Muzeum Kultur Świata w Poznaniu

Muzeum Kultur Świata w Poznaniu

Muzeum Kultur Świata to oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, prezentujący różnorodność kultur, tradycji i sposobów życia ludzi z wielu części świata. Placówka funkcjonowała wcześniej jako Muzeum Etnograficzne, a pod obecną nazwą działa od 2025 roku. Po kompleksowej modernizacji została ponownie otwarta dla zwiedzających 24 października 2025 roku.

Zbiory muzeum liczą około 17 tysięcy obiektów pochodzących z 54 państw. Obejmują przedmioty codziennego użytku, stroje, tkaniny, narzędzia, dzieła sztuki, wyroby rzemieślnicze, obiekty kultu religijnego oraz pamiątki dokumentujące zarówno tradycyjne, jak i współczesne kultury. Na wystawach prezentowanych jest obecnie około 5 procent całej kolekcji.

Muzeum nie ogranicza się do pokazywania przedmiotów z odległych krajów. Jego twórcy zachęcają do zastanowienia się nad tym, jak postrzegamy inne społeczności, w jaki sposób zabytki trafiały do europejskich kolekcji oraz jak unikać stereotypowego przedstawiania kultur uznawanych dawniej za „egzotyczne”.

Historia muzeum

Początki poznańskich zbiorów etnograficznych są związane z działalnością Towarzystwa Ludoznawczego, założonego w 1910 roku. Jego prezeską została Helena Cichowicz, która wraz z córką Wiesławą rozpoczęła systematyczne gromadzenie i opracowywanie przedmiotów związanych z kulturą ludową.

Pierwszą wystawę etnograficzną otwarto 28 grudnia 1911 roku w siedzibie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Zaprezentowano na niej blisko tysiąc obiektów, przede wszystkim pochodzących z Wielkopolski. Wydarzenie to uznawane jest za początek muzealnej kolekcji etnograficznej w Poznaniu.

W 1920 roku zbiory Towarzystwa Ludoznawczego zostały przekazane Muzeum Wielkopolskiemu, będącemu poprzednikiem dzisiejszego Muzeum Narodowego w Poznaniu. Utworzono wówczas Dział Ludoznawczy imienia Heleny i Wiesławy Cichowicz, a zgromadzone zabytki ponownie udostępniono publiczności w 1921 roku.

W okresie międzywojennym kolekcja była systematycznie powiększana. Oprócz przedmiotów z Wielkopolski trafiały do niej zabytki z innych regionów Polski, a także z Afryki, Azji i Nowej Gwinei.

Zniszczenia podczas II wojny światowej

Podczas II wojny światowej znaczna część poznańskich zbiorów etnograficznych została zniszczona, rozproszona lub wywieziona. Po 1945 roku udało się odnaleźć jedynie część przedwojennej kolekcji. Ocalałe przedmioty stały się podstawą odbudowywanego Działu Kultury i Sztuki Ludowej.

Pierwszą powojenną ekspozycję otwarto w 1949 roku w pałacu w Rogalinie. Systematyczne rozwijanie zbiorów rozpoczęło się po 1950 roku, gdy do działu dołączył etnograf Stanisław Błaszczyk, który miał duży wpływ na obecny charakter kolekcji.

W 1962 roku zbiory przeniesiono do dawnej loży masońskiej w Poznaniu. Budynek wymagał jednak gruntownej rekonstrukcji, która trwała aż do 1986 roku. Nazwa Muzeum Etnograficzne została oficjalnie nadana oddziałowi w 1974 roku.

Powstanie Muzeum Kultur Świata

Nowa nazwa - Muzeum Kultur Świata - obowiązuje od 29 stycznia 2025 roku. Została nadana decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zmiana miała podkreślić, że działalność placówki obejmuje nie tylko tradycyjną kulturę ludową Wielkopolski i Polski, ale także historię, sztukę i codzienność społeczności z wielu kontynentów.

Po remoncie muzeum zostało ponownie otwarte 24 października 2025 roku. Odnowiono i doświetlono wnętrza, zmodernizowano hol oraz klatkę schodową, przygotowano nowe przestrzenie edukacyjne i wypoczynkowe, a także zamontowano windę obsługującą wszystkie kondygnacje.

Budynek dawnej loży masońskiej

Muzeum mieści się w późnoklasycystycznym budynku wzniesionym w latach 1817-1819. Pierwotnie była to siedziba poznańskiej loży masońskiej. Budowla uchodziła niegdyś za jeden z bardziej okazałych obiektów lożowych w tej części Europy.

Budynek ma trzy kondygnacje i wyróżnia się symetryczną, dekoracyjną fasadą. Jego architektura jest dodatkowym elementem wizyty, ponieważ muzealne wystawy zostały urządzone w historycznych wnętrzach przystosowanych do współczesnych potrzeb.

Do głównego wejścia prowadzi niewielki park ze starymi drzewami, miejscami odpoczynku oraz zabytkową studzienką. Przestrzeń wykorzystywana jest również podczas koncertów, warsztatów, pokazów i wydarzeń plenerowych.

Co można zobaczyć?

Najważniejszą częścią muzeum są dwie wystawy stałe otwarte wraz z nową odsłoną placówki:

• „EXotica?”,
• „Kreacje. Stroje ludowe rysowane na miarę”.

Łącznie prezentują ponad 600 obiektów związanych z Wielkopolską, Europą, Afryką, Azją, Amerykami i Oceanią. Ekspozycje są okresowo uzupełniane i zmieniane, dlatego podczas kolejnych wizyt można zobaczyć inne zabytki z muzealnych magazynów.

W holu znajduje się również multimedialny katalog zbiorów z interaktywną mapą świata. Pozwala on sprawdzić, z jakich regionów pochodzą poszczególne przedmioty oraz poznać zabytki, które nie są aktualnie prezentowane w gablotach.

Wystawa „EXotica?”

Wystawa „EXotica?” poświęcona jest temu, jak mieszkańcy Europy postrzegali i opisywali kultury innych części świata. Sam znak zapytania w tytule zachęca do zastanowienia się, co właściwie oznacza określenie „egzotyczny” i dlaczego tak często stosowano je wobec ludzi, przedmiotów i tradycji spoza Europy.

Na ekspozycji zestawiono przedmioty z Indii, Peru, Amazonii, Tybetu, Kazachstanu, Afganistanu, Maroka, Mali oraz innych regionów z obiektami pochodzącymi z Polski. Takie połączenia mają pokazywać podobieństwa pomiędzy kulturami, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się bardzo odległe.

Można zobaczyć między innymi stroje, ozdoby, przedmioty codziennego użytku, broń, wyroby rzemieślnicze, obiekty religijne i dzieła sztuki. Przedmioty prezentowane są wraz z informacjami o ich znaczeniu, sposobie używania oraz drodze, jaką trafiły do Poznania.

Ekspozycja podejmuje również tematy stereotypów, orientalizmu, kolonializmu i zawłaszczania kulturowego. Nie przedstawia jednej zamkniętej interpretacji, lecz zachęca odwiedzających do samodzielnego zadawania pytań i porównywania różnych punktów widzenia.

Wystawa „Kreacje. Stroje ludowe rysowane na miarę”

Druga wystawa stała poświęcona jest strojom ludowym oraz dokumentacji tworzonej w latach trzydziestych XX wieku. Jej podstawę stanowi 50 barwnych rysunków wykonanych w latach 1930-1939. Prace nie były wcześniej prezentowane publicznie.

Rysunki dokumentują ubiory, których oryginalne przykłady nie zawsze zachowały się do naszych czasów. Na ich podstawie odtworzono wybrane elementy garderoby, dzięki czemu można porównać archiwalną dokumentację z rzeczywistą formą stroju.

Wystawa pokazuje, że strój ludowy nie był przypadkowym zestawem ubrań. Jego krój, kolor, materiał, hafty i dodatki mogły świadczyć o pochodzeniu, wieku, stanie cywilnym, zamożności oraz okazji, podczas której był noszony.

Oryginalne rysunki są regularnie wymieniane. Muzeum zapowiedziało prezentowanie kolejnych zestawów, dzięki czemu delikatne prace na papierze nie są zbyt długo narażone na działanie światła, a ekspozycja może się zmieniać.

Kolekcja wielkopolska

Ważną częścią zbiorów jest kolekcja związana z kulturą ludową Wielkopolski. Należy ona do najbogatszych zespołów regionalnych tego rodzaju.

Obejmuje między innymi stroje bamberskie, złote czepce, hafty snutkowe, ludowe rzeźby, ceramikę, wyposażenie domów, przedmioty używane podczas świąt i obrzędów oraz narzędzia związane z pracą mieszkańców wsi.

Szczególne znaczenie mają zabytki dokumentujące kulturę Bambrów Poznańskich - osadników sprowadzanych w XVIII wieku z okolic Bambergu. Ich potomkowie z czasem stali się częścią społeczności Poznania, zachowując jednocześnie charakterystyczne stroje i część tradycji.

Zbiory z Albanii i Huculszczyzny

Muzeum posiada jeden z największych w Europie zbiorów zabytków kultury albańskiej. Kolekcję tworzą między innymi stroje, tkaniny, ozdoby, broń, wyroby rzemieślnicze i przedmioty codziennego użytku.

Mniejszy, lecz bardzo cenny zespół pochodzi z Huculszczyzny - regionu Karpat położonego obecnie głównie na terenie Ukrainy. Obejmuje barwną ceramikę, biżuterię, kafle, tkaniny i obrazy pokuckie.

Kolekcje pozaeuropejskie

Wśród najciekawszych części zbiorów znajduje się wyposażona kazachska jurta, przedstawiająca tradycyjny dom ludów zamieszkujących stepy Azji Centralnej. Jej konstrukcja, tkaniny i wyposażenie pokazują, jak tworzono wnętrze, które można było stosunkowo szybko złożyć i przenieść.

Muzeum posiada również około 1500 przykładów ceramiki prekolumbijskiej oraz cenną kolekcję przedmiotów z Nowej Gwinei, zgromadzonych przed silnym oddziaływaniem kultury europejskiej na miejscowe społeczności.

Pozostałe zbiory obejmują przedmioty pochodzące między innymi z Indii, Afganistanu, Peru, Kazachstanu, Maroka, Beninu, Mali, Kamerunu, Amazonii i Oceanii.

Muzeum jako miejsce dialogu

Muzeum Kultur Świata nie prezentuje przedmiotów wyłącznie jako efektownych pamiątek z dalekich podróży. Ważne są historie ludzi, którzy je wykonali i używali, oraz okoliczności, w jakich zabytki trafiły do kolekcji.

Placówka współpracuje z badaczami, artystami, kolekcjonerami oraz przedstawicielami społeczności, z których pochodzą prezentowane przedmioty. Zamiast jednego „głosu autorytetu” muzeum stara się przedstawiać różne interpretacje i punkty widzenia.

Program obejmuje wystawy, wykłady, spotkania, warsztaty, koncerty, oprowadzania kuratorskie i wydarzenia poświęcone konkretnym regionom świata.

Zwiedzanie z dziećmi

Muzeum może zainteresować dzieci dzięki różnorodności prezentowanych przedmiotów, kolorowym strojom, dużym obiektom przestrzennym i interaktywnej mapie świata.

Dla młodszych zwiedzających szczególnie ciekawe mogą być:

• kazachska jurta,
• barwne stroje i ozdoby,
• maski oraz rzeźby,
• ceramika,
• przedmioty codziennego użytku z różnych kontynentów,
• zadania polegające na odnajdywaniu podobieństw pomiędzy przedmiotami z Polski i innych krajów.

Muzeum prowadzi zajęcia przeznaczone dla rodzin, szkół, młodzieży, dorosłych i seniorów. Program warsztatów i spotkań zmienia się w ciągu roku, dlatego wydarzenia rodzinne należy sprawdzać przed planowaną wizytą.

Dzieci do 13. roku życia powinny przebywać na terenie muzeum pod opieką osoby dorosłej.

Park przy muzeum

Do budynku prowadzi kameralny park ze starodrzewem i zabytkową studzienką. Znajdują się w nim miejsca pozwalające odpocząć przed lub po zwiedzaniu.

Park służy również jako przestrzeń wydarzeń plenerowych, koncertów, warsztatów i pikników. Sam budynek znajduje się pomiędzy rejonem Starego Rynku a Wartostradą, dlatego wizytę można łatwo połączyć ze spacerem po historycznym centrum lub nad Wartą.

Warto wiedzieć

Charakter obiektu

Muzeum Kultur Świata jest oddziałem Muzeum Narodowego w Poznaniu. Można je zwiedzać samodzielnie, z przewodnikiem albo podczas oprowadzania kuratorskiego i zajęć edukacyjnych.

Teksty na wystawach oraz wybrane materiały informacyjne są dostępne także w języku angielskim.

Godziny otwarcia

Poniedziałek: nieczynne
Wtorek: 10:00-16:00
Środa: 10:00-16:00
Czwartek: 10:00-18:00
Piątek: 10:00-20:00
Sobota: 10:00-17:00
Niedziela: 10:00-17:00

Kasa jest zamykana 30 minut przed zamknięciem muzeum. W święta i podczas wydarzeń specjalnych godziny mogą ulec zmianie.

Ceny biletów

Aktualny podstawowy cennik:

Bilet normalny: 20 zł
Bilet ulgowy: 13 zł
Dzieci i ucząca się młodzież w wieku 7-26 lat: 1 zł
Wtorek: wstęp bezpłatny

Bezpłatny wtorek obejmuje możliwość oglądania muzealnych ekspozycji, ale na specjalne warsztaty lub wydarzenia mogą obowiązywać osobne opłaty.

Zakup biletów

Bilety można kupić w kasie lub przez internet. We wtorek również należy pobrać bezpłatną wejściówkę umożliwiającą kontrolę liczby osób przebywających na wystawach.

Czas zwiedzania

Na spokojne obejrzenie dwóch wystaw stałych warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin.

Osoby dokładnie czytające opisy, korzystające z multimedialnego katalogu lub uczestniczące w oprowadzaniu mogą potrzebować około 2-3 godzin. Jest to praktyczny szacunek wynikający z rozmiaru ekspozycji, która obejmuje ponad 600 prezentowanych obiektów.

Zmiany na wystawach

Część oryginalnych obiektów, szczególnie rysunków, tkanin i przedmiotów wrażliwych na światło, może być okresowo wymieniana.

Dzięki temu wystawy stałe nie mają całkowicie niezmiennej formy, a kolejna wizyta może pozwolić zobaczyć eksponaty, których wcześniej nie prezentowano.

Ciche godziny

W wybrane niedziele muzeum organizuje ciche godziny zwiedzania w godzinach 15:00-17:00. W tym czasie ograniczane są dodatkowe bodźce i głośne wydarzenia.

Dokładne terminy publikowane są na dany rok, dlatego przed wizytą należy sprawdzić aktualny harmonogram.

Dostępność

Budynek jest przystosowany do potrzeb osób o ograniczonej mobilności. Znajdują się w nim winda obsługująca wszystkie trzy kondygnacje, rampy, pochylnie oraz toaleta z systemem przywoławczym.

Główne dojście przez park wymaga pokonania stopni. Alternatywne wejście bez barier znajduje się po przeciwnej stronie budynku i jest otwierane przez pracownika po użyciu domofonu.

Na wystawach rozmieszczono ławki i siedziska. Na pierwszym piętrze znajduje się pomieszczenie „Enklawa”, w którym można odpocząć, wyciszyć się lub nakarmić małe dziecko.

Przy kasie oraz w jednej z sal dostępne są pętle indukcyjne. Do muzeum można wejść z psem asystującym.

Wózek dziecięcy

W budynku znajduje się winda, a wejścia na wystawy prowadzą po pochylniach. Wózek dziecięcy można również pozostawić w samoobsługowej szatni.

Przy schodach prowadzących do parku znajduje się specjalny najazd dla wózków, jednak wygodniejszym rozwiązaniem dla osób unikających schodów może być skorzystanie z wejścia bez barier.

Szatnia i bagaż

Odzież wierzchnią, plecaki, większe torby i parasole należy pozostawić w szatni lub bezpłatnych szafkach depozytowych.

Na sale wystawowe nie powinno się wnosić przedmiotów, które mogą przypadkowo uszkodzić eksponaty albo utrudniać zwiedzanie innym osobom.

Fotografowanie

Amatorskie fotografowanie i filmowanie jest bezpłatne, o ile nie używa się lampy błyskowej, dodatkowego oświetlenia ani statywu.

Przy wybranych obiektach mogą obowiązywać indywidualne zakazy. Profesjonalne sesje oraz wykorzystywanie materiałów do celów komercyjnych wymagają zgody Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Zwiedzanie ze zwierzętami

Do budynku i parku nie można wprowadzać zwierząt.

Wyjątek stanowią odpowiednio oznaczone psy asystujące towarzyszące osobom uprawnionym.

Parking

Muzeum nie posiada własnego parkingu. Samochód należy pozostawić na jednym z ogólnodostępnych miejsc w centrum miasta.

Najbliższe wyznaczone miejsca dla osób z niepełnosprawnościami znajdują się przy ulicach sąsiadujących z muzeum. Ze względu na centralne położenie wygodnym rozwiązaniem może być dojazd komunikacją miejską lub dojście pieszo ze Starego Rynku.

Sklep muzealny

W strefie wejściowej działa sklep oferujący katalogi wystaw, przewodniki, publikacje poświęcone zbiorom i pamiątki.

Dostępne są między innymi osobne katalogi wystaw „EXotica?” oraz „Kreacje. Stroje ludowe rysowane na miarę”.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę w Muzeum Kultur Świata można połączyć ze zwiedzaniem:

• Starego Rynku,
• Ratusza - Muzeum Poznania,
• Muzeum Instrumentów Muzycznych,
• Muzeum Bambrów Poznańskich,
• kościoła Wszystkich Świętych,
• dawnego koryta Warty,
• Wartostrady,
• Ostrowa Tumskiego,
• Bramy Poznania,
• terenów spacerowych nad Wartą.

Muzeum znajduje się pomiędzy historycznym centrum a terenami nadrzecznymi, dlatego może być jednym z punktów dłuższej pieszej trasy po Poznaniu.

Dlaczego warto odwiedzić?

Muzeum Kultur Świata pozwala zobaczyć zarówno zabytki związane z Wielkopolską, jak i przedmioty pochodzące z odległych regionów Afryki, Azji, obu Ameryk i Oceanii.

Największą wartością placówki jest sposób prezentowania zbiorów. Eksponaty nie są pokazywane jedynie jako osobliwe lub egzotyczne ciekawostki. Towarzyszą im pytania o ich znaczenie, pochodzenie, dawnych właścicieli oraz sposób, w jaki Europejczycy opisywali inne kultury.

Dodatkowym atutem jest historyczna siedziba w budynku dawnej loży masońskiej, kameralny park oraz bliskość najważniejszych zabytków centrum Poznania.

To interesujące miejsce dla osób zainteresowanych podróżami, antropologią, historią, sztuką ludową, strojami, rzemiosłem i różnorodnością kulturową współczesnego świata.