Piastowski Zamek Królewski w Międzyrzeczu

Piastowski Zamek Królewski w Międzyrzeczu

Piastowski Zamek Królewski w Międzyrzeczu jest jednym z najważniejszych zabytków średniowiecznej architektury obronnej województwa lubuskiego. Murowaną warownię wzniesiono około połowy XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego, w miejscu znacznie starszego grodu związanego z początkami państwa Piastów. Jest to jedyny królewski zamek piastowski zachowany na terenie województwa lubuskiego.

Zamek położony jest w widłach Obry i Paklicy, na wyspie otoczonej wodą, kanałami oraz dawnymi umocnieniami. Do jego najbardziej charakterystycznych elementów należą ceglane mury obwodowe, dwie potężne cylindryczne basteje, przejazd bramny, dziedziniec oraz fragmenty średniowiecznych zabudowań mieszkalnych.

Warownia stanowi część rozległego zespołu muzealnego obejmującego także dawną siedzibę starostów międzyrzeckich, oficynę, budynek bramny, dawną karczmę oraz park. W zabudowaniach podzamcza działa Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego, znane przede wszystkim z największej w Polsce kolekcji portretów trumiennych.

W listopadzie 2024 roku zamek wraz z zespołem dworsko-parkowym został uznany za Pomnik Historii. Status ten otrzymują obiekty o szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego Polski.

Gród w widłach Obry i Paklicy

Początki osadnictwa obronnego w tym miejscu sięgają drugiej połowy IX wieku. Na naturalnie chronionym terenie pomiędzy Obrą i Paklicą wzniesiono gród plemienny, który w pierwszej połowie X wieku został włączony do rozwijającego się państwa Piastów.

Położenie między dwiema rzekami umożliwiało kontrolowanie szlaków prowadzących z Wielkopolski w stronę ziem nad Odrą i dalej na zachód. Woda, mokradła i nasypy zapewniały naturalną ochronę, a gród pełnił funkcje wojskowe, administracyjne i gospodarcze.

Międzyrzecz pojawia się w średniowiecznych źródłach opisujących początki polskiej państwowości. Biskup Thietmar z Merseburga wspominał o pobycie cesarza Henryka II podczas wyprawy przeciwko Bolesławowi Chrobremu w 1005 roku. Gród wymieniali również Gall Anonim oraz późniejsi polscy kronikarze.

Pierwsi Męczennicy Polski

Z Międzyrzeczem wiązana jest historia pierwszego klasztoru benedyktyńskiego na ziemiach polskich oraz Pięciu Braci Męczenników. Mnisi prowadzący działalność misyjną zostali zamordowani w 1003 roku, a już w następnym roku uznano ich za świętych.

Lokalizacja klasztoru i miejsca śmierci zakonników była przedmiotem dyskusji historyków. Międzyrzecka tradycja oraz część interpretacji źródeł wskazują jednak na okolice grodu jako miejsce działalności wspólnoty. Historia męczenników jest obecnie ważnym elementem muzealnej opowieści o początkach chrześcijaństwa i państwa Piastów.

Na wystawie archeologiczno-historycznej prezentowane są zabytki związane z wczesnośredniowiecznym grodem, rozwojem osadnictwa oraz przemianami zachodzącymi w Międzyrzeczu od IX do XIV wieku.

Twierdza na zachodniej granicy

W połowie XIII wieku, po utracie przez Polskę znacznej części ziem nad środkową Odrą, Międzyrzecz stał się jedną z najważniejszych twierdz chroniących zachodnią granicę Wielkopolski.

Znaczenie grodu wynikało zarówno z jego położenia, jak i z możliwości kontrolowania dróg prowadzących w stronę Poznania. Warownia była siedzibą kasztelanii, a później ośrodkiem administracji królewskiej.

Drewniano-ziemne umocnienia były stopniowo wzmacniane. W pierwszej połowie XIV wieku rozpoczął się proces przekształcania dawnego grodu w murowany zamek, odpowiadający nowym potrzebom militarnym i administracyjnym Królestwa Polskiego.

Zamek Kazimierza Wielkiego

Około połowy XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego, wzniesiono ceglane mury obwodowe i zabudowania zamkowe. Budowa była częścią szerokiego programu wzmacniania najważniejszych miast, granic i szlaków komunikacyjnych państwa.

Zamek miał nieregularny plan dostosowany do kształtu wcześniejszej wyspy grodowej. Mury otaczały wewnętrzny dziedziniec, przy którym znajdowały się budynki mieszkalne, gospodarcze i pomieszczenia przeznaczone dla załogi.

Obronę zapewniały nie tylko ceglane konstrukcje. Ważną rolę nadal odgrywały rzeki, kanały, mokradła, wały i fosy, tworzące rozbudowany system utrudniający dostęp do warowni. Historyczny układ wyspy, kanałów i nasypów pozostaje czytelny do dziś.

Królewska warownia

Międzyrzecki zamek nie był prywatną siedzibą jednego rodu. Należał do monarchy i stanowił element systemu zamków królewskich. Z tego powodu określany jest jako Piastowski Zamek Królewski.

Warownia pełniła funkcję siedziby lokalnej administracji, miejsca postoju władców i dostojników oraz punktu koncentracji wojsk. Przechowywano w niej dokumenty, broń, zapasy i wyposażenie potrzebne do obrony pogranicza.

Położenie na zachodnim krańcu Królestwa sprawiało, że zamek uczestniczył w licznych konfliktach oraz był wielokrotnie modernizowany i dostosowywany do zmieniającej się techniki wojennej.

Starostowie międzyrzeccy

Zamek i przylegające do niego dobra były zarządzane przez starostów międzyrzeckich. Urząd ten sprawowały osoby należące do najważniejszych przedstawicieli życia politycznego i wojskowego dawnej Rzeczypospolitej.

Wśród starostów znaleźli się między innymi hetmani wielcy koronni Jan Zamoyski, Stanisław Żółkiewski i Stanisław Jabłonowski. Obecność tak znaczących postaci potwierdza ponadregionalne znaczenie Międzyrzecza jako twierdzy oraz ośrodka administracji królewskiej.

Starostowie nie zawsze mieszkali na zamku na stałe. Zarządzali jednak majątkiem, odpowiadali za stan fortyfikacji, organizację załogi oraz wykonywanie królewskich poleceń na podległym terenie.

Walki o Międzyrzecz

Zamek ze względu na swoje położenie uczestniczył w konfliktach rozgrywających się na zachodnim pograniczu Polski. Był zdobywany, odzyskiwany, naprawiany i ponownie wzmacniany.

Najważniejszym wydarzeniem w jego historii była wojna polsko-krzyżacka z lat 1519-1521. W 1520 roku armia zakonna zaatakowała Międzyrzecz, próbując otworzyć sobie drogę w stronę Poznania.

Według oficjalnej historii muzeum twierdza stawiła wojskom zakonnym silny opór i opóźniła ich marsz. Walki doprowadziły jednak do znacznych zniszczeń zamku i miasta.

Przebudowa bastejowa

Po zniszczeniach z początku XVI wieku zamek odbudowano i przystosowano do obrony przed bronią palną. Najbardziej widoczną pozostałością tej modernizacji są dwie potężne cylindryczne basteje ustawione po obu stronach bramy.

Basteje były niskimi, masywnymi budowlami artyleryjskimi. Ich wnętrza umożliwiały rozmieszczenie dział i prowadzenie ostrzału w kierunku podejścia do bramy oraz sąsiednich odcinków umocnień.

Grube ściany lepiej znosiły uderzenia pocisków niż wysokie i smukłe średniowieczne wieże. Okrągły kształt zmniejszał ryzyko poważnego uszkodzenia narożników i ograniczał martwe pola ostrzału.

Dwie basteje z przejazdem pomiędzy nimi są obecnie najbardziej charakterystycznym elementem sylwetki zamku. Ich stożkowe dachy odtworzono jako nawiązanie do wyglądu budowli znanego z dawnych przekazów.

Henryk Walezy w Międzyrzeczu

W 1574 roku w międzyrzeckim zamku zatrzymał się Henryk Walezy, pierwszy monarcha wybrany w wyniku wolnej elekcji.

Król podróżował z Francji do Krakowa, gdzie miała odbyć się jego koronacja. Postój w Międzyrzeczu podkreślał rolę miasta jako ważnego punktu na trasie łączącej zachodnią Europę z centrum Rzeczypospolitej.

Zamek mógł zapewnić orszakowi bezpieczny nocleg, pomieszczenia reprezentacyjne oraz zaplecze dla dworzan, służby i koni.

Potop szwedzki

W połowie XVII wieku zamek został zniszczony podczas wojen ze Szwecją. Uszkodzenia, brak środków na pełną odbudowę oraz zmiana sposobu prowadzenia działań wojennych doprowadziły do stopniowej utraty militarnego znaczenia warowni.

Po potopie zamek odrestaurowano w znacznie skromniejszej formie. Nie odzyskał jednak dawnej świetności i przestał być wygodną siedzibą starostów.

Na przełomie XVII i XVIII wieku na terenie podzamcza wzniesiono nową rezydencję, lepiej odpowiadającą potrzebom mieszkalnym i reprezentacyjnym ówczesnej administracji.

Dwór starostów

Budynek dawnej siedziby starostów pochodzi z początku XVIII wieku. Zastąpił niewygodne i częściowo zrujnowane wnętrza średniowiecznego zamku.

Rezydencję uzupełniały oficyna, karczma, budynek bramny i zabudowania gospodarcze. Obiekty rozmieszczono na dawnym podgrodziu, zachowując historyczny związek z wyspą zamkową.

Współcześnie to właśnie w budynkach dawnego dworu i oficyny znajdują się najważniejsze wystawy Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej. Zamek stanowi natomiast osobną trasę prezentującą architekturę obronną i rezultaty badań archeologicznych.

Okres zaboru pruskiego

W 1793 roku, w wyniku drugiego rozbioru Polski, Międzyrzecz znalazł się pod panowaniem Prus. Zamek utracił resztki dawnej funkcji królewskiej i administracyjnej.

W kolejnych dziesięcioleciach zabudowania warowni były wykorzystywane w celach gospodarczych i stopniowo popadały w ruinę. Lepszy stan zachowały budynki dworskie znajdujące się na podzamczu.

Pomimo przekształceń utrzymał się historyczny układ wyspy zamkowej, kanałów, nasypów, dawnego podgrodzia i dróg łączących kompleks z miastem. Zachowanie tych relacji przestrzennych stało się jednym z powodów uznania zespołu za Pomnik Historii.

Powstanie muzeum

Po zakończeniu II wojny światowej zespół zamkowo-dworski przeznaczono na siedzibę muzeum dokumentującego historię i kulturę Ziemi Międzyrzeckiej.

Placówka rozpoczęła działalność w 1946 roku, dzięki czemu należy do najstarszych muzeów utworzonych po wojnie na ziemiach, które ponownie znalazły się w granicach Polski. Pierwszą stałą wystawę w oficynie dworskiej otwarto w 1950 roku.

Szczególną rolę w rozwoju muzeum odegrał Alf Kowalski - artysta, muzealnik i wieloletni dyrektor placówki. Z jego inicjatywy gromadzono zabytki regionalne, prowadzono badania oraz zabezpieczano zamek przed dalszą degradacją.

Badania archeologiczne

Na terenie wyspy zamkowej i podzamcza prowadzono badania archeologiczne, które pozwoliły poznać rozwój obronnego założenia od IX wieku do czasów nowożytnych.

Odkryto relikty kolejnych wałów, drewnianych konstrukcji, budynków, nawierzchni i umocnień. Znaleziska potwierdziły, że murowany zamek Kazimierza Wielkiego powstał w miejscu grodu użytkowanego przez kilka stuleci.

Część odsłoniętych murów została zabezpieczona i włączona do trasy zwiedzania. Dlatego obiekt pełni jednocześnie funkcję zabytku architektury i rezerwatu archeologicznego.

Architektura zamku

Zamek ma nieregularny plan odpowiadający kształtowi dawnej wyspy grodowej. Ceglane mury obwodowe zamykają dziedziniec, przy którym znajdowały się zabudowania mieszkalne, administracyjne i gospodarcze.

Do najważniejszych zachowanych elementów należą:

• średniowieczne mury kurtynowe,
• dwie cylindryczne basteje,
• przejazd bramny,
• fragmenty dawnych pomieszczeń,
• piwnice i fundamenty,
• schody i galerie,
• dziedziniec,
• relikty starszych umocnień,
• tarasy widokowe.

Zamek zachował formę trwałej ruiny. Nie odtworzono wszystkich dawnych kondygnacji i komnat, dzięki czemu widoczne są różne fazy budowy oraz ślady zniszczeń.

Basteje i brama

Dwie okrągłe basteje stanowią najpotężniejszą część zachowanych fortyfikacji. Umieszczono je po obu stronach wjazdu, aby umożliwiały prowadzenie ognia w kierunku mostu i bramy.

W ich ścianach znajdują się otwory strzelnicze przystosowane do używania broni palnej. Zewnętrzny kształt pokazuje przemiany zachodzące w architekturze obronnej na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej.

Przejście pomiędzy bastejami prowadzi na wewnętrzny dziedziniec. To właśnie z tej strony najlepiej widać połączenie średniowiecznych murów z późniejszymi elementami przystosowanymi do obrony artyleryjskiej.

Dziedziniec

W średniowieczu dziedziniec był centrum życia zamku. Przemieszczali się tędy członkowie załogi, urzędnicy, służba, posłańcy i osoby przybywające do starosty.

Przy murach znajdowały się budynki mieszkalne, magazyny, kuchnie, stajnie i pomieszczenia gospodarcze. Ich układ zmieniał się podczas kolejnych przebudów.

Obecnie dziedziniec wykorzystywany jest również podczas wydarzeń historycznych, koncertów, zajęć edukacyjnych i imprez plenerowych organizowanych przez muzeum.

Tarasy zamkowe

W wybranych częściach ruin przygotowano tarasy i galerie umożliwiające oglądanie murów z wyższej perspektywy.

Można z nich zobaczyć dziedziniec, basteje, park, kanały oraz fragmenty zabudowy Międzyrzecza. Tarasy pomagają również zrozumieć strategiczne położenie warowni pomiędzy dwiema rzekami.

Ze względów bezpieczeństwa tarasy są zamykane w okresie jesienno-zimowym, od października do marca. Dostęp może być także ograniczony podczas niekorzystnej pogody lub imprez organizowanych na zamku.

Zespół dworsko-parkowy

Zamek otacza park o powierzchni całego kompleksu wynoszącej blisko 6 hektarów. Teren obejmuje wyspę zamkową, dawne podgrodzie, zabudowania dworskie, kanały, stare drzewa i alejki spacerowe.

W skład zespołu wchodzą:

• ruiny zamku królewskiego,
• siedziba dawnego starostwa,
• oficyna dworska,
• budynek bramny,
• dawna karczma,
• park,
• kanały i pozostałości umocnień ziemnych.

Historyczne budynki i krajobraz tworzą spójną opowieść o przemianie dawnej piastowskiej twierdzy w nowożytną siedzibę administracyjną, a następnie w kompleks muzealny.

Pomnik Historii

Rozporządzenie uznające zamek i zespół dworsko-parkowy za Pomnik Historii zostało wydane 13 listopada 2024 roku i weszło w życie 19 listopada 2024 roku.

Ochroną objęto zamek, dawny dwór starostów z oficyną, park, budynek bramny oraz dawną karczmę.

W uzasadnieniu podkreślono znaczenie Międzyrzecza dla historii zachodniej granicy państwa Piastów, czytelność kolejnych nawarstwień oraz zachowanie krajobrazu ukształtowanego jeszcze w epoce wczesnośredniowiecznego grodu.

Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej

Muzeum gromadzi ponad 18 tysięcy obiektów z zakresu sztuki, historii, archeologii, etnografii, numizmatyki, militariów i plakatu.

Wystawy stałe znajdują się przede wszystkim w dawnej siedzibie starostów oraz oficynie. Można je zwiedzić razem z zamkiem w ramach biletu łączonego.

Najważniejsze ekspozycje poświęcone są:

• portretom trumiennym i staropolskim obrzędom pogrzebowym,
• historii grodu i zamku,
• dziejom Międzyrzecza i regionu,
• wielokulturowości dawnego pogranicza,
• kulturze ludowej zachodniej Wielkopolski,
• mieszkańcom przybyłym na Ziemię Międzyrzecką po 1945 roku.

Kolekcja portretów trumiennych

Najbardziej znanym zbiorem muzeum jest kolekcja portretów trumiennych, tablic inskrypcyjnych i herbowych z XVII i XVIII wieku. Liczy ona 220 obiektów i jest największym zespołem tego rodzaju w Polsce.

Portret trumienny przedstawiał twarz zmarłej osoby i był mocowany do czoła trumny podczas uroczystości pogrzebowych. Po zakończeniu ceremonii często zawieszano go w kościele wraz z tablicami zawierającymi herby i informacje o zmarłym.

Zwyczaj ten był charakterystycznym elementem kultury szlacheckiej dawnej Rzeczypospolitej. Międzyrzecka kolekcja pokazuje również przejmowanie polskich obyczajów pogrzebowych przez niemiecką szlachtę protestancką zamieszkującą zachodnie pogranicze.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków jest portret dziesięcioletniej Ewy Bronikowskiej. Muzeum posiada szczególnie liczny zbiór dziecięcych portretów trumiennych.

Castrum doloris

Uzupełnieniem kolekcji jest rekonstrukcja castrum doloris, nazywanego zamkiem boleści.

Była to dekoracyjna konstrukcja przygotowywana w kościele na czas pogrzebu przedstawiciela szlachty. Umieszczano na niej trumnę, portret zmarłego, tablice herbowe, inskrypcje, świece, tkaniny oraz symbole odnoszące się do śmierci i przemijania.

Rekonstrukcja pozwala zobaczyć portrety trumienne w kontekście, dla którego zostały wykonane, a nie jedynie jako osobne dzieła malarskie.

Wystawa o grodzie i zamku

Ekspozycja archeologiczno-historyczna przedstawia rozwój Międzyrzecza od powstania grodu w drugiej połowie IX wieku do budowy zamku Kazimierza Wielkiego.

Prezentowane są na niej przedmioty odkryte podczas wykopalisk prowadzonych na wyspie zamkowej i terenie miasta. Pokazują one życie mieszkańców, handel, uzbrojenie, rzemiosło oraz kolejne etapy rozbudowy umocnień.

Do szczególnie interesujących obiektów należy rzymska gemma z wizerunkiem cesarza Gordiana III, prezentowana w formie hologramu, oraz szkielet wojownika datowany na 1094 rok.

Historia miasta i regionu

Oddzielna wystawa przedstawia dzieje Międzyrzecza od lokacji miasta w XIII wieku do 1947 roku.

Duży nacisk położono na pograniczny i wielokulturowy charakter regionu. Przez stulecia mieszkali tu Polacy, Niemcy, Żydzi, Holendrzy i Szkoci, należący do różnych wspólnot religijnych.

Po 1945 roku struktura ludności uległa niemal całkowitej zmianie. Na teren miasta i powiatu przybywali mieszkańcy Wielkopolski, repatrianci z dawnych Kresów Wschodnich oraz Łemkowie przesiedleni w ramach akcji „Wisła”.

Kultura ludowa

Wystawa etnograficzna przedstawia życie mieszkańców zachodniej Wielkopolski oraz ludności osiedlonej w regionie po II wojnie światowej.

Można zobaczyć między innymi:

• tradycyjne stroje,
• wyposażenie izby mieszkalnej,
• narzędzia rolnicze,
• sprzęt rybacki,
• przedmioty związane z pszczelarstwem,
• warsztaty rzemieślnicze,
• narzędzia do obróbki lnu,
• instrumenty ludowe.

Szczególną uwagę poświęcono mieszkańcom Dąbrówki Wielkopolskiej, którzy przez stulecia zachowywali polski język, tradycje i miejscowy strój międzyrzecko-babimojski.

Zwiedzanie z dziećmi

Zamek może zainteresować dzieci dzięki grubym murom, bastejom, mostowi, dziedzińcowi oraz możliwości wejścia na galerie i tarasy w sezonie.

Podczas wizyty można wspólnie zwrócić uwagę na:

• różnice pomiędzy grodem a murowanym zamkiem,
• działanie bastei i strzelnic,
• położenie warowni pomiędzy rzekami,
• ślady kolejnych przebudów,
• przedmioty odnalezione przez archeologów,
• rekonstrukcję staropolskiego pogrzebu,
• tradycyjne stroje i wyposażenie wiejskiej izby.

Muzeum prowadzi lekcję poświęconą historii grodu i zamku. Podczas trwającego około 45-60 minut spaceru uczniowie poznają rozwój fortyfikacji od IX wieku do czasów współczesnych oraz dowiadują się, kto mieszkał i gościł na zamku.

W ofercie edukacyjnej znajdują się również zajęcia dotyczące portretów trumiennych, rozwoju miasta, piekarstwa, tkactwa i dawnego życia wiejskiego.

Warto wiedzieć

Charakter obiektu

Piastowski Zamek Królewski jest zabezpieczoną ruiną oraz rezerwatem archeologicznym. Trasa prowadzi przez dziedziniec, wnętrza bastei, galerie, schody i odsłonięte fragmenty murów.

Ekspozycje muzealne znajdują się w sąsiednich budynkach dawnego zespołu dworskiego. Bilet na zamek nie obejmuje automatycznie wszystkich wystaw, chyba że wybrano bilet łączony.

Godziny otwarcia od maja do października

Od 1 maja do 31 października muzeum i zamek są czynne:

Wtorek-piątek: 9:00-16:00
Sobota-niedziela: 10:00-17:00
Poniedziałek: nieczynne

Ostatnie wejście na ekspozycje odbywa się 45 minut przed zamknięciem.

Godziny otwarcia od stycznia do kwietnia

Od 1 stycznia do 30 kwietnia:

Wtorek-piątek: 9:00-16:00
Niedziela: 10:00-17:00
Sobota i poniedziałek: nieczynne

W soboty muzeum jest regularnie otwarte jedynie w sezonie od maja do października.

Zamek w okresie jesienno-zimowym

Od 1 listopada do 31 stycznia zamek jest udostępniany jedynie do godziny 15:00, nawet gdy pozostałe ekspozycje muzealne działają dłużej.

Tarasy zamkowe pozostają nieczynne od października do marca. Ograniczenia wynikają z warunków pogodowych, krótszego dnia oraz bezpieczeństwa poruszania się po odkrytych galeriach i schodach.

Dni, w których muzeum jest nieczynne

Muzeum jest zamknięte między innymi:

• 1 i 6 stycznia,
• od Wielkiej Soboty do Poniedziałku Wielkanocnego,
• 1 i 3 maja,
• w Boże Ciało,
• 15 sierpnia,
• 1 i 11 listopada,
• 24-26 i 31 grudnia.

Podczas wydarzeń, prac technicznych i niekorzystnej pogody mogą obowiązywać dodatkowe zmiany.

Ceny biletów

Aktualny cennik:

Bilet do muzeum - normalny: 15 zł
Bilet do muzeum - ulgowy: 10 zł
Bilet na zamek: 10 zł
Bilet łączony na zamek i do muzeum - normalny: 20 zł
Bilet łączony na zamek i do muzeum - ulgowy: 16 zł
Bilet z Kartą Dużej Rodziny: 12 zł
Dzieci do 7. roku życia: wstęp bezpłatny.

Dzień bezpłatnego zwiedzania

We wtorki wstęp do muzeum jest bezpłatny. W tym dniu placówka nie świadczy jednak standardowej usługi przewodnickiej.

Oficjalny cennik rozróżnia bilet do muzeum od osobnego biletu na zamek, dlatego przed wizytą należy sprawdzić, czy bezpłatny wtorek obejmuje trasę zamkową, czy wyłącznie stałe wystawy muzealne.

Zakup biletów

Bilety na zamek kupuje się w kasie muzeum. Ostatnie wejście następuje 45 minut przed zamknięciem ekspozycji.

Podczas dużych wydarzeń zamek może być częściowo zamknięty, a trasa zmieniona. Aktualne komunikaty publikowane są przez muzeum.

Czas zwiedzania

Na sam zamek warto przeznaczyć około 45-60 minut.

Obejrzenie wystaw muzealnych, kolekcji portretów trumiennych, ekspozycji archeologicznej i zamku zajmuje około 2-3 godzin.

Spokojny spacer po parku i obejście całego kompleksu mogą przedłużyć wizytę do około 3-4 godzin.

Zwiedzanie zamku

Zwiedzanie zamku odbywa się indywidualnie pod opieką pracownika muzeum albo z przewodnikiem.

Ze względu na ochronę zabytku i bezpieczeństwo nie należy samodzielnie wchodzić do zamkniętych pomieszczeń, na korony murów ani poza wyznaczoną trasę.

Zwiedzanie z przewodnikiem

Przewodnik w języku polskim po muzeum i zamku kosztuje 150 zł za grupę liczącą do 25 osób.

Oprowadzanie w języku angielskim, niemieckim lub francuskim kosztuje 200 zł. Grupy zorganizowane powinny zgłosić wizytę z odpowiednim wyprzedzeniem.

Wielkość grup

Standardowa grupa zorganizowana powinna liczyć od 20 do 25 osób.

Większe grupy są dzielone, a opłata za przewodnika naliczana jest osobno dla każdej części. Muzeum zaleca zgłoszenie grupy co najmniej 14 dni przed wizytą.

Lekcje muzealne

Lekcja muzealna kosztuje 90 zł za grupę, do czego należy doliczyć bilety ulgowe uczestników.

W przypadku grupy przekraczającej 25 osób opłata może zostać naliczona podwójnie. Zajęcia należy zgłaszać z dwutygodniowym wyprzedzeniem.

Dostępność

Dojście z parkingu do głównego budynku muzeum prowadzi wybrukowaną drogą. Na parkingu wyznaczono miejsca dla osób z niepełnosprawnościami.

Zamek jest jednak średniowieczną ruiną. Trasa obejmuje schody, galerie, nierówne nawierzchnie i różnice poziomów, dlatego nie wszystkie jej części są dostępne dla osób poruszających się na wózkach.

Opiekunowi osoby poruszającej się na wózku przysługuje bezpłatny wstęp. Zakres możliwego zwiedzania najlepiej ustalić przed zakupem biletu.

Wózek dziecięcy

Wózek dziecięcy może być przydatny w parku i na drodze prowadzącej do muzeum, ale będzie utrudniał poruszanie się po zamku.

Na trasie występują stopnie, wąskie przejścia oraz nierówne nawierzchnie. Przy małym dziecku praktyczniejszym rozwiązaniem może być nosidło.

Tarasy i bezpieczeństwo

Nie wolno wchodzić na balustrady, poręcze, mury oporowe ani drzewa. Zabronione jest również wychylanie się przez zabezpieczenia i przekraczanie oznaczeń zamykających fragmenty trasy.

Dzieci powinny pozostawać pod stałą opieką dorosłych, szczególnie na schodach i galeriach.

Szatnia i bagaż

Plecaki, torby, walizki, większy bagaż i odzież wierzchnią należy pozostawić w szatni przed wejściem na wystawy muzealne.

Na trasę najlepiej zabrać tylko najpotrzebniejsze rzeczy, aby nie zahaczać bagażem o gabloty, mury i elementy zabezpieczeń.

Fotografowanie

Fotografowanie turystyczne na zamku jest dozwolone i bezpłatne. Zdjęcia mogą być wykorzystywane do celów niekomercyjnych.

Nie wolno używać lampy błyskowej przy eksponatach. Profesjonalne sesje i komercyjne wykorzystanie fotografii wymagają zgody dyrekcji oraz mogą wiązać się z dodatkową opłatą.

Zwiedzanie ze zwierzętami

Wprowadzanie zwierząt na teren zamku jest zabronione.

Wyjątek stanowią odpowiednio oznaczone psy przewodniki. Na pozostałym terenie kompleksu należy stosować się do aktualnych poleceń obsługi i zasad obowiązujących w parku.

Obuwie i ubiór

Na zamek najlepiej założyć wygodne, pełne obuwie z podeszwą zapewniającą dobrą przyczepność.

Ceglane i kamienne stopnie mogą być nierówne, a po deszczu również śliskie. Część trasy znajduje się na otwartym powietrzu, dlatego ubiór należy dostosować do pogody.

Parking

Kompleks posiada parking przeznaczony dla zwiedzających. Dostępne są miejsca dla samochodów osobowych, autobusów, rowerów oraz pojazdów osób z niepełnosprawnościami.

Parking działa w godzinach otwarcia muzeum.

Najlepsza pora na wizytę

Najpełniejsza trasa dostępna jest od kwietnia do września, gdy czynne są tarasy zamkowe i można swobodnie spacerować po parku.

Latem warto przyjść rano, ponieważ odsłonięte ceglane mury i dziedziniec mogą się silnie nagrzewać. Wiosną i jesienią dodatkową atrakcją jest park oraz widok zamku w otoczeniu drzew.

Zimą zakres zwiedzania zamku jest ograniczony, a obiekt zamykany jest wcześniej.

Wydarzenia

Na dziedzińcu i terenie kompleksu organizowane są wydarzenia historyczne, koncerty, spotkania edukacyjne, pokazy i imprezy rodzinne.

Podczas wydarzeń mogą obowiązywać inne bilety, zmienione godziny otwarcia i ograniczenia w dostępie do części zamku.

Co zobaczyć w pobliżu?

Wizytę w zamku można połączyć z odwiedzeniem:

• rynku w Międzyrzeczu,
• ratusza,
• kościoła św. Jana Chrzciciela,
• dawnej synagogi,
• sanktuarium Pierwszych Męczenników Polski,
• terenów spacerowych nad Obrą,
• Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego,
• Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy,
• opactwa cysterskiego w Gościkowie-Paradyżu,
• sanktuarium w Rokitnie,
• zamku joannitów w Łagowie.

Najbardziej naturalnym uzupełnieniem wycieczki jest Międzyrzecki Rejon Umocniony. Pozwala porównać średniowieczną twierdzę broniącą zachodnich granic Polski z ogromnym systemem fortyfikacji wzniesionym w XX wieku.

Dlaczego warto odwiedzić?

Piastowski Zamek Królewski w Międzyrzeczu pozwala prześledzić ponad tysiąc lat historii jednego miejsca - od plemiennego grodu z IX wieku przez twierdzę pierwszych Piastów i zamek Kazimierza Wielkiego aż po nowożytną siedzibę starostów oraz współczesny kompleks muzealny.

Największym atutem zamku jest czytelne połączenie naturalnego krajobrazu, reliktów wczesnośredniowiecznego grodu i późniejszych fortyfikacji. Dwie potężne basteje pokazują, jak warownię przystosowywano do użycia artylerii, a zachowane mury pozwalają poznać układ królewskiej twierdzy.

Dodatkową wartością są wystawy Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej. Największa w Polsce kolekcja portretów trumiennych, zabytki archeologiczne, rekonstrukcja castrum doloris i ekspozycje regionalne sprawiają, że wizyta nie ogranicza się do spaceru po ruinach.

Status Pomnika Historii podkreśla wyjątkowe znaczenie całego zespołu. Zamek, dwór starostów, park, kanały i dawne podgrodzie tworzą jeden z najlepiej zachowanych historycznych krajobrazów związanych z obroną zachodniej granicy państwa Piastów.