Pałac w Kocku, dumnie wznoszący się na skarpie w dolinie rzeki Wieprz, to jeden z najcenniejszych zabytków architektury klasycystycznej na Lubelszczyźnie. Ta monumentalna rezydencja, otoczona rozległym, malowniczym parkiem, stanowi wspaniałe świadectwo dawnej potęgi polskich rodów arystokratycznych oraz miejsce, w którym wielka sztuka spotkała się z burzliwą historią naszego kraju.
Historia założenia pałacowego sięga XVI wieku, kiedy to ród Firlejów wzniósł tu pierwszą, ufortyfikowaną siedzibę. Jednak swój obecny, olśniewający wygląd pałac zawdzięcza wybitnej postaci polskiego Oświecenia - księżnej Annie z Sapiehów Jabłonowskiej. Pod koniec XVIII wieku zleciła ona przebudowę dawnej, zniszczonej rezydencji słynnemu architektowi, Chrystianowi Piotrowi Aignerowi. Dzięki jego wizji budowla zyskała surowy, ale niezwykle elegancki, klasycystyczny charakter. Imponująca fasada z reprezentacyjnym portykiem wspartym na jońskich kolumnach do dziś budzi podziw swoimi doskonałymi proporcjami i harmonią. Księżna Jabłonowska uczyniła z Kocka prężny ośrodek gospodarczy i naukowy, a w pałacowych wnętrzach zgromadziła wspaniałą bibliotekę oraz jeden z największych w Europie gabinetów historii naturalnej.
Pałac otoczony jest rozległym parkiem, który pierwotnie miał formę geometrycznego ogrodu francuskiego, a w XIX wieku, został przekształcony w romantyczny park krajobrazowy w stylu angielskim. To właśnie te tereny stały się niemym świadkiem tragicznych, ale i bohaterskich wydarzeń z początku II wojny światowej. W październiku 1939 roku w okolicach pałacu rozegrała się słynna bitwa pod Kockiem - ostatnie starcie kampanii wrześniowej, w którym Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie" pod dowództwem generała Franciszka Kleeberga stawiła zaciekły opór wojskom niemieckim. Pałac podczas walk pełnił funkcję szpitala polowego, zapisując się na zawsze na kartach polskiej historii.
Warto wiedzieć
- Obecnie w murach pałacu mieści się Dom Pomocy Społecznej, co oznacza, że zwiedzanie zabytkowych wnętrz nie jest możliwe dla turystów, jednak można swobodnie podziwiać zjawiskową bryłę budynku z zewnątrz oraz spacerować po ogólnodostępnym parku.
- Wybitny architekt Chrystian Piotr Aigner zaprojektował w Kocku nie tylko przebudowę pałacu, ale również pobliski, przepiękny klasycystyczny kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, który stanowi architektoniczne dopełnienie miejskiego układu urbanistycznego.
- W Kocku znajduje się cmentarz wojenny, na którym spoczywa generał Franciszek Kleeberg wraz ze swoimi żołnierzami; zwiedzając okolice pałacu, absolutnie warto zatrzymać się tam, by oddać hołd bohaterom ostatniej bitwy wojny obronnej 1939 roku.
- Dawna właścicielka majątku, księżna Anna Jabłonowska, wprowadziła w swoich dobrach niezwykle postępowe reformy chłopskie (tzw. „Ustawy powszechne dla dóbr moich rządców"), co czyniło Kock jednym z najnowocześniej zarządzanych majątków w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.
