Zamek w Szymbarku

Zamek w Szymbarku - monumentalna gotycka ruina niedaleko Iławy

Zamek w Szymbarku należy do najbardziej imponujących ruin na Pojezierzu Iławskim. Rozległe ceglane mury, różnorodne wieże i ogromny wewnętrzny dziedziniec przypominają o czasach, gdy była to reprezentacyjna siedziba prepozytów kapituły pomezańskiej.

Pierwszy etap budowy przypadał na lata 1378-1386, a warownię rozbudowywano jeszcze pod koniec XIV i na początku XV wieku. W kolejnych stuleciach gotycki zamek przekształcono w wygodną rezydencję rodową.

Obecnie pozostaje trwałą ruiną i własnością prywatną. Ze względu na prowadzone prace zabezpieczające wnętrze zamku i dziedziniec nie są udostępnione do zwiedzania.

Co warto zobaczyć?

Monumentalne mury i wieże

Zamek wzniesiono na rozległym planie o wymiarach około 75 × 92 metry. Wysokie ceglane mury otaczają wewnętrzny dziedziniec położony znacznie wyżej od otaczającego terenu.

Jedną z największych osobliwości Szymbarka był rozbudowany system wież i baszt.

W pierwszym okresie powstało ich osiem, a w wyniku kolejnych prac liczba wzrosła do dziesięciu. Planowano jeszcze dwie następne, lecz nigdy nie zostały ukończone.

Poszczególne wieże różniły się kształtem, co do dziś nadaje ruinie bardzo charakterystyczną sylwetkę.

Brama i arkadowy most

Główne wejście znajduje się we wschodniej części zespołu.

Pierwotnie nad fosą prowadził drewniany most zwodzony. Z czasem zastąpił go monumentalny ceglany most wsparty na czterech arkadach.

Nad bramą zachował się herb rodu von Polentz, jednego z późniejszych właścicieli zamku.

Obecnie dostęp do mostu i bramy jest ograniczony ze względów bezpieczeństwa.

Historia w skrócie

Pierwsza wzmianka o Szymbarku pochodzi z 1378 roku. Zamek powstał jako siedziba prepozyta kapituły pomezańskiej - zwierzchnika kapituły i administratora jej rozległych dóbr.

Pierwszy etap budowy zakończono w 1386 roku za prepozyta Henryka ze Skarlina. Następnie zamek rozbudowywano do początków XV wieku, podwyższając mury i wieże oraz poprawiając warunki mieszkalne.

Niektóre opracowania wiążą wzgórze z wcześniejszym osadnictwem pruskim, jednak istnienie grodu dokładnie w miejscu dzisiejszego zamku nie zostało jednoznacznie potwierdzone.

Wojna trzynastoletnia i odbudowa

Podczas wojny trzynastoletniej w XV wieku zamek przechodził z rąk do rąk i został poważnie uszkodzony.

Po zakończeniu walk szybko go odbudowano i ponownie wzmocniono.

Po drugim pokoju toruńskim w 1466 roku Szymbark pozostał w państwie zakonu krzyżackiego.

Od warowni do rezydencji

Po sekularyzacji Prus zamek przeszedł w XVI wieku w ręce świeckie.

W 1532 roku dobra otrzymał biskup Georg von Polentz. Rodzina von Polentz rozpoczęła przebudowę średniowiecznej warowni w bardziej komfortową rezydencję.

Zmieniały się wnętrza i zabudowa mieszkalna, a militarny charakter obiektu stopniowo ustępował funkcjom reprezentacyjnym.

Ród von Finckenstein

W 1699 roku właścicielem dóbr został Ernst Finck von Finckenstein.

Rodzina von Finckenstein pozostała związana z Szymbarkiem aż do 1945 roku.

Przez ponad dwa stulecia zamek był rozwijany jako arystokratyczna rezydencja. Powstawały reprezentacyjne wnętrza, zmieniały się skrzydła mieszkalne, a w XIX wieku część budowli otrzymała cechy neogotyckie.

Przed II wojną światową zamek był nadal użytkowaną, nowoczesną jak na swoje czasy rezydencją wyposażoną między innymi w instalację elektryczną i wodną.

Jak zamek stał się ruiną?

Wbrew często powtarzanej informacji Szymbark nie został bezpośrednio zniszczony podczas działań wojennych w 1945 roku.

Po przejściu frontu w zamku mieściła się radziecka komendantura. Po opuszczeniu miejscowości przez wojsko obiekt został częściowo zdewastowany.

W połowie 1946 roku wybuchł ogromny pożar, którego dokładna przyczyna pozostaje niewyjaśniona. Ogień zniszczył dachy, stropy i wnętrza.

Od tego czasu dawna rezydencja pozostaje ruiną.

Próby ratowania zamku

W latach 60. XX wieku prowadzono prace zabezpieczające, między innymi odgruzowano wnętrza i zadaszono część wież.

W 1988 roku obiekt przejęła Fundacja „Widzieć Muzyką”, która rozpoczęła prace zmierzające do jego odbudowy. Zostały one jednak wstrzymane na początku lat 90.

Dziś zamek jest własnością prywatną, a prowadzone działania mają przede wszystkim zabezpieczyć historyczne mury i umożliwić dalszą ochronę zabytku.

Zamek na planie filmu „Król Olch”

W 1995 roku Szymbark stał się planem filmowym.

Volker Schlöndorff realizował tutaj sceny do filmu „Król Olch” z Johnem Malkovichem w roli głównej.

Ruiny posłużyły jako filmowy zamek Kaltenborn. W Szymbarku kręcono między innymi sceny związane z końcowymi walkami i zdobyciem zamku przez wojska radzieckie.

Niektóre elementy wykonanej wówczas scenografii przez długi czas pozostawały widoczne w ruinach.

Park i cmentarz von Finckensteinów

Zamek otacza dawne założenie parkowo-krajobrazowe nad Jeziorem Szymbarskim.

W pobliżu znajduje się również cmentarz rodowy von Finckensteinów - właścicieli rezydencji od końca XVII wieku do 1945 roku.

Miejsce warto traktować jako zabytek historyczny i sepulkralny, zachowując odpowiedni szacunek podczas wizyty.

Czy Zamek w Szymbarku można zwiedzać?

Obecnie nie można wejść na dziedziniec ani zwiedzać wnętrz zamku.

Ze względu na stan murów oraz prowadzone prace ratunkowe i konserwatorskie właściciel ograniczył dostęp do obiektu.

Zamek można oglądać z zewnątrz, spacerując wokół jego murów i dawnego parku.

Dostępny jest również wirtualny spacer pozwalający zobaczyć arkadowy most, przejazd bramny, dziedziniec oraz jedną z baszt.

Nie należy przekraczać zamkniętych bram, ogrodzeń ani wchodzić do ruin bez zgody właściciela.

Informacje praktyczne

Rodzaj obiektu: gotycki zamek kapituły pomezańskiej, później rezydencja rodowa.

Budowa: pierwszy etap 1378-1386, dalsza rozbudowa na przełomie XIV i XV wieku.

Pierwotna funkcja: siedziba prepozyta kapituły pomezańskiej.

Wymiary: około 75 × 92 m.

Wieże i baszty: ostatecznie dziesięć; dwóch kolejnych planowanych baszt nie ukończono.

Stan: trwała ruina.

Zwiedzanie wnętrza: obecnie niedostępne.

Możliwość oglądania: z zewnątrz oraz poprzez wirtualny przewodnik.

Atrakcje w pobliżu

Iława - miasto nad Jeziorakiem z portem, promenadami i terenami rekreacyjnymi.

Jeziorak - najdłuższe jezioro w Polsce, popularne wśród żeglarzy i kajakarzy.

Kamieniec - ruiny barokowego pałacu Finckensteinów, związanego z tym samym rodem, który posiadał Szymbark.

Prabuty - miasto z zabytkami związanymi z historią dawnej Pomezanii.

Dlaczego warto zobaczyć Zamek w Szymbarku?

Zamek w Szymbarku zachwyca przede wszystkim swoją skalą. Potężny obwód ceglanych murów, różnorodne wieże i ogromny dziedziniec pokazują rozmach jednej z najciekawszych gotyckich rezydencji dawnych Prus.

Choć dziedziniec nie jest obecnie dostępny dla turystów, monumentalną bryłę można dobrze oglądać podczas spaceru wokół zamku.

Historia kapituły pomezańskiej, rodu von Finckenstein, powojennego pożaru oraz filmowego „Króla Olch” sprawia, że Szymbark jest interesującym przystankiem podczas poznawania Pojezierza Iławskiego.