Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu - podziemna przygoda w dawnej kopalni
Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu to wyjątkowy kompleks turystyki przemysłowej, w którym można poznać ponad dwa stulecia historii górnictwa na Górnym Śląsku. Obejmuje autentyczne wyrobiska dawnej kopalni Królowa Luiza, fragment Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej oraz zabytkowe obiekty Strefy Carnall. Największą atrakcją jest Podziemny Spływ Sztolnią, uznawany przez muzeum za najdłuższy podziemny spływ łodziami w Europie.
Co warto zobaczyć?
Sztolnia oferuje kilka różnych tras, dlatego warto dopasować zwiedzanie do wieku uczestników i zainteresowań.
Podziemny Spływ Sztolnią łączy spacer przez historyczne wyrobiska z rejsem łodziami pod ulicami Zabrza. Trasa pozwala zobaczyć ponad dwustuletni fragment Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej, która dawniej służyła do odwadniania kopalń i transportowania węgla. Zwiedzanie trwa około 2,5 godziny i jest dostępne od 6. roku życia.
Podziemna Podróż w Czasie pokazuje rozwój górnictwa od najstarszych metod ręcznego wydobycia po okres mechanizacji. Trasa trwa około 2,5 godziny i nie obejmuje spływu łodziami, dlatego jest dobrym wyborem dla osób zainteresowanych przede wszystkim historią i techniką.
Dla rodzin z młodszymi dziećmi przygotowano Podziemne Królestwo Maszyn - około 1,5-godzinną trasę z pokazami górniczych urządzeń i przejazdem kolejką, dostępną już od 4 lat. Bardziej aktywną propozycją jest Rodzinna Szychta, przeznaczona dla dzieci od 5. roku życia.
Warto zobaczyć również Strefę Carnall z zabytkową wieżą szybową, wystawami poświęconymi historii górnictwa oraz działającą maszyną parową. Strefa znajduje się przy ul. Wolności 408 i jest ogólnodostępna.
Jak wygląda zwiedzanie?
Wszystkie podziemne trasy zwiedza się z przewodnikiem i o określonych godzinach. Muzeum zaleca przyjazd co najmniej 15 minut wcześniej. Kask i wymagane wyposażenie otrzymuje się na miejscu.
Pod ziemią przez cały rok panuje temperatura około 12-16°C, dlatego również latem warto zabrać bluzę lub lekką kurtkę. Najlepiej sprawdzą się pełne, wygodne buty - nawierzchnia może być wilgotna i nierówna.
Ważne jest także sprawdzenie dokładnego miejsca rozpoczęcia wybranej trasy. Podziemny Spływ, Podziemna Podróż w Czasie i Podziymnŏ Rajza rozpoczynają się przy ul. Wolności 408, natomiast Podziemne Królestwo Maszyn i Rodzinna Szychta przy ul. Mochnackiego 12.
Historia w skrócie
Historia kompleksu sięga 1791 roku, kiedy rozpoczął się rozwój państwowej kopalni węgla w Zabrzu. Już kilka lat później wykorzystywano tu maszynę parową, a w 1799 roku rozpoczęto budowę Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej, mającej odwadniać kopalnie i umożliwiać transport węgla. W 1811 roku Kopalnia Królewska otrzymała nazwę Królowa Luiza.
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna należała do największych przedsięwzięć inżynieryjnych wczesnego górnictwa na Górnym Śląsku. Rozwój kolei i coraz głębsze wydobycie sprawiły jednak, że z czasem utraciła swoje pierwotne znaczenie.
Po zakończeniu działalności górniczej część wyrobisk i zabudowań zaczęto chronić i przystosowywać do funkcji muzealnych. Wieloletnia rewitalizacja pozwoliła w 2018 roku ponownie udostępnić historyczne podziemia, w tym trasę wodną prowadzącą fragmentem dawnej sztolni.
W 2020 roku Królowa Luiza, Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna i Kopalnia Guido zostały objęte statusem Pomnika Historii „Zabrze - zespół zabytkowych kopalni węgla kamiennego”.
Informacje praktyczne
Godziny: główne części Sztolni Królowa Luiza przy ul. Wolności 408 i ul. Mochnackiego 12 są obecnie czynne codziennie w godz. 9:00-18:00. Nie oznacza to jednak możliwości rozpoczęcia dowolnej trasy o każdej porze - wejścia odbywają się według harmonogramu.
Ceny biletów online: Podziemny Spływ Sztolnią - 75 zł normalny i 60 zł ulgowy lub rodzinny; Podziemna Podróż w Czasie - 50/40 zł; Podziemne Królestwo Maszyn - 40/35 zł; Rodzinna Szychta - 50 zł normalny i 45 zł ulgowy. Bilety kupowane w kasie w dniu zwiedzania są droższe.
Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc, szczególnie na popularnym Podziemnym Spływie, warto kupić bilety wcześniej. Muzeum wyraźnie zaleca wcześniejszą rezerwację.
Parking: płatne miejsca parkingowe znajdują się przy obu głównych częściach Sztolni - w rejonie ul. Wolności 406-410 oraz ul. Mochnackiego 12.
Dostępność: autentyczne podziemia mają nierówności, zwężenia i różnice poziomów, dlatego nie każda standardowa trasa może być odpowiednia dla osób z ograniczoną mobilnością. Muzeum przygotowuje jednak po wcześniejszym uzgodnieniu specjalny wariant zwiedzania dla grup z osobami ze szczególnymi potrzebami. Strefa Carnall jest dostępna dla osób z niepełnosprawnością ruchową.
Atrakcje w pobliżu
Naturalnym uzupełnieniem wizyty jest Kopalnia Guido, również należąca do Muzeum Górnictwa Węglowego. W przeciwieństwie do stosunkowo płytkich wyrobisk Królowej Luizy pozwala zjechać górniczą szolą na poziom 320 metrów. Połączenie obu atrakcji może zająć praktycznie cały dzień.
W Zabrzu warto zobaczyć także zabytkową Wieżę Ciśnień z interaktywną wystawą CARBONEUM, poświęconą węglowi i jego znaczeniu dla przyrody, techniki i kultury.
Miłośnicy zabytków przemysłowych mogą odwiedzić również Szyb Maciej, będący kolejnym ważnym punktem na Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego.
Sztolnia Królowa Luiza jest szczególnie ciekawa dlatego, że nie jest jedynie muzealną rekonstrukcją. Zwiedzający wchodzą do autentycznych pogórniczych wyrobisk, oglądają działające maszyny, jadą górniczą kolejką, a na najpopularniejszej trasie płyną łodzią historycznym kanałem. To jedno z tych miejsc, w których przemysłową historię Górnego Śląska można nie tylko zobaczyć, ale również bezpośrednio jej doświadczyć.
