50 zł. Jednodniowy bilet na wszystkie płatne ścieżki kosztuje 16 zł, a ulgowy 8 zł. Dostępne są również bilety trzydniowe.
Bilety można kupić przez internet lub w punktach sprzedaży prowadzonych przez park. Ceny mogą ulec zmianie, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny cennik.
Warto wiedzieć
- Poleski Park Narodowy utworzono w 1990 roku.
- Park zajmuje ponad 9760 ha.
- Jego symbolem jest żuraw.
- Najcenniejszym elementem przyrody są torfowiska i inne obszary wodno-błotne.
- Jedną z najważniejszych atrakcji jest sieć drewnianych kładek prowadzących ponad mokradłami.
- Najpopularniejsze trasy to „Spławy”, „Dąb Dominik” i „Czahary”.
- Park chroni jedną z największych polskich ostoi żółwia błotnego.
- Siedziba dyrekcji znajduje się przy ulicy Lubelskiej 3a w Urszulinie.
- Na teren mokradeł warto zabrać środek przeciw komarom, nakrycie głowy i obuwie z antypoślizgową podeszwą.
- Aktualną dostępność tras i stan kładek należy sprawdzić przed przyjazdem.
Kiedy najlepiej odwiedzić Poleski Park Narodowy?
Wiosną torfowiska wypełniają się wodą, rozpoczynają się gody płazów, a na podmokłe łąki wracają ptaki. To dobra pora na obserwowanie budzącej się przyrody, choć niektóre fragmenty tras mogą być podmokłe.
Latem można podziwiać roślinność torfowiskową i przejść wszystkie najważniejsze ścieżki, ale warto przygotować się na wysokie temperatury i dużą liczbę owadów. Jesień jest szczególnie atrakcyjna ze względu na koncentracje żurawi oraz spokojniejszą atmosferę na szlakach.
Dlaczego warto odwiedzić Poleski Park Narodowy?
Poleski Park Narodowy pokazuje zupełnie inne oblicze polskiej przyrody niż parki górskie czy nadmorskie. Jego największą atrakcją nie są rozległe panoramy ze szczytów, lecz cisza bagien, zapach podmokłych lasów i widok drewnianej kładki znikającej pośród trzcin.
To miejsce szczególnie interesujące dla miłośników ptaków, fotografii przyrodniczej i spokojnych spacerów. Torfowiska, żurawie, żółwie błotne oraz zarastające jeziora tworzą krajobraz, który pozwala zobaczyć jeden z najcenniejszych i najbardziej wrażliwych ekosystemów w Polsce.
