Zamek Krzyżacki w Sztumie

Zamek Krzyżacki w Sztumie - rezydencja wielkich mistrzów niedaleko Malborka

Zamek Krzyżacki w Sztumie to jeden z najciekawszych średniowiecznych zabytków Powiśla. Wzniesiony pomiędzy jeziorami, pełnił funkcję siedziby krzyżackiego wójta, ale jednocześnie był podstołeczną rezydencją wielkich mistrzów, którzy przyjeżdżali tutaj na wypoczynek, polowania i spotkania z ważnymi gośćmi. Po wojnie trzynastoletniej zamek przeszedł pod władzę polską i przez kolejne stulecia służył starostom.

Co warto zobaczyć?

Do dziś zachowała się tylko część dawnego założenia, ale nadal można zobaczyć skrzydło południowe, gotycką bramę, fragmenty wież i murów obronnych oraz rozległy dziedziniec.

Na dziedzińcu znajduje się zabytkowa studnia, a pod powierzchnią terenu zachowały się fundamenty i relikty nieistniejących już budynków. Ich odkrycie pozwoliło naukowcom znacznie dokładniej odtworzyć pierwotną skalę warowni.

W muzeum warto zobaczyć stałą wystawę „Dzieje zamku w Sztumie od XIV do XVIII wieku”, prezentującą historię obiektu, zabytki archeologiczne oraz rekonstrukcje zamku z okresu krzyżackiego i czasów polskich starostów.

Jak wygląda zwiedzanie?

Zamek jest obecnie oddziałem Muzeum Zamkowego w Malborku. Podczas wizyty można zwiedzić część wnętrz skrzydła południowego, ekspozycje muzealne, przejazd bramny oraz dziedziniec.

Dużą część historii poznaje się dzięki rekonstrukcjom, ponieważ znaczna część średniowiecznej zabudowy została rozebrana w XVIII i XIX wieku.

Na spokojne zwiedzanie warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny. Przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne godziny otwarcia oraz dostępność wystaw.

Historia w skrócie

Najnowsze badania archeologiczne wykazały, że zamek powstał około 1377-1420 roku, czyli później, niż przez długi czas przypuszczano.

Na co dzień był siedzibą krzyżackiego wójta zarządzającego Sztumem i okolicznymi dobrami. Jednocześnie dzięki bliskości Malborka pełnił rolę rezydencji wielkich mistrzów Zakonu Krzyżackiego. Przyjeżdżali tutaj na wypoczynek i polowania, a zamek mógł również służyć do przyjmowania gości i poselstw zmierzających do stolicy państwa zakonnego.

Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku warownia została na krótko zajęta przez wojska Władysława Jagiełły.

Po zakończeniu wojny trzynastoletniej i drugim pokoju toruńskim w 1466 roku Sztum znalazł się w granicach Korony Polskiej. Zamek stał się siedzibą starostów i został stopniowo przekształcony w wygodniejszą rezydencję.

Największe zniszczenia przyniosły wojny polsko-szwedzkie. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku zamek znalazł się pod panowaniem pruskim, a znaczna część jego zabudowy została później rozebrana.

Od 2018 roku obiektem opiekuje się Muzeum Zamkowe w Malborku, które prowadzi badania, prace konserwatorskie i rozwija ofertę wystawienniczą.

Najnowsze odkrycia

Badania prowadzone w XXI wieku znacząco zmieniły sposób postrzegania Sztumu. Okazało się, że warownia była znacznie większa i bardziej reprezentacyjna, niż sugerują zachowane obecnie budynki.

Archeolodzy odkryli relikty dawnych zabudowań, a analiza źródeł pisanych i ikonografii pozwoliła przygotować rekonstrukcje zamku około 1420 roku oraz z pierwszej ćwierci XVII wieku.

Dzięki nim można zobaczyć, jak wyglądał kompleks, zanim wojny i późniejsze rozbiórki zmniejszyły go do obecnych rozmiarów.

Informacje praktyczne

Zamek jest dostępny dla turystów przez większą część roku, ale godziny różnią się zależnie od sezonu i dni świątecznych, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny komunikat muzeum.

Muzeum nie posiada własnego parkingu - samochód trzeba pozostawić na ogólnodostępnych miejscach w pobliżu.

Dziedziniec i część ekspozycji na poziomie przyziemia są dostępne dla osób z ograniczoną mobilnością. Do wystaw znajdujących się na piętrze prowadzą jednak schody i obecnie nie ma windy.

Atrakcje w pobliżu

Jezioro Sztumskie - po zwiedzaniu warto przejść się promenadą i zobaczyć zamek z perspektywy wody.

Zamek w Malborku - główna siedziba wielkich mistrzów Zakonu Krzyżackiego i naturalne uzupełnienie wizyty w Sztumie.

Zamek w Kwidzynie - monumentalny kompleks zamkowo-katedralny związany z kapitułą pomezańską.

Sztumska Wieś - miejscowość związana z zawarciem rozejmu polsko-szwedzkiego w 1635 roku.

Dlaczego warto odwiedzić?

Zamek w Sztumie pokazuje mniej znaną stronę państwa krzyżackiego. Nie był jedynie niewielką warownią strzegącą drogi do Malborka, lecz również miejscem wypoczynku i reprezentacyjną rezydencją wielkich mistrzów. Nowa wystawa i rekonstrukcje przygotowane na podstawie badań archeologicznych pozwalają wyobrazić sobie skalę nieistniejących dziś zabudowań. Dzięki temu Sztum jest szczególnie ciekawym uzupełnieniem wizyty w Malborku i jednym z ważniejszych przystanków na Szlaku Zamków Gotyckich.