Muzeum Mikołaja Reja w Nagłowicach - śladami ojca polskiej literatury
Muzeum Mikołaja Reja w Nagłowicach, działające pod nazwą „Dworek Mikołaja Reja”, jest jednym z najważniejszych miejsc na Świętokrzyskim Szlaku Literackim. Placówka przypomina życie i dorobek wybitnego pisarza renesansu, który jako jeden z pierwszych znaczących polskich autorów konsekwentnie tworzył w języku ojczystym.
Muzeum mieści się w zabytkowym dworze otoczonym rozległym parkiem. Choć obecny budynek nie pochodzi z czasów Mikołaja Reja, stoi na terenie majątku od wieków związanego z jego rodem.
Mikołaj Rej i jego związki z Nagłowicami
Mikołaj Rej urodził się w 1505 roku w Żurawnie pod Haliczem. Nazwa „z Nagłowic”, którą posługiwał się pisarz, nawiązywała do rodzinnej miejscowości Rejów herbu Oksza. Nagłowice znajdowały się w rękach tego rodu już w pierwszej połowie XV wieku.
Pisarz przez pewien czas mieszkał w Nagłowicach, które odziedziczył po wuju Piotrze. Później przeniósł się do założonej przez siebie Okszy, noszącej obecnie nazwę Oksa. Z tego powodu Nagłowice pozostają jednym z najważniejszych miejsc związanych z jego biografią i rodzinnym dziedzictwem.
Ojciec literatury polskiej
Mikołaj Rej był poetą, prozaikiem, dramaturgiem i tłumaczem, a także aktywnym uczestnikiem życia publicznego XVI-wiecznej Rzeczypospolitej. Do najważniejszych jego utworów należą między innymi „Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem”, „Żywot człowieka poczciwego”, „Zwierzyniec” oraz „Postylla”.
Znaczenie Reja wynikało przede wszystkim z konsekwentnego posługiwania się językiem polskim w czasach, gdy w literaturze, nauce i życiu publicznym dominowała łacina. Jego twórczość przyczyniła się do rozwoju polskiego języka literackiego oraz upowszechnienia piśmiennictwa w języku narodowym.
Historia dworku w Nagłowicach
Obecny dwór nie jest domem, w którym mieszkał Mikołaj Rej. Jeszcze w połowie XIX wieku w tym miejscu znajdowała się drewniana siedziba wzniesiona przez Kacpra Walewskiego, posła na Sejm Czteroletni i szambelana króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Dzisiejszy murowany dwór powstał najwcześniej po 1862 roku, a najprawdopodobniej po 1878 roku. Jego fundatorem był Józef Kosicki, który rozbudował również zaplecze gospodarcze majątku i przekształcił otaczający go park.
W 1914 roku Nagłowice kupili Radziwiłłowie. W okresie międzywojennym rozbudowali część rezydencjonalną zespołu, wznosząc w 1938 roku okazały pałac połączony z wcześniejszym dworem.
Powstanie muzeum Mikołaja Reja
W 1969 roku, podczas obchodów czterechsetnej rocznicy śmierci pisarza, w dworze utworzono Izbę Pamięci Mikołaja Reja. Przed budynkiem ustawiono również popiersie autora.
W latach 1985-1987 przeprowadzono generalny remont dworu i pałacu. Kolejne prace konserwatorskie i rewaloryzacyjne wykonywano na początku XXI wieku. Dzięki nim historyczny zespół dworsko-parkowy zachował swój reprezentacyjny charakter.
Wystawa poświęcona życiu i twórczości Reja
Ekspozycja muzealna przedstawia biografię pisarza, jego związki z Nagłowicami oraz znaczenie twórczości Reja dla rozwoju polskiej literatury i kultury.
Na wystawie można zobaczyć reprodukcje dawnych drzeworytów, portrety, fragmenty utworów oraz materiały przedstawiające najważniejsze wydarzenia z życia pisarza. W gablotach prezentowane są kopie dokumentów, między innymi „Listu do sąsiada” i zeznania podatkowego Mikołaja Reja.
Szczególnie interesującym zabytkiem jest fragment kamiennego nadproża z herbem Oksza. Element pochodzi z dworu w dawnej Okszy, wzniesionego przez Mikołaja Reja, i został odnaleziony podczas badań archeologicznych.
Zabytkowy park wokół dworku
Dworek otacza rozległy park krajobrazowy. Jego początki sięgają wcześniejszych założeń ogrodowych, które w kolejnych stuleciach były przekształcane zgodnie ze zmieniającymi się trendami. Na początku XIX wieku Maria Walewska urządziła tu park w stylu angielskim, a Józef Kosicki nadał mu później bardziej naturalistyczny charakter.
Park jest integralną częścią zespołu muzealnego. Zachowały się w nim alejki, stawy, tarasy dawnego ogrodu oraz wiekowe drzewa. Spacer pozwala odpocząć po zwiedzaniu ekspozycji i poznać otoczenie dawnej rezydencji ziemiańskiej.
Dworek na Świętokrzyskim Szlaku Literackim
Muzeum Mikołaja Reja należy do najważniejszych przystanków na Świętokrzyskim Szlaku Literackim. Trasa łączy miejscowości związane z pisarzami, poetami i twórcami ważnymi dla polskiej kultury.
Wizytę w Nagłowicach można połączyć ze zwiedzaniem Jędrzejowa, Muzeum im. Przypkowskich oraz pobliskiej Oksy, założonej przez Mikołaja Reja.
Warto wiedzieć
- Muzeum znajduje się przy ulicy Kacpra Walewskiego 7 w Nagłowicach.
- Nagłowice leżą około 15 kilometrów od Jędrzejowa, przy drodze krajowej nr 78.
- Obok muzeum znajduje się parking, a na terenie obiektu dostępna jest toaleta.
- Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu.
- W okresie letnim dworek jest zazwyczaj dostępny przez wszystkie dni tygodnia.
- Przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny harmonogram, ceny biletów oraz możliwość zwiedzania z przewodnikiem.
Dlaczego warto odwiedzić Muzeum Mikołaja Reja?
Muzeum w Nagłowicach pozwala poznać człowieka, który odegrał szczególną rolę w rozwoju polskiego piśmiennictwa. Kameralna ekspozycja, zabytkowy dwór i otaczający go park tworzą miejsce łączące historię literatury z atmosferą dawnej rezydencji ziemiańskiej.
To interesujący cel wycieczki dla miłośników literatury, renesansu i historii regionu świętokrzyskiego. Wizyta przypomina również, dlaczego Mikołaj Rej jest uważany za jednego z najważniejszych twórców polskiego języka literackiego.
