Historia i znaczenie Giecz, obok Poznania i Gniezna, był jednym z głównych grodów monarchii piastowskiej. Kościół św. Mikołaja pełnił funkcję świątyni dla ludności osady targowej rozwijającej się poza murami grodu.
-
Czas powstania: Obecna murowana świątynia datowana jest na koniec XII lub początek XIII wieku. Badania archeologiczne wykazały jednak, że stanęła ona na miejscu jeszcze starszego, prawdopodobnie XI-wiecznego kościoła.
-
Fundacja: Przyjmuje się, że fundatorami mogli być pierwsi władcy z dynastii Piastów, co podkreśla strategiczne znaczenie tego miejsca.
Architektura i unikatowe detale Świątynia jest klasycznym przykładem wiejskiego kościoła romańskiego:
-
Materiał: Ściany zbudowano z regularnych ciosów granitowych, co nadaje budowli surowy i monumentalny charakter.
-
Bryła: Kościół jest jednonawowy, z węższym, prostokątnym prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą. Od strony zachodniej znajduje się wieża (późniejsza, zrekonstruowana).
-
Mensa Ołtarzowa: Wewnątrz prezbiterium zachowała się unikatowa, romańska mensa ołtarzowa wykonana z piaskowca. Jest to jeden z nielicznych tak starych elementów wyposażenia liturgicznego zachowanych in situ (w miejscu oryginalnym) w Polsce.
-
Relikty: Pod posadzką odkryto fundamenty jeszcze starszej apsydy oraz ślady wczesnośredniowiecznych pochówków.
Rezerwat Archeologiczny w Gieczu Kościół św. Mikołaja jest integralną częścią Rezerwatu Archeologicznego „Gród Wczesnośredniowieczny w Gieczu” (oddział Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy).
-
Choć kościół znajduje się poza wałami grodu, spacer między nim a grodziskiem pozwala zrozumieć układ dawnego ośrodka władzy.
-
Na samym grodzisku (oddalonym o ok. 500 m) można zobaczyć fundamenty palatium oraz fundamenty kościoła grodowego pw. św. Jana Chrzciciela.
Stan obecny i ciekawostki Kościół wciąż pełni funkcje sakralne - nabożeństwa odbywają się tu regularnie, a jego akustyka sprawia, że jest doskonałym miejscem dla koncertów muzyki dawnej. W ścianach zewnętrznych można dostrzec „dziury" w kamieniach - według legend powstały one od pokutników, którzy palcami żłobili otwory w twardym granicie.
