Dwór w Koszutach

Dwór w Koszutach - dom wielkopolskiego ziemianina

Dwór w Koszutach to późnobarokowa siedziba ziemiańska otoczona zabytkowym parkiem. W jego wnętrzach działa Muzeum Ziemi Średzkiej „Dwór w Koszutach”, którego ekspozycja pozwala zobaczyć, jak wyglądało życie wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej na przełomie XIX i XX wieku.

Charakterystyczną bryłę tworzą białe elewacje, wysoki łamany dach kryty gontem, narożne alkierze oraz drewniana weranda. Dwór należy do najlepiej zachowanych przykładów tego rodzaju architektury w Polsce, a cały zespół dworsko-parkowy został w 2018 roku uznany za Pomnik Historii.

Co warto zobaczyć?

Podczas wizyty warto zwrócić uwagę na:

• późnobarokową bryłę dworu i narożne alkierze,
• drewnianą werandę i wysoki gontowy dach,
• salon, jadalnię i prywatne pokoje mieszkańców,
• pokój dziecięcy z dawnymi zabawkami,
• meble, obrazy i przedmioty codziennego użytku,
• park krajobrazowy ze stawami i starodrzewem,
• charakterystyczny trawnik w kształcie serca,
• zabytkowe wiatraki koźlaki w otoczeniu muzeum.

Historia dworu

Obecny dwór powstał w trzeciej ćwierci XVIII wieku, prawdopodobnie w miejscu wcześniejszej siedziby. Jego budowę wiąże się z Józefem Zabłockim.

W następnych stuleciach budynek był rozbudowywany i modernizowany. Na przełomie XVIII i XIX wieku powiększono część mieszkalną, a późniejsze zmiany nadały alkierzom i pozostałym elementom bardziej jednolity neobarokowy charakter.

Do II wojny światowej majątek pozostawał w rękach kolejnych rodzin ziemiańskich związanych z Koszutami, między innymi Zabłockich, Kosińskich i Rekowskich.

Po wojnie majątek przejęło państwo. W budynku przez pewien czas funkcjonowała szkoła, a w 1966 roku otwarto tutaj muzeum poświęcone historii ziemi średzkiej i kulturze ziemiańskiej.

Architektura dworu

Dwór jest parterowym, symetrycznym budynkiem murowanym z cegły i otynkowanym. Część ścian wewnętrznych wykonano w konstrukcji szkieletowej z drewna modrzewiowego, wypełnionej listwami dębowymi i gliną.

Najbardziej charakterystycznym elementem jest wysoki łamany dach kryty gontem. Bryłę urozmaicają narożne alkierze, drewniana ażurowa weranda przy głównym wejściu oraz półokrągły ryzalit od strony ogrodu.

Forma z alkierzami wywodzi się z tradycji dawnych siedzib obronnych z narożnymi wieżami, które z czasem przekształciły się w wygodne pomieszczenia mieszkalne.

Ekspozycja „Mała siedziba ziemiańska w Wielkopolsce”

Najważniejszą częścią muzeum jest stała ekspozycja „Mała siedziba ziemiańska w Wielkopolsce”, prezentowana w ośmiu pomieszczeniach.

Wnętrza nie są zachowanym w całości wyposażeniem ostatnich właścicieli Koszut. Zostały urządzone przy użyciu zabytkowych mebli, malarstwa, tkanin i przedmiotów codziennego użytku tak, aby odtworzyć atmosferę polskiego dworu z końca XIX i początku XX wieku.

Dzięki temu muzeum ma charakter domu historycznego - zwiedzający nie ogląda przedmiotów ustawionych wyłącznie w gablotach, lecz przechodzi przez pomieszczenia urządzone tak, jakby nadal były zamieszkane.

Salon, jadalnia i prywatne pokoje

Salon jest największym reprezentacyjnym pomieszczeniem. Dominują w nim meble z drugiej połowy XIX wieku, obrazy i niewielkie stoliki. Z okien można zobaczyć park oraz charakterystyczny klomb w kształcie serca.

Jadalnia pokazuje znaczenie wspólnych posiłków w życiu ziemiańskiej rodziny. Kolejne pomieszczenia prezentują bardziej prywatną stronę dawnego domu - gabinet, sypialnię, pokój pani domu oraz pokój gościnny.

Rozmieszczone w nich książki, dokumenty, naczynia, przybory toaletowe i drobne sprzęty pomagają poznać codzienność mieszkańców dworu.

Pokój dziecięcy

Jednym z najciekawszych pomieszczeń dla rodzin jest pokój dziecięcy.

Można zobaczyć tutaj dawne zabawki i elementy wyposażenia dziecięcego pokoju, między innymi łóżeczko, wózek, konia na biegunach, zabawkową zastawę, żołnierzyki i książki.

Ekspozycja dobrze pokazuje, jak wyglądało dzieciństwo w ziemiańskim domu ponad sto lat temu i może być szczególnie interesująca dla najmłodszych zwiedzających.

Park dworski

Dwór otacza zabytkowy park krajobrazowy o powierzchni około 4,67 ha. Jego obecna kompozycja nawiązuje do założenia z pierwszej połowy XIX wieku.

W parku znajdują się alejki, dwa sztuczne stawy, starodrzew, kopiec z figurą Matki Bożej oraz pozostałości dawnej lodowni.

Wśród drzew dominują jesiony, lipy, wiązy, kasztanowce, klony i robinie. Szczególnie cenne są dwie pomnikowe topole białe.

Przed ogrodową elewacją dworu znajduje się charakterystyczny trawnik w kształcie serca otoczony niskim żywopłotem. W otoczeniu zespołu można zobaczyć także zabytkowe wiatraki typu koźlak, przypominające o dawnym rolniczym krajobrazie Wielkopolski.

Jak wygląda zwiedzanie?

Dwór można zwiedzać indywidualnie. W poszczególnych pomieszczeniach znajdują się informacje pomagające poznać ich dawną funkcję i prezentowane wyposażenie.

Muzeum oferuje również zwiedzanie z przewodnikiem, które warto wcześniej zarezerwować, szczególnie w przypadku grup.

Na spokojne obejrzenie wnętrz najlepiej przeznaczyć około 60 minut. Spacer po parku może wydłużyć wizytę o kolejne 30-45 minut.

Dwór z dziećmi

Koszuty są dobrym miejscem na rodzinną wizytę. Najmłodszych mogą zainteresować dawne zabawki, wyposażenie pokoju dziecięcego oraz możliwość porównania współczesnego życia z codziennością sprzed ponad stu lat.

Muzeum prowadzi także lekcje i warsztaty dotyczące między innymi dawnych zabaw, tradycji, historii regionu i kultury ziemiańskiej.

Informacje praktyczne

Godziny otwarcia. Od wtorku do piątku muzeum jest czynne w godz. 9:00-15:00. W okresie weekendowego udostępniania obiekt jest otwarty w soboty i niedziele w godz. 11:00-15:00. Od listopada do lutego muzeum jest w weekendy nieczynne. Poniedziałek jest dniem zamknięcia.

Bilety. Bilet normalny kosztuje 20 zł, a ulgowy 15 zł. Środa jest dniem bezpłatnego wstępu.

Przewodnik. Opłata za oprowadzanie wynosi obecnie 50 zł. Lekcja muzealna kosztuje 25 zł, a warsztat muzealny 40 zł.

Czas zwiedzania. Na wnętrza i spacer po najbliższym otoczeniu warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny.

Dostępność. Do wejścia prowadzi jeden stopień, przy którym na życzenie ustawiana jest mobilna rampa. Parter z główną ekspozycją jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach.

Piętro. Do pomieszczeń na piętrze prowadzą schody. Osobom, które nie mogą z nich skorzystać, muzeum zapewnia alternatywny sposób zapoznania się z niedostępną częścią ekspozycji.

Udogodnienia. Przy wejściu do parku znajduje się dotykowy plan. Muzeum posiada także rozwiązania ułatwiające zwiedzanie osobom ze szczególnymi potrzebami.

Parking. W pobliżu wejścia znajduje się parking, w tym miejsce przeznaczone dla osoby z niepełnosprawnością.

Atrakcje w pobliżu

Wizytę w Koszutach warto połączyć ze zwiedzaniem Środy Wielkopolskiej, gdzie można zobaczyć rynek i kolegiatę.

W dalszej okolicy znajdują się Zamek w Kórniku i Arboretum Kórnickie, Wyspa Edwarda w Zaniemyślu oraz Pałac i park w Rogalinie. Dobrym miejscem na spacer i wypoczynek są również okolice Jeziora Średzkiego.

Dlaczego warto odwiedzić Dwór w Koszutach?

Dwór w Koszutach jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów polskiej barokowej siedziby alkierzowej. Jego największym atutem nie jest monumentalność, lecz możliwość wejścia do kameralnego ziemiańskiego domu i poznania codziennego życia jego dawnych mieszkańców.

Zabytkowe meble, obrazy, książki, naczynia i zabawki w połączeniu z barokową architekturą oraz parkiem tworzą miejsce, w którym łatwo poczuć atmosferę wielkopolskiego dworu z przełomu XIX i XX wieku.