Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu - Klasyk stylu łemkowskiego
Cerkiew w Kwiatoniu (powiat gorlicki) to ikona Beskidu Niskiego i obiekt, który w podręcznikach architektury podawany jest jako wzorzec stylu zachodniołemkowskiego. Jej wyjątkowa harmonia bryły i doskonały stan zachowania zostały docenione wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2013 roku. Wzniesiona w drugiej połowie XVII wieku (ok. 1700 r.), jest jedną z najstarszych i najpiękniejszych świątyń tego typu w Polsce.
Trzy wieże, trzy światy
Budowla jest podręcznikowo trójdzielna: składa się z babińca, nawy i prezbiterium. Każda część nakryta jest dachem namiotowym o innej wysokości, co tworzy charakterystyczną, uskokową sylwetkę, która pnie się ku górze - od najniższego prezbiterium po najwyższą wieżę nad babińcem. Wieże zwieńczone są baniastymi hełmami z kutymi krzyżami, a cała konstrukcja (ściany i dachy) pokryta jest gontem. Z biegiem lat drewno nabrało szlachetnej, ciemnobrązowej barwy, która pięknie kontrastuje z zielenią otaczających wzgórz.
Wnętrze: Złoto w mroku
Wnętrze cerkwi zachowało kompletny, oryginalny wystrój z XIX wieku. Centralnym punktem jest wspaniały, klasycystyczny ikonostas (ściana z ikonami) z 1904 roku, autorstwa Michała Bogdańskiego. Oddziela on nawę od prezbiterium, tworząc strefę tajemnicy. Ściany i sufit zdobi bogata polichromia (również z początku XX wieku), która naśladuje marmurowe kolumny i architektoniczne detale (iluzjonizm). Mimo że od 1947 roku (po wysiedleniu Łemków) cerkiew służy jako kościół rzymskokatolicki, zachowano jej wschodni charakter w nienaruszonym stanie.
Dzwonnica i ogrodzenie
Teren cerkiewny otacza drewniane ogrodzenie z bramkami, a wysokie drzewa tworzą naturalną ramę dla tego architektonicznego arcydzieła. Kwiatoń jest miejscem, gdzie czas stanął w miejscu - nie ma tu asfaltowych parkingów ani straganów, tylko cisza, drewno i historia.
Warto wiedzieć
- Dostępność: Cerkiew jest kościołem filialnym parafii w Uściu Gorlickim. Msze święte rzymskokatolickie odbywają się w niedziele i święta.
- Zwiedzanie: Obiekt leży na Szlaku Architektury Drewnianej. W sezonie letnim (maj-październik) zazwyczaj udostępniany turystom w ramach „Otwartego Szlaku” (często czwartek-niedziela). Wówczas na miejscu dyżuruje opiekun. Poza tymi terminami cerkiew jest zamknięta, a zdobycie klucza może być trudne (kontakt z parafią w Uściu Gorlickim).
- Bilety: Wstęp bezpłatny. Zalecana ofiara na konserwację.
- Fotografowanie: Cerkiew w Kwiatoniu jest uznawana za najbardziej fotogeniczną w Polsce - najlepiej prezentuje się w popołudniowym słońcu. Wnętrze można fotografować bez flesza.
- Dojazd: Kwiatoń leży przy drodze z Uścia Gorlickiego do Hańczowej. Wieś jest mała, cerkiew widać z głównej drogi.
- Parking: Niewielki, niestrzeżony parking znajduje się przy drodze, naprzeciwko wejścia na teren cerkwi.
- Rower: Kwiatoń to świetny przystanek na trasie rowerowej przez Beskid Niski (np. w kierunku Wysowej-Zdroju).
